Nieca\u0142e pi\u0119\u0107 wiek\u00f3w temu, 27 pa\u017adziernika 1553 roku w Genewie sp\u0142on\u0105\u0142 na stosie z powodu swoich pogl\u0105d\u00f3w wybitny teolog, prawnik i humanista. Przez ca\u0142e swoje \u017cycie by\u0142 zwolennikiem reform Ko\u015bcio\u0142a, jawnie krytykowa\u0142 nadu\u017cycia oraz prowadzi\u0142 zawzi\u0119te polemiki z my\u015blicielami renesansowymi. Oryginalny autor programu naprawy i restytucji chrze\u015bcija\u0144stwa sta\u0142 si\u0119 inspiracj\u0105 dla p\u00f3\u017aniejszych ruch\u00f3w wewn\u0105trz Ko\u015bcio\u0142\u00f3w protestanckich na ca\u0142ym \u015bwiecie. Heretyk dla przeciwnik\u00f3w, m\u0119czennik dla zwolennik\u00f3w. Cho\u0107 mo\u017ce to brzmie\u0107 jak alternatywna historia wybitnego reformatora Jana Kalwina, to w rzeczywisto\u015bci skazanym za blu\u017anierstwa przeciwko Bogu by\u0142 hiszpa\u0144ski lekarz Micha\u0142 Serwet.<\/p>\n
Pocz\u0105tki <\/strong><\/p>\n Micha\u0142 Serwet przyszed\u0142 na \u015bwiat w ma\u0142ej hiszpa\u0144skiej wiosce Villanueva w Aragonii na pocz\u0105tku XVI wieku. Urodzony w zamo\u017cnej rodzinie urz\u0119dnik\u00f3w pa\u0144stwowych i ko\u015bcielnych, wychowywa\u0142 si\u0119 w \u015brodowisku katolickim. Za spraw\u0105 ojca oraz Juana de Quintana, przyjaciela, franciszkanina, podj\u0105\u0142 studia prawnicze we francuskiej Tuluzie. To tam spotka\u0142 si\u0119 z nowymi, o\u017cywczymi nurtami tj. iluminizmem i erazmianizmem, kt\u00f3re podkre\u015bla\u0142y znaczenie osobistego prze\u017cycia religijnego. Wymienione dwa pr\u0105dy by\u0142y cz\u0119sto ze sob\u0105 \u0142\u0105czone, gdy\u017c charakteryzowa\u0142y je krytyka nadu\u017cy\u0107 ko\u015bcielnych oraz indywidualna lektura Pisma \u015awi\u0119tego. Serwet zaprzyja\u017ani\u0142 si\u0119 w Tuluzie z grup\u0105 student\u00f3w, zwolennik\u00f3w nowych pogl\u0105d\u00f3w, z kt\u00f3rymi wsp\u00f3lnie zapoznawa\u0142 si\u0119 z Bibli\u0105, filozofi\u0105 scholastyczn\u0105, a w szczeg\u00f3lno\u015bci z nominalizmem. To w\u0142a\u015bnie nominalizm wywar\u0142 szczeg\u00f3lny wp\u0142yw na jego spos\u00f3b my\u015blenia i pom\u00f3g\u0142 mu w krytyce trynitaryzmu.<\/p>\n Pobyt Micha\u0142a Serweta w Tuluzie nie trwa\u0142 d\u0142ugo. Ju\u017c po kilku latach Serwet porzuci\u0142 studia i wraz z de Quintana, kt\u00f3ry zosta\u0142 spowiednikiem cesarza Karola V, uda\u0142 si\u0119 do W\u0142och, gdzie przebywa\u0142 na dworze tego w\u0142adcy. Niemile rozczarowany opisa\u0142 przybycie papie\u017ca Klemensa VII do Bolonii w zwi\u0105zku z uroczysto\u015bci\u0105 koronacji Karola V w 1530 r. Zniesmaczony podej\u015bciem wiernych, kt\u00f3rzy w mo\u017cliwo\u015bci dotkni\u0119cia i uca\u0142owania n\u00f3g papie\u017ca widzieli szanse na odpust na wiele lat, skrytykowa\u0142 praktyk\u0119 Rzymu. Jeszcze w tym samym roku Serwet pojawi\u0142 si\u0119 w Bazylei, nied\u0142ugo po wyrzuceniu z niej duchowie\u0144stwa katolickiego. To w\u0142a\u015bnie u Jana Oecolampadiusa, lidera bazylejskiej reformacji, Micha\u0142 Serwet znalaz\u0142 schronienie i mia\u0142 mo\u017cliwo\u015b\u0107 poznawania ruchu reformacyjnego. Jednak\u017ce przyja\u017a\u0144 pomi\u0119dzy znanym reformatorem a niespe\u0142na dwudziestoletnim m\u0142odzie\u0144cem wkr\u00f3tce uleg\u0142a os\u0142abieniu. Pytania i w\u0105tpliwo\u015bci m\u0142odego my\u015bliciela dotycz\u0105ce chrystologii spotka\u0142y si\u0119 ze sprzeciwem ze strony Oecolampadiusa. Zarzuca\u0142 on Serwetowi tendencje judaizuj\u0105ce i blu\u017anierstwa przeciwko Chrystusowi, jak r\u00f3wnie\u017c nieuzasadnione ataki na luteranizm. Jednak brak poparcia ze strony reformatora Bazylei nie przeszkodzi\u0142 Hiszpanowi w wydaniu w 1531 r. ksi\u0105\u017cki O b\u0142\u0119dach Tr\u00f3jcy ksi\u0105g siedem,<\/em> kt\u00f3ra to spotka\u0142a si\u0119 z ostrym sprzeciwem zar\u00f3wno \u015brodowiska katolickiego, jak i g\u0142\u00f3wnych nurt\u00f3w reformacji.<\/p>\n Oto cz\u0142owiek<\/strong><\/p>\n G\u0142\u00f3wn\u0105 si\u0142\u0105 nap\u0119dow\u0105 rozwa\u017ca\u0144 Serweta by\u0142a krytyka tradycyjnego dogmatu o troisto\u015bci Boga w jego nicejsko-chalcedo\u0144skim uj\u0119ciu, kt\u00f3ry, zdaniem teologa, nie ma oparcia w Biblii. W ca\u0142ym Pi\u015bmie \u015awi\u0119tym, stwierdzi\u0142 Serwet, nie znajdziemy ani s\u0142owa o scholastycznych terminach s\u0142u\u017c\u0105cych do konstruowania dogmatu o Tr\u00f3jcy, takich jak essentia, persona, relatio, communicatio idomatum.<\/em> Poj\u0119cia te s\u0105 wytworem bezbo\u017cnych, kt\u00f3rzy pr\u00f3bowali \u201eufilozoficzni\u0107\u201d proste i jasne tre\u015bci chrystianizmu. W swoich pierwszych rozwa\u017caniach w dziele O b\u0142\u0119dach Tr\u00f3jcy<\/em> Serwet wyszed\u0142 od obserwacji, \u017ce wielu teolog\u00f3w spekuluj\u0105cych na temat Logosu zapomina o cz\u0142owieku Jezusie, odbieraj\u0105c w ten spos\u00f3b cz\u0142owiecze\u0144stwo Chrystusowi. Celem jego dzie\u0142a by\u0142o zatem przypomnienie, \u017ce Chrystus by\u0142 przede wszystkim cz\u0142owiekiem. W tek\u015bcie Micha\u0142a Serweta wida\u0107 du\u017cy wp\u0142yw autorytetu Biblii oraz pism Tertuliana. W swojej publikacji stara\u0142 si\u0119 udowodni\u0107, \u017ce Nowy Testament m\u00f3wi o cz\u0142owieku, kt\u00f3ry by\u0142 Chrystusem, bez uruchamiania ca\u0142ej p\u00f3\u017aniejszej konstrukcji metafizycznej. Odrzuca\u0142 poj\u0119cie communicatio idiomatum, m\u00f3wi\u0105ce o wzajemnej wymianie w\u0142a\u015bciwo\u015bci pomi\u0119dzy natur\u0105 ludzk\u0105 a bosk\u0105 w Chrystusie, gdy\u017c wed\u0142ug niego odbiera ono cz\u0142owiecze\u0144stwo Jezusowi.<\/p>\n Pr\u00f3ba przyczepienia etykietki wczesnochrze\u015bcija\u0144skiego kacerza Serwetowi mo\u017ce by\u0107 spraw\u0105 problematyczn\u0105, gdy\u017c on sam od\u017cegnywa\u0142 si\u0119 od tradycyjnych herezji, znanych \u00f3wczesnym teologom. Nie nazywa\u0142 Chrystusa synem adoptowanym, gdy\u017c w tekstach biblijnych znajdowa\u0142 mow\u0119 o rzeczywistym ojcostwie Boga-Ojca. Nie przyznawa\u0142 racji arianizmowi, gdy\u017c wed\u0142ug niego Ariusz uczyni\u0142 z Chrystusa nowe stworzenie znakomitsze od cz\u0142owieka, ale ca\u0142kowicie odmienne od Boga-Ojca. Serwet odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 do Tertuliana, podkre\u015bla\u0142, \u017ce tytu\u0142 \u201eChrystus\u201d nale\u017cy do natury ludzkiej. Jezus jako cz\u0142owiek zosta\u0142 pomazany przez Boga i sta\u0142 si\u0119 naszym Bogiem, powiada\u0142 Serwet. Poj\u0119cie Boga odnoszone do Jezusa nie jest nazw\u0105 jego natury, ale jest otrzyman\u0105 przez niego tajemnicz\u0105 bosko\u015bci\u0105. Odwieczny Logos sta\u0142 si\u0119 Synem w \u0142onie Marii Panny. Dlatego te\u017c Serwet zamiast o wiecznym Synu wola\u0142 m\u00f3wi\u0107 o Synu wiecznego Boga.<\/p>\n Pierwsze pot\u0119pienie Serweta<\/strong><\/p>\n Po opuszczeniu Bazylei m\u0142ody my\u015bliciel uda\u0142 si\u0119 do Strasburga, gdzie anabaptystom i spirytualistom przyznawano wi\u0119cej swobody ni\u017c w innych miastach. To tam Micha\u0142 Serwet pozna\u0142 przyw\u00f3dc\u0119 tamtejszej reformacji Martina Bucera, z kt\u00f3rym utrzymywa\u0142 przyjazne stosunki. W Strasburgu mia\u0142 te\u017c mo\u017cliwo\u015b\u0107 zapoznania si\u0119 z wieloma przedstawicielami heterodoksyjnego chrze\u015bcija\u0144stwa, kt\u00f3rzy wywarli na niego du\u017cy wp\u0142yw. Rok p\u00f3\u017aniej opublikowa\u0142 Dialogi o Tr\u00f3jcy, <\/em>zapewniaj\u0105c, \u017ce wycofuje swoje dawne pogl\u0105dy, cho\u0107 dzie\u0142o to nie r\u00f3\u017cni\u0142o si\u0119 znacznie od poprzedniego. W 1532 r. patron Serweta, de Quintana, znalaz\u0142 si\u0119 posiadaniu antytrynitarnego dzie\u0142a swojego by\u0142ego s\u0142ugi i wyda\u0142 natychmiastowy zakaz publicznej sprzeda\u017cy ksi\u0105\u017cki. Wkr\u00f3tce osob\u0105 i pogl\u0105dami Micha\u0142a Serweta zainteresowali si\u0119 hiszpa\u0144scy inkwizytorzy, kt\u00f3rzy postanowili zwabi\u0107 podejrzanego o herezj\u0119 Hiszpana, aby postawi\u0107 go przed s\u0105dem. Pot\u0119piany przez katolik\u00f3w i protestant\u00f3w g\u0142\u00f3wnego nurtu Serwet postanowi\u0142 wyjecha\u0107 do Francji, gdzie ukrywa\u0142 si\u0119 pod przybranym od rodzinnej wioski nazwiskiem de Villeneuve.<\/p>\n We Francji Micha\u0142 de Villeneuve (Serwet) obraca\u0142 si\u0119 kr\u0119gach ludzi uchodz\u0105cych za nieposzlakowanych obro\u0144c\u00f3w wiary katolickiej, on sam jednocze\u015bnie podkre\u015bla\u0142 swoje przywi\u0105zanie do Ko\u015bcio\u0142a w Rzymie. Jego pogl\u0105dy religijne nie zajmowa\u0142y ju\u017c tak wa\u017cnego miejsca w jego dzia\u0142alno\u015bci, cho\u0107 to tutaj m\u00f3g\u0142 nawi\u0105za\u0107 kontakt z Janem Kalwinem. M\u0142ody my\u015bliciel podj\u0105\u0142 prac\u0119 w kilku o\u015brodkach wydawniczych w Pary\u017cu oraz Lyonie, jednocze\u015bnie studiuj\u0105c medycyn\u0119, geografi\u0119, a nawet astrologi\u0119. Wiedz\u0119 zg\u0142\u0119bia\u0142 pod kierunkiem \u00f3wczesnych znakomito\u015bci naukowych, co prze\u0142o\u017cy\u0142o si\u0119 te\u017c na jego s\u0142aw\u0119. Dzie\u0142o o zastosowaniu syrop\u00f3w leczniczych przynios\u0142o mu du\u017c\u0105 popularno\u015b\u0107. Ponadto Serwet jako pierwszy odkry\u0142 p\u0142ucne kr\u0105\u017cenie krwi, jednak\u017ce odkrycie to nie zosta\u0142o docenione przez \u00f3wczesn\u0105 medycyn\u0119. W 1538 r. Serwet popad\u0142 w konflikt z w\u0142adz\u0105 uniwersytetu paryskiego, zosta\u0142 oskar\u017cony o tzw. astrologi\u0119 wr\u00f3\u017cebn\u0105. W swoich rozwa\u017caniach z jednej strony podkre\u015bla\u0142 wp\u0142yw zmian klimatycznych zale\u017cnych od ruch\u00f3w gwiazd na praktyk\u0119 lekarsk\u0105, co dokumentowa\u0142 cytatami z klasyk\u00f3w medycyny i filozofii. Z drugiej natomiast strony z obserwacji za\u0107mienia Marsa wyprowadza\u0142 szereg przepowiedni o charakterze wr\u00f3\u017cebnym. S\u0105d paryski rozpatrzy\u0142 oskar\u017cenia wobec wybitnego lekarza i poleci\u0142 mu wycofa\u0107 dzie\u0142o dotycz\u0105ce astrologii. Nied\u0142ugo po tych wydarzeniach Serwet postanowi\u0142 przeprowadzi\u0107 si\u0119 do Vienne, gdzie jego zak\u0142ad drukarski otworzy\u0142 now\u0105 siedzib\u0119.<\/p>\n W 1543 r. hiszpa\u0144ski lekarz opracowa\u0142 i wyda\u0142 now\u0105 edycj\u0119 Biblii Pagnina, dos\u0142ownego t\u0142umaczenia z j\u0119zyk\u00f3w oryginalnych na \u0142acin\u0119. W przedmowie do tego t\u0142umaczenia Serwet podkre\u015bla\u0142 znaczenie j\u0119zyka hebrajskiego i dziej\u00f3w lud\u00f3w biblijnych w rozumieniu tekst\u00f3w Pisma \u015awi\u0119tego. W przedmowie do pism prorockich eksponowa\u0142 sens historyczny, cho\u0107 tradycyjna interpretacja nadawa\u0142a im zazwyczaj znaczenie chrystologiczne. Jednym z zarzut\u00f3w w p\u00f3\u017aniejszym procesie by\u0142a w\u0142a\u015bnie interpretacja Ksi\u0119gi Izajasza, w kt\u00f3rej to, co tradycyjnie odnoszono do Jezusa, Serwet odni\u00f3s\u0142 do Cyrusa. Dzi\u015b takie rozumienie jest czym\u015b oczywistym w\u015br\u00f3d egzeget\u00f3w, ale wtedy by\u0142o odbierane za ujmowanie Jezusowi bosko\u015bci.<\/p>\n Tr\u00f3jg\u0142owy Cerber<\/strong><\/p>\n W Vienne Micha\u0142 Serwet sp\u0119dzi\u0142 dwana\u015bcie lat. Pracuj\u0105c jako lekarz, zas\u0142u\u017cy\u0142 sobie na bardzo wysok\u0105 pozycj\u0119 w\u015br\u00f3d mieszka\u0144c\u00f3w. Czynnie uczestniczy\u0142 w \u017cyciu miasta i by\u0142 z tego powodu wyr\u00f3\u017cniany rozmaitymi godno\u015bciami. Jednak w najwi\u0119kszej tajemnicy przed otoczeniem Serwet pracowa\u0142 nad dzie\u0142em \u017cycia \u2013 Restytucj\u0105 chrze\u015bcija\u0144stwa<\/em>, kt\u00f3ra nawi\u0105zuj\u0105c do celu reformacji, mia\u0142a przyczyni\u0107 si\u0119 do przywr\u00f3cenia nieska\u017conej i niesfa\u0142szowanej nauki pierwotnej religii Chrystusowej. W mi\u0119dzyczasie prowadzi\u0142 zawi\u0142\u0105 korespondencj\u0119 z Janem Kalwinem, w kt\u00f3rej krytykowa\u0142 jego Instytucj\u0119 religii chrze\u015bcija\u0144skiej, <\/em>nauk\u0119 o predestynacji i chrzest niemowl\u0105t, <\/em>nara\u017caj\u0105c si\u0119 przy tym reformatorowi z Genewy. W 1547 r. Kalwin, komentuj\u0105c propozycje Serweta dotycz\u0105c\u0105 przyjazdu do Genewy, wyrazi\u0142 sw\u00f3j stosunek wobec hiszpa\u0144skiego lekarza: \u201egdyby przyjecha\u0142, to nie \u015bcierpia\u0142bym; o ile tylko wp\u0142yw m\u00f3j mia\u0142by znaczenie, nie wyszed\u0142by st\u0105d \u017cywy\u201d.<\/p>\n Korespondencja Serweta z innymi zas\u0142u\u017conymi teologami mia\u0142a r\u00f3wnie\u017c charakter polemiczny. Zwolennikom tradycyjnego dogmatu trynitarnego zarzuca\u0142 tryteizm i wiar\u0119 w tzw. tr\u00f3jg\u0142owego Cerbera. Nauk\u0119 o usprawiedliwieniu krytykowa\u0142 za\u015b za negowanie potrzeby wiary aktywnej. W dyskusji z Kalwinem negatywnie odnosi\u0142 si\u0119 do jego nauki o predestynacji, broni\u0105c poj\u0119cia wolno\u015bci ka\u017cdego cz\u0142owieka.<\/p>\n Serwet zostaje pot\u0119piony po raz drugi<\/strong><\/p>\n W wyniku przemy\u015blanej konspiracji uda\u0142o si\u0119 Micha\u0142owi Serwetowi wydrukowa\u0107 w Vienne oko\u0142o tysi\u0105ca kopii krytykowanego przez Kalwina dzie\u0142a. O ile r\u0119kopis Restytucji<\/em>, kt\u00f3ry przes\u0142a\u0142 Serwet Kalwinowi, nie spowodowa\u0142 \u017cadnych dzia\u0142a\u0144 ze strony reformatora genewskiego, tak wydanie tego pisma spotka\u0142o si\u0119 z natychmiastow\u0105 kontr\u0105. W 1553 roku, nied\u0142ugo po publikacji dzie\u0142a, Wilhelm de Trie, mieszczanin genewski, przyjaciel Kalwina, napisa\u0142 list do swojego katolickiego krewnego w Lyonie. W li\u015bcie tym wykaza\u0142 prawdziw\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 Micha\u0142a Villeneuve i poinformowa\u0142 o wydaniu przez niego nowej ksi\u0105\u017cki. Sytuacja ta doprowadzi\u0142a do wezwania przez francusk\u0105 inkwizycj\u0119 podejrzanego Serweta i przeprowadzenia dochodzenia. W mi\u0119dzyczasie, na pro\u015bb\u0119 inkwizycji, de Trie dostarczy\u0142 prowadz\u0105cym \u015bledztwo korespondencj\u0119 Serweta z Kalwinem oraz komentarz Serweta to Instytucji. <\/em>Zdradzonemu przez reformatora genewskiego, a uwi\u0119zionemu przez katolick\u0105 inkwizycj\u0119, Serwetowi uda\u0142o si\u0119 zbiec z wi\u0119zienia. Ucieczk\u0119 u\u0142atwi\u0142y mu znajomo\u015bci oraz szacunek, jakim by\u0142 darzony w mie\u015bcie. Miesi\u0105c po tych wydarzeniach i po przeprowadzonym \u015bledztwie, wydano wyrok skazuj\u0105cy hiszpa\u0144skiego lekarza. Z powodu ucieczki, inkwizycja spali\u0142a podobizn\u0119 Serweta wraz z egzemplarzami Restytucji.<\/em><\/p>\n Po 4 miesi\u0105cach w spos\u00f3b niewyt\u0142umaczalny Serwet pojawi\u0142 si\u0119 na kalwi\u0144skim nabo\u017ce\u0144stwie w Genewie. Wydarzenie to natychmiast doprowadzi\u0142o do jego aresztowania. Wyt\u0142umaczeniem jego przybycia do Genewy m\u00f3g\u0142 by\u0107 fakt, \u017ce Hiszpan traktowa\u0142 to miasto jako etap w podr\u00f3\u017cy do W\u0142och, gdzie widzia\u0142 dla siebie miejsce. Ponadto istotny wp\u0142yw na jego decyzj\u0119 mia\u0142 kontakt z przyjacielem Wilhelmem Gueroultem, drukarzem, kt\u00f3ry przebywa\u0142 aktualnie w mie\u015bcie Kalwina i kt\u00f3rego otoczenie mia\u0142o wielkie wp\u0142ywy we w\u0142adzy miejskiej.<\/p>\n Serwet przed Kalwinem<\/strong><\/p>\n Proces oskar\u017conego o herezj\u0119 Serweta trwa\u0142 nieca\u0142e 3 miesi\u0105ce, a zaanga\u017cowana w niego by\u0142a ca\u0142a reformowana Szwajcaria. W czasie prowadzonego \u015bledztwa pytano o zdanie Ko\u015bcio\u0142y z Zurychu, Szafuzy, Bazylei i Berna. Wszyscy byli zgodni co do jednego: Serwetowi nale\u017cy odebra\u0107 \u017cycie. Lista oskar\u017ce\u0144 wobec hiszpa\u0144skiego teologa by\u0142a d\u0142uga, ale g\u0142\u00f3wnie skupia\u0142a si\u0119 wok\u00f3\u0142 g\u0142oszenia heretyckiej nauki krytykuj\u0105cej dogmat o Tr\u00f3jcy \u015awi\u0119tej oraz chrzest ma\u0142ych dzieci. Zosta\u0142a ona sformu\u0142owana przez Kalwina na podstawie r\u0119kopisu Restytucji,<\/em> kt\u00f3ry wcze\u015bniej przes\u0142a\u0142 mu sam oskar\u017cony. Kalwin opr\u00f3cz antytrynitaryzmu, anabaptyzmu zarzuci\u0142 Serwetowi panteizm, negacj\u0119 nie\u015bmiertelno\u015bci duszy oraz szkodliw\u0105 d\u0142ugoletni\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 w Bazylei i Strasburgu. Pocz\u0105tkowo oskar\u017cony odpowiada\u0142 w spokojnym i zdecydowanym tonie, po cz\u0119\u015bci wypieraj\u0105c si\u0119 postawionych mu zarzut\u00f3w lub t\u0142umacz\u0105c si\u0119 zmian\u0105 wcze\u015bniej wyznawanych pogl\u0105d\u00f3w, a po cz\u0119\u015bci sta\u0142 na dotychczasowym stanowisku, broni\u0105c swojej racji. Podczas konfrontacji Serweta z Kalwinem na temat poj\u0119cia \u201eTr\u00f3jca\u201d Hiszpan powo\u0142ywa\u0142 si\u0119 na Justyna, znaj\u0105c jego \u0142aci\u0144skie fragmenty, i by\u0142 bardzo zdziwiony, gdy Kalwin przedstawi\u0142 mu greck\u0105 edycj\u0119 tego pisarza, w kt\u00f3rej tek\u015bcie termin \u201etr\u00f3jca\u201d wyst\u0119puje. Dzisiejsza ustalenia potwierdzaj\u0105, \u017ce by\u0142 to p\u00f3\u017aniejszy dopisek, staraj\u0105cy si\u0119 \u201euortodoksyjni\u0107\u201d Justyna. Niemniej by\u0142a to okazja do triumfu nad Serwetem, kt\u00f3ry wypad\u0142 w oczach oskar\u017cycieli na pysza\u0142kowatego nieuka.<\/p>\n W czasie procesu Serwet domaga\u0142 si\u0119 m.in. wygnania Kalwina z Genewy, konfiskaty jego d\u00f3br, a nawet kary \u015bmierci, gdyby oskar\u017cenie uznane by\u0142o za fa\u0142szywe, a Kalwin winny by\u0142by herezji. Pokazuje to, \u017ce hiszpa\u0144ski teolog nie r\u00f3\u017cni\u0142 si\u0119 w du\u017cym stopniu od genewskiego reformatora, je\u017celi chodzi\u0142o o stosunek do heretyk\u00f3w. Sam Serwet wyra\u017ca\u0142 wcze\u015bniej pogl\u0105d, \u017ce nie nale\u017cy kara\u0107 \u015bmierci\u0105 kogo\u015b, kto g\u0142osi fa\u0142szyw\u0105 nauk\u0119, je\u015bli istnieje szansa na popraw\u0119. \u015amier\u0107 nale\u017cy si\u0119 zatwardzia\u0142ym heretykom.<\/p>\n Serwet pot\u0119piony po raz trzeci<\/strong><\/p>\n 26 pa\u017adziernika 1553 roku Serwet zosta\u0142 okrzykni\u0119ty winnym rozsiewania herezji przeciw Tr\u00f3jcy i chrzczeniu dzieci. Zarzuty dotycz\u0105ce buntu przeciwko w\u0142adzy, niemoralnego \u017cycia, panteizmu czy negacji nie\u015bmiertelno\u015bci duszy nie zosta\u0142y udowodnione. W dniu egzekucji Micha\u0142 Serwet otoczony by\u0142 genewskimi ministrami, kt\u00f3rzy starali si\u0119 sk\u0142oni\u0107 go do nawr\u00f3cenia przed \u015bmierci\u0105. Osobista pro\u015bba heretyka o zmian\u0119 kary na \u015bci\u0119cie mieczem zosta\u0142a odrzucona. Sam jednak nie wypar\u0142 si\u0119 swojej wiary. Jeszcze przed \u015bmierci\u0105 pisa\u0142 \u201ewiem na pewno, \u017ce dla tej sprawy umrze\u0107 mi przyjdzie, lecz nie os\u0142abia to mego ducha, \u017ce chc\u0119 by\u0107 uczniem podobnym do mistrza\u201d.<\/p>\n Skazanie Serweta by\u0142o wydarzeniem, kt\u00f3re odbi\u0142o si\u0119 w \u015brodowiskach ko\u015bcielnych i humanistycznych szerokim echem. Przeciwnicy procesu dowodzili, \u017ce spalenie cz\u0142owieka na stosie nie r\u00f3\u017cni si\u0119 niczym od metod stosowanych przez inkwizycj\u0119 katolick\u0105, nota bene tak bardzo krytykowan\u0105 przez reformacj\u0119.\u00a0 W zwi\u0105zku z pojawiaj\u0105cymi si\u0119 g\u0142osami Kalwin wyda\u0142 w 1554 r. Obron\u0119 prawdziwej wiary przeciwko strasznym b\u0142\u0119dom Micha\u0142a Serweta<\/em>. Stara\u0142 si\u0119 w niej wykaza\u0107, \u017ce spalenie Serweta by\u0142o aktem zbawiennym i mi\u0142ym Bogu. Heretyk jest osob\u0105, kt\u00f3ra atakuje blu\u017anierczo najwy\u017cszy majestat, czyli samego Boga. O ile Kalwin jest w stanie strawi\u0107 przekle\u0144stwa przeciwko ludziom, to jako s\u0142uga Bo\u017cy czuje si\u0119 zobowi\u0105zany, by broni\u0107 dobrego imienia Boga. Powo\u0142uj\u0105c si\u0119 na Pismo \u015awi\u0119te, Kalwin t\u0142umaczy\u0142, \u017ce oskar\u017canie go o okrucie\u0144stwo w stosunku do Serweta jest jednoznaczne z oskar\u017caniem Boga, gdy\u017c sam B\u00f3g nakazywa\u0142 zabija\u0107 tych, kt\u00f3rzy odchodz\u0105 od prawdziwej czci. Reformator genewski podkre\u015bla\u0142, \u017ce istnieje r\u00f3\u017cnica pomi\u0119dzy bezmy\u015blnym prze\u015bladowaniem ze strony katolik\u00f3w, a s\u0142usznym wymierzaniem sprawiedliwo\u015bci, kt\u00f3re dokona\u0142o si\u0119 na Serwecie. Katolicy bronili fa\u0142szywej nauki, wi\u0119c dokonywali okrucie\u0144stwa, natomiast wyznawcy prawdziwej wiary mieli przywilej posiadania prawdy, wi\u0119c czynili sprawiedliwo\u015b\u0107.<\/p>\n Historia Micha\u0142a Serweta nie pozwala przej\u015b\u0107 obok niej oboj\u0119tnie. Hiszpa\u0144ski my\u015bliciel \u017cy\u0142 i umiera\u0142 w epoce wielkiego prze\u0142omu. On sam korzystaj\u0105c z narz\u0119dzi renesansu i reformacji, dotkn\u0105\u0142 wra\u017cliwego miejsca w teologii, kt\u00f3re oficjalne Ko\u015bcio\u0142y wola\u0142y pozostawi\u0107 nietkni\u0119te. Prekursor p\u00f3\u017aniejszego socynianizmu i unitarianizmu sta\u0142 si\u0119 m\u0119czennikiem dla wielu p\u00f3\u017aniejszych my\u015blicieli i humanist\u00f3w, b\u0119d\u0105c jednocze\u015bnie odrzuconym i pot\u0119pionym przez cz\u0119\u015b\u0107 ortodoksyjnych chrze\u015bcijan. Jego odwa\u017cne i oryginalne my\u015bli do dzi\u015b wywo\u0142uj\u0105 skrajne reakcje i nierzadko spotykaj\u0105 si\u0119 ze sprzeciwem. Dla humanist\u00f3w by\u0142 m\u0119czennikiem, dla ortodoksji pozostanie po prostu w\u015bcibskim kacerzem, kt\u00f3ry zrazi\u0142 do reformacji wielu potencjalnych zwolennik\u00f3w.<\/p>\n Ponadto starcie hiszpa\u0144skiego lekarza z reformatorem genewskim pokazuje, \u017ce duch inkwizycji, u\u015bpiony lub aktywnie dzia\u0142aj\u0105cy, obecny jest w ka\u017cdej grupie religijnej. Niezale\u017cnie od tego, czy cz\u0142owiek posiada s\u0142uszne lub nies\u0142uszne pogl\u0105dy, pojawia si\u0119 przed nim pokusa, aby prawd\u0119, do kt\u00f3rej d\u0105\u017cy\u0142 i kt\u00f3r\u0105 zg\u0142\u0119bia, uczyni\u0107 przedmiotem posiadania i tej prawdzie sk\u0142ada\u0107 w ofierze m\u0119czennik\u00f3w zwanych heretykami.<\/p>\n Bibliografia:<\/strong><\/p>\n Leclerc J., Historia tolerancji w wieku reformacji<\/em>, t. 1, Warszawa 1964, ss.\u00a0329-365. Mateusz Jelinek \u2013 <\/strong>urodzony w Warszawie, dorasta\u0142 w \u017bychlinie (k. Konina), ewangelik reformowany, student teologii ewangelickiej w Chrze\u015bcija\u0144skiej Akademii Teologicznej, psychofan Tillicha, webmaster. Lubi dobr\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119, szuka systemu w chaosie.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Nieca\u0142e pi\u0119\u0107 wiek\u00f3w temu, 27 pa\u017adziernika 1553 roku w Genewie sp\u0142on\u0105\u0142 na stosie z powodu swoich pogl\u0105d\u00f3w wybitny teolog, prawnik i humanista. Przez ca\u0142e swoje \u017cycie by\u0142 zwolennikiem reform Ko\u015bcio\u0142a, jawnie krytykowa\u0142 nadu\u017cycia oraz prowadzi\u0142 zawzi\u0119te polemiki z my\u015blicielami renesansowymi.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":238,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[27,33,62],"class_list":["post-236","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-2015-3","tag-heretyk","tag-kalwin","tag-servet"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/236","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=236"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/236\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":854,"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/236\/revisions\/854"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/media\/238"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=236"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=236"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=236"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\nSzczucki L. (red.), Micha\u0142 Servet (1511-1553). Wyb\u00f3r pism i dokument\u00f3w<\/em>, Warszawa 1967.<\/p>\n