Trudno jest m\u00f3wi\u0105c o zmartwychwstaniu we wsp\u00f3\u0142czesnych dyskusjach teologicznych pomin\u0105\u0107 wk\u0142ad N.T. Wrighta, wybitnego badacza zajmuj\u0105cego si\u0119 zw\u0142aszcza korpusem list\u00f3w aposto\u0142a Paw\u0142a, ale te\u017c Ewangeliami. Z jednej strony jest to g\u0142os biblisty, zainteresowanego przede wszystkim tym, jak rozumia\u0142 zmartwychwstanie wczesny Ko\u015bci\u00f3\u0142, jego obserwacje maj\u0105\u00a0wi\u0119c du\u017ce znaczenie dla zrozumienia korzeni naszej wiary. Z drugiej strony jest on w tej chwili jednym z najbardziej prominentnych zwolennik\u00f3w konserwatywnego stanowiska w kwestii zmartwychwstania i zabiera g\u0142os w kontek\u015bcie spor\u00f3w aktualnych dla wsp\u00f3\u0142czesnego chrze\u015bcija\u0144stwa.<\/p>\n
Biogram<\/strong><\/p>\n Jego pe\u0142ne imi\u0119 brzmi Nicholas Thomas Wright. Urodzi\u0142 si\u0119\u00a01 grudnia 1948 roku w Morpeth w Northumberland. Studiowa\u0142 literatur\u0119 klasyczn\u0105 i teologi\u0119 na Uniwersytecie w Oxfordzie, w 1981 roku uzyska\u0142 tam tytu\u0142 doktora filozofii, a w 2000 roku doktora teologii. Karier\u0119 akademick\u0105 rozpocz\u0105\u0142 w 1975 roku jako asystent w Kolegium Merton\u00a0 Uniwersytetu w Oxford. P\u00f3\u017aniej wyk\u0142ada\u0142 m. in. w Cambridge i na Uniwersytecie McGill w Montrealu.<\/p>\n R\u00f3wnolegle do kariery akademickiej podj\u0105\u0142 s\u0142u\u017cb\u0119 w Ko\u015bciele Anglika\u0144skim. W 1975 roku zosta\u0142 ordynowany na diakona, rok p\u00f3\u017aniej przyj\u0105\u0142 \u015bwi\u0119cenia kap\u0142a\u0144skie, a w 2003 roku zosta\u0142 biskupem Durham. Urz\u0105d ten pe\u0142ni\u0142 do 2010 roku, kiedy zrezygnowa\u0142 z niego w celu po\u015bwi\u0119cenia si\u0119\u00a0w ca\u0142o\u015bci pracy akademickiej. Od tego czasu jest profesorem Nowego Testamentu i wczesnego chrze\u015bcija\u0144stwa w Kolegium \u015bw. Marii Uniwersytetu w St Andrews.<\/p>\n Publikacje<\/strong><\/p>\n Swoje pogl\u0105dy na temat zmartwychwstania N.T. Wright wyrazi\u0142 w trzecim tomie serii Christian Origins and the Question of God<\/em> zatytu\u0142owanym The Resurrection of the Son of God<\/em>. Ta monumentalna ksi\u0105\u017cka zosta\u0142a opublikowana w 2003 roku i jest wyczerpuj\u0105cym studium kwestii zmartwychwstania. Dzieli si\u0119\u00a0na pi\u0119\u0107 cz\u0119\u015bci, pierwsza z nich zarysowuje t\u0142o problemu, przedstawia pogl\u0105dy \u00f3wczesnego \u015bwiata poga\u0144skiego na \u017cycie po \u015bmierci, jego obraz w Starym Testamencie oraz w judaizmie okresu drugiej \u015bwi\u0105tyni. W kolejnych cz\u0119\u015bciach N.T. Wright przedstawia wizj\u0119 zmartwychwstania u Paw\u0142a oraz w innych pismach wczesnochrze\u015bcija\u0144skich, poddaje analizie historie wielkanocne zawarte w czterech Ewangeliach oraz zastanawia si\u0119 nad znaczeniem tej ewangelicznej relacji.<\/p>\n W 2006 roku wsp\u00f3lnie z J.D. Crossanem wyda\u0142 ksi\u0105\u017ck\u0119 The Resurrection of Jesus<\/em>, kt\u00f3ra jest swojego rodzaju dialogiem pomi\u0119dzy reprezentowanymi przez nich skrajnie odmiennymi podej\u015bciami do kwestii zmartwychwstania. O ile J.D Crossan uwa\u017ca zmartwychwstanie za jeden ze sposob\u00f3w pierwszych chrze\u015bcijan na wyra\u017cenie obecno\u015bci kr\u00f3lestwa bo\u017cego na ziemi, to N.T. Wright s\u0105dzi, \u017ce wiara w literalne zmartwychwstanie jest integralnym i niezbywalnym elementem chrze\u015bcija\u0144stwa.<\/p>\n W 2008 uroku ukaza\u0142a si\u0119\u00a0ksi\u0105\u017cka Surprised by Hope: Rethinking Heaven, the Resurrection, and the Mission of the Church<\/em>, kt\u00f3ra jest zwi\u0119z\u0142\u0105 prezentacj\u0105\u00a0my\u015bli wyra\u017conych w The Resurrection of the Son of God<\/em> skierowan\u0105 do szerszego grona czytelnik\u00f3w, niekoniecznie zainteresowanych pe\u0142n\u0105 akademick\u0105\u00a0dyskusj\u0105.<\/p>\n \u015awiatopogl\u0105d i historia<\/strong><\/p>\n Istotn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 argumentacji N.T. Wrighta jest jego pojmowanie roli historyka oraz ogranicze\u0144 zwi\u0105zanych ze \u015bwiatopogl\u0105dem. W Surprised by Hope<\/em> przedstawia problem z opisami zmartwychwstania za pomoc\u0105 analogii do historii o spotkaniu Ludwiga Wittgensteina i Karla Poppera 25 pa\u017adziernika 1946 roku. Chocia\u017c wydarzenie to mia\u0142o wielu \u015bwiadk\u00f3w, jednak relacje o nim bardzo si\u0119 r\u00f3\u017cni\u0105. Historycy mog\u0105\u00a0ustali\u0107 najbardziej prawdopodobn\u0105 wersj\u0119 wydarze\u0144, natomiast nie mog\u0105 zaoferowa\u0107\u00a0nam ca\u0142kowitej pewno\u015bci dotycz\u0105cej tego, co mia\u0142o wtedy miejsce.<\/p>\n Rzecz jasna historia r\u00f3\u017cni si\u0119 znacz\u0105co od nauk przyrodniczych, poniewa\u017c wydarzenia nie mog\u0105\u00a0zosta\u0107 powt\u00f3rzone. Wright wskazuje jednak te\u017c\u00a0na ograniczone zastosowanie w niej zasady analogii – pewne rzeczy zdarzaj\u0105 si\u0119\u00a0tylko raz i nie ma dla nich dobrych paraleli. Zatem trudno zby\u0107 zmartwychwstanie konstatacj\u0105, \u017ce zmarli wedle naszej najlepszej wiedzy nie wracaj\u0105 do \u017cycia. Takie stanowisko nie wynika jego zdaniem z samej analizy historycznej, ale z za\u0142o\u017ce\u0144 \u015bwiatopogl\u0105dowych.<\/p>\n To prowadzi nas do istoty projektu Wrighta. Nie jest ni\u0105 udowodnienie zmartwychwstania Chrystusa z jakiego\u015b neutralnego punktu widzenia, ale pokazanie, \u017ce alternatywne wyja\u015bnienia fenomenu chrze\u015bcija\u0144stwa i przekonania o zmartwychwstaniu Chrystusa nie s\u0105 przekonuj\u0105ce.<\/p>\n Zdaniem Wrighta argumenty natury historycznej wskazuj\u0105 na to, \u017ce gr\u00f3b Jezusa by\u0142 pusty a uczniowie do\u015bwiadczyli spotkania z nim. Najbardziej sp\u00f3jnym wyja\u015bnieniem jest w jego opinii\u00a0chrze\u015bcija\u0144ska opowie\u015b\u0107 o zmartwychwstaniu.<\/p>\n Staro\u017cytny \u015bwiat i zmartwychwstanie<\/strong><\/p>\n N.T. Wright po\u015bwi\u0119ca du\u017co uwagi \u015bwiatu w jakim narodzi\u0142a si\u0119\u00a0chrze\u015bcija\u0144ska doktryna zmartwychwstania. Pokazuje, \u017ce samo s\u0142owo zmartwychwstanie<\/em> oznacza\u0142o konkretnie nowe \u017cycie w ciele po jakiegokolwiek rodzaju egzystencji po\u015bmiertnej. Zar\u00f3wno \u017bydzi jak i poganie jego zdaniem rozumieli to s\u0142owo w ten spos\u00f3b. Sam\u0105 duchow\u0105 egzystencj\u0119\u00a0po\u015bmiertn\u0105 wyra\u017cano za pomoc\u0105 innych zwrot\u00f3w.<\/p>\n Pogl\u0105dy \u015bwiata poga\u0144skiego na temat zmartwychwstania mog\u0142y si\u0119\u00a0r\u00f3\u017cni\u0107 w szczeg\u00f3\u0142ach, jednak, jak zauwa\u017ca Wright, by\u0142y one\u00a0zgodne co do tego, \u017ce nie mo\u017ce mie\u0107 ono miejsca. Zmartwychwstanie by\u0142o mo\u017cliwe jedynie w my\u015bli \u017cydowskiej, jednak pojmowa\u0142a ona je w spos\u00f3b odmienny od chrze\u015bcijan – by\u0142o wydarzeniem maj\u0105cym mie\u0107 miejsce u ko\u0144ca czas\u00f3w. Zmartwychwstanie mesjasza w po\u0142owie historii jako pierwocina przysz\u0142ego zmartwychwstania jest zdaniem Wrighta zupe\u0142nie oryginaln\u0105 my\u015bl\u0105\u00a0chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 nie maj\u0105c\u0105 precedensu w judaizmie.<\/p>\n Te obserwacje na temat \u015bwiata staro\u017cytnego maj\u0105 dwojakie znaczenie:<\/p>\n (1) Pokazuj\u0105, \u017ce wsp\u00f3\u0142czesny sceptycyzm wobec fizycznego zmartwychwstania nie jest w \u017caden spos\u00f3b nowym zjawiskiem. Staro\u017cytni doskonale zdawali sobie spraw\u0119, \u017ce zmarli nie wracaj\u0105 do \u017cycia w ciele – jedynie \u017bydzi w \u00f3wczesnym \u015bwiecie byli przekonani, \u017ce jest to mo\u017cliwe, ale i oni wierzyli \u017ce stanie si\u0119\u00a0tak dopiero u ko\u0144ca \u015bwiata. Opisy Ewangeliczne<\/strong><\/p>\n Kolejnym obiektem zainteresowania Wrighta s\u0105 same ewangeliczne opisy zmartwychwstania Chrystusa. Wymienia cztery szczeg\u00f3lne cechy tych opis\u00f3w, kt\u00f3re pokazuj\u0105 ich wyj\u0105tkowy charakter:<\/p>\n (1) Stosunkowo ma\u0142\u0105 ilo\u015b\u0107 cytat\u00f3w ze Starego Testamentu. O ile inne cz\u0119\u015bci Ewangelii s\u0105 nimi nasycone, to same opisy zmartwychwstania zawieraj\u0105\u00a0ich zadziwiaj\u0105co ma\u0142o. Autorzy Ewangelii zadaj\u0105\u00a0sobie wiele trudu aby pokaza\u0107 wype\u0142nienie si\u0119 Pism w poszczeg\u00f3lnych etapach \u017cycia Jezusa, ale w tych konkretnie fragmentach s\u0105 bardzo oszcz\u0119dni we wskazywaniu takich nawi\u0105za\u0144. Wszystko to zdaniem Wrighta \u015bwiadczy o tym, \u017ce s\u0105 to wyj\u0105tkowo wczesne tradycje chrze\u015bcija\u0144skie, starsze ni\u017c reszta tekstu Ewangelii. Przedstawiaj\u0105\u00a0one autentyczny zapis do\u015bwiadczenia pierwszych chrze\u015bcijan jeszcze nie poddany teologicznej obr\u00f3bce.<\/p>\n Zmartwychwstanie jako fundament nadziei<\/strong><\/p>\n Zdaniem N.T. Wrighta zmartwychwstanie jest centralnym przekonaniem chrze\u015bcija\u0144skim, bez kt\u00f3rego ca\u0142a wiara nie ma sensu. Jest podstaw\u0105\u00a0nadziei, kt\u00f3ra stanowi sedno tej wiary. W tym punkcie rozwa\u017cania biblisty i historyka \u0142\u0105cz\u0105 si\u0119\u00a0z potrzebami i problemami wsp\u00f3\u0142czesnego cz\u0142owieka. Wed\u0142ug Wrighta wsp\u00f3\u0142czesny \u015bwiat – nie wy\u0142\u0105czaj\u0105c wsp\u00f3\u0142czesnych chrze\u015bcijan – zupe\u0142nie nie rozumie przes\u0142ania chrze\u015bcija\u0144stwa. Ostrze polemiki Wrighta zwraca si\u0119 w szczeg\u00f3lno\u015bci przeciw powszechnej koncepcji, \u017ce ostatecznym celem chrze\u015bcija\u0144stwa jest p\u00f3j\u015bcie do nieba po \u015bmierci. Jest to jego zdaniem bardzo powa\u017cne niezrozumienie chrze\u015bcija\u0144skiej nadziei jak\u0105 jest odnowiony \u015bwiat, eschatologiczne zjednoczenie nieba i ziemi oraz odnowione, zmartwychwsta\u0142e cia\u0142a. Niebo jest w j\u0119zyku Nowego Testamentu ekwiwalentem Bo\u017cej obecno\u015bci. Tymczasowe przebywanie zmar\u0142ych \u015bwi\u0119tych z Bogiem w niebie nie jest ich ostatecznym przeznaczeniem, ale oczekiwaniem na pe\u0142n\u0105 realizacj\u0119 kr\u00f3lestwa Bo\u017cego na ziemi.<\/p>\n Bardzo ciekawym w\u0105tkiem w jego my\u015bli jest przekonanie, \u017ce nadziej\u0119 na\u00a0zmartwychwstanie nale\u017cy umie\u015bci\u0107 w kontek\u015bcie eschatologicznej nadziei na odnow\u0119 \u015bwiata. My\u015bl teologiczna zdaniem Wrighta nie powinna wychodzi\u0107 od indywidualnej nadziei i zmierza\u0107 ku nadziei odnowy ca\u0142ego stworzenia. To raczej przysz\u0142a odnowa \u015bwiata jest w\u0142a\u015bciwym kontekstem dla m\u00f3wienia o indywidualnej nadziei. My\u015bl ta – jak zauwa\u017ca sam Wright – jest nawi\u0105zaniem do teologii Wolfharta Pannenberga oraz J\u00fcrgena Moltmanna.<\/p>\n Innym istotnym w\u0105tkiem jest pokazanie, \u017ce zmartwychwstanie Chrystusa ma kluczowy\u00a0wp\u0142yw na post\u0119powanie w doczesnym \u015bwiecie. Wed\u0142ug Wrighta poprawnie zrozumiana eschatologia chrze\u015bcija\u0144ska pozwala na wymini\u0119cie Scylli i Charybdy eskapizmu oraz nadmiernego optymizmu wobec przysz\u0142o\u015bci \u015bwiata. Chrze\u015bcijanie \u017cyj\u0105 pomi\u0119dzy inauguruj\u0105cym kr\u00f3lestwo niebios zmartwychwstaniem Chrystusa a jego powt\u00f3rnym przyj\u015bciem. \u015awiadomo\u015b\u0107, \u017ce Chrystus nie jest jeszcze obecny po\u015br\u00f3d nas w taki spos\u00f3b w jaki ma by\u0107 w przysz\u0142o\u015bci, chroni przed nadmiernym optymizmem i wiar\u0105 w zrealizowanie utopii ludzkimi wysi\u0142kami. Z drugiej jednak strony kr\u00f3lestwo zosta\u0142o zainaugurowane, a chrze\u015bcijanie s\u0105 jego obywatelami i przedstawicielami, tak jak koloni\u015bci reprezentowali Rzym w Filippi. Doczesny wysi\u0142ek ma znaczenie, poniewa\u017c trudzimy si\u0119\u00a0dla kr\u00f3lestwa Bo\u017cego.<\/p>\n W tym kontek\u015bcie profesor Wright polemizuje ze \u015brodowiskami fundamentalistycznymi w Ameryce i powszechnym w nich przekonaniem o pochwyceniu Ko\u015bcio\u0142a. Opiera si\u0119\u00a0ono w jego opinii na zupe\u0142nym niezrozumieniu czym jest paruzja. Wed\u0142ug niego s\u0142owo to oznacza:<\/p>\n (1) Cudown\u0105, zbawcz\u0105 obecno\u015b\u0107 b\u00f3stwa. Kiedy wi\u0119c Nowy Testament m\u00f3wi o paruzji, nie chodzi o przyj\u015bcie Jezusa aby zabra\u0107 wierz\u0105cych z tego \u015bwiata, ale o jego przyj\u015bciu aby obj\u0105\u0107 pe\u0142ni\u0119 w\u0142adzy nad tym \u015bwiatem. Szczeg\u00f3lnym obiektem niezrozumienia s\u0105 jego zdaniem s\u0142owa z 1 Tes 4,17: (\u2026) porwani b\u0119dziemy w ob\u0142okach w powietrze, na spotkanie Pana (\u2026). T\u0142umaczy je zdaniem Wrighta zwyczaj witania kr\u00f3la przybywaj\u0105cego z wizyt\u0105 poza bramami miasta. Pawe\u0142 nie mia\u0142 wi\u0119c na my\u015bli, \u017ce Chrystus przyjdzie zabra\u0107 swoich wiernych, ale \u017ce przyjdzie jako kr\u00f3l dot\u0105d sprawuj\u0105cy w\u0142adz\u0119 z dala.<\/p>\n Podsumowanie<\/strong><\/p>\n N.T. Wright jest gor\u0105cym obro\u0144c\u0105 przekonania o dos\u0142ownym rozumieniu zmartwychwstania Chrystusa. Podejmuje t\u0119 dyskusj\u0119 na najwy\u017cszym poziomie akademickim, co czyni jego g\u0142os wyj\u0105tkowo cennym i ciekawym. W szczeg\u00f3lno\u015bci jego analiza ewangelicznych opis\u00f3w zmartwychwstania jest bardzo zajmuj\u0105ca i g\u0142\u0119boko przemy\u015blana. Warto\u015bci\u0105 jego uj\u0119cia problemu jest jego holistyczno\u015b\u0107, dog\u0142\u0119bna znajomo\u015b\u0107 zar\u00f3wno samej wczesnochrze\u015bcija\u0144skiej tradycji jak i staro\u017cytnego kontekstu.<\/p>\n Refleksje Wrighta nie ograniczaj\u0105\u00a0si\u0119\u00a0do biblistyki, ale maj\u0105 tak\u017ce wymiar duszpasterski i teologiczny. Podejmuj\u0105 dialog z jednymi z najwa\u017cniejszych teolog\u00f3w ubieg\u0142ego wieku, pokazuj\u0105c, \u017ce chrze\u015bcija\u0144ska nadzieja dotyczy odnowy ca\u0142ego \u015bwiata, a nie jedynie \u017cycia wiecznego. Wright wskazuje te\u017c na to, jak klasyczna doktryna zmartwychwstania zosta\u0142a zdeformowana we wsp\u00f3\u0142czesnym my\u015bleniu oraz na to, \u017ce mo\u017ce by\u0107 ona odpowiedzi\u0105 na egzystencjalne problemy wsp\u00f3\u0142czesnego cz\u0142owieka.<\/p>\n Bibliografia<\/strong><\/p>\n Wright N.T.,\u00a0 Surprised by Hope<\/em>. Nowy Jork, 2008. Filip Sylwestrowicz<\/strong> – urodzony w Warszawie, student MISH na Uniwersytecie Warszawskim. Interesuje si\u0119 teologi\u0105 i biblistyk\u0105. Mi\u0142o\u015bnik kawy i dobrych ksi\u0105\u017cek.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Istot\u0105 projektu Wrighta nie jest udowodnienie zmartwychwstania Chrystusa z jakiego\u015b neutralnego punktu widzenia, ale pokazanie, \u017ce alternatywne wyja\u015bnienia fenomenu chrze\u015bcija\u0144stwa i przekonania o zmartwychwstaniu Chrystusa nie s\u0105 przekonuj\u0105ce.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":219,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[93],"class_list":["post-190","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-2015-2","tag-zmartwychwstanie"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/190","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=190"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/190\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":856,"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/190\/revisions\/856"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/media\/219"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=190"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=190"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=190"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n(2) Podwa\u017caj\u0105\u00a0wiarygodno\u015b\u0107\u00a0sugestii, \u017ce zmartwychwstanie by\u0142o jedynie metafor\u0105 maj\u0105c\u0105 wyrazi\u0107 duchow\u0105 obecno\u015b\u0107 Chrystusa ze swoimi wiernymi. Zdaniem Wrighta \u015bwiat staro\u017cytny mia\u0142 dobre sposoby na wyra\u017cenie tej my\u015bli i s\u0142owo zmartwychwstanie oznaczaj\u0105ce fizyczny powr\u00f3t do \u017cycia do nich nie nale\u017ca\u0142o.<\/p>\n
\n(2) Obecno\u015b\u0107 kobiet jako pierwszych \u015bwiadk\u00f3w we wszystkich czterech Ewangeliach, co jest wyj\u0105tkowo dziwne, poniewa\u017c\u00a0\u015bwiadectwo kobiet mia\u0142o ma\u0142e znaczenie w \u015bwiecie staro\u017cytnym.
\n(3) Portret zmartwychwsta\u0142ego Jezusa, kt\u00f3ry jest pokazany zadziwiaj\u0105co zwyczajnie. Mo\u017cna by si\u0119\u00a0spodziewa\u0107 nawi\u0105zania do wizji proroka Daniela, takiej jak w opisie sceny na G\u00f3rze Przemienienia. Zamiast tego Jezus przypomina zwyk\u0142ego cz\u0142owieka i mo\u017ce by\u0107 pomylony z ogrodnikiem lub pielgrzymem wracaj\u0105cym z Jerozolimy.
\n(4) Brak powi\u0105zania pomi\u0119dzy faktem zmartwychwstania a wynikaj\u0105c\u0105 z tego nadziej\u0105 zmartwychwstania wszystkich chrze\u015bcijan. Teksty zawarte w Ewangeliach wydaj\u0105\u00a0si\u0119\u00a0skupia\u0107 na samym wydarzeniu nieomal pomijaj\u0105c jego konsekwencje.<\/p>\n
\n(2) Sytuacj\u0119 w kt\u00f3rej kr\u00f3l lub cesarz przybywa odwiedzi\u0107 prowincj\u0119.<\/p>\n
\nWright N.T., Ressurection of the Son of God<\/em>, Minneapolis, 2003.
\nNT Wright Page [online] [dost\u0119p: 27.03.15] Dost\u0119pny w Internecie: http:\/\/ntwrightpage.com.
\nUniversity of St Andrews: N.T. Wright [online] [dost\u0119p: 27.03.15] Dost\u0119pny w Internecie: https:\/\/www.st-andrews.ac.uk\/divinity\/rt\/staff\/ntw2\/<\/p>\n