{"id":240,"date":"2015-12-11T12:31:40","date_gmt":"2015-12-11T11:31:40","guid":{"rendered":"http:\/\/gazetka.chat.edu.pl\/?p=240"},"modified":"2015-12-11T12:31:40","modified_gmt":"2015-12-11T11:31:40","slug":"bezreligijne-chrzescijanstwo-wedlug-dietricha-bonhoeffera-sebastian-madejski","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/2015-3\/bezreligijne-chrzescijanstwo-wedlug-dietricha-bonhoeffera-sebastian-madejski\/","title":{"rendered":"DIETRICH BONHOEFFER – Bezreligijne chrze\u015bcija\u0144stwo | Sebastian Madejski"},"content":{"rendered":"

Koncepcja \u201ebezreligijnego chrze\u015bcija\u0144stwa<\/em>\u201d powsta\u0142a pod koniec \u017cycia Bonhoeffera,\u00a0 kiedy przebywa\u0142 w wi\u0119zieniu wojskowym w Tegel, pod Berlinem. Stamt\u0105d 8 pa\u017adziernika 1944 r. zosta\u0142 przeniesiony do wi\u0119zienia Gestapo w Berlinie przy Albrechtstrasse. W Tegel mia\u0142 wzgl\u0119dnie spokojne warunki, aby pisa\u0107 listy do rodziny i do przyjaciela – Eberharda Bethgego. Za prze\u0142om w pogl\u0105dach Bonhoeffera cz\u0119\u015b\u0107 badaczy uwa\u017ca\u00a0 list z 30 kwietnia 1944 r., w kt\u00f3rym teolog wyrazi\u0142 cz\u0119\u015b\u0107 zarzut\u00f3w skierowanych przeciwko religii. Sk\u0105d ta krytyka religii u Bonhoeffera? Mo\u017cna by powiedzie\u0107, \u017ce ludzie w obliczu \u015bmierci staj\u0105 si\u0119 bardziej religijni… Tymczasem Dietrich Bonhoeffer, ewangelicki duchowny i teolog w wi\u0119zieniu w Tegel wyst\u0119puje przeciwko religijno\u015bci.<\/p>\n

Droga Bonhoeffera do krytyki chrze\u015bcija\u0144stwa.<\/strong><\/p>\n

Wczesne pisma Bonhoeffera zawieraj\u0105 koncepcje, kt\u00f3re ewoluowa\u0142y i stworzy\u0142y podwaliny pod \u201ebezreligijne chrze\u015bcija\u0144stwo<\/em>\u201d. W swojej pracy doktorskiej \u201eScanctuorum Communio\u201d z 1927 r. Bonhoeffer opisywa\u0142 wsp\u00f3lnot\u0119 chrze\u015bcija\u0144sk\u0105. Pos\u0142u\u017cy\u0142 si\u0119 kategoriami spo\u0142eczno-indywidualistycznymi. Napisa\u0142 tam \u201eB\u00f3g albo Duch \u015awi\u0119ty przyst\u0119puje do konkretnego \u201ety\u201d, tylko przez Jego dzia\u0142anie drugi cz\u0142owiek staje si\u0119 dla mnie \u201ety\u201d, w zetkni\u0119ciu z kt\u00f3rym wytryska moje \u201eja\u201d, m\u00f3wi\u0105c inaczej – ka\u017cde ludzkie \u201ety\u201d jest odbiciem \u201ety\u201d boskiego\u201d<\/em>. Bonhoeffer widzi zatem cz\u0142owieka jako jednostk\u0119 w relacji z drugim cz\u0142owiekiem. Pojedynczy cz\u0142owiek oddzia\u0142uje na drugiego i staje si\u0119 dla niego przez to \u201eodbiciem Boga<\/em>\u201d. Wed\u0142ug Bonhoeffera cz\u0142owiek jest stworzony do \u017cycia w spo\u0142ecze\u0144stwie. B\u00f3g widzi cz\u0142owieka jak jednostk\u0119, a zarazem jako spo\u0142ecze\u0144stwo w og\u00f3le. Upadek w grzech zepsu\u0142 wi\u0119\u017a jednostki z drugim cz\u0142owiekiem. Ko\u015bci\u00f3\u0142 to miejsce, gdzie zostaje przywr\u00f3cona pierwotna relacja. Bonhoeffer \u2013 za Heglem – m\u00f3wi o Bogu istniej\u0105cym jako wsp\u00f3lnota<\/em>, oraz ukuwa nowe poj\u0119cie \u201eChrystus, egzystuj\u0105cy jako Zb\u00f3r<\/em>\u201d.<\/p>\n

Chrystologia Bonhoeffera, w pocz\u0105tkowym okresie jego tw\u00f3rczo\u015bci teologicznej, by\u0142a w du\u017cej mierze eklezjologi\u0105. Jako widzialny Zb\u00f3r Chrystus mo\u017ce by\u0107 bardziej odczuwalny dla chrze\u015bcijanina od transcendentnego Boga. My\u015bl Bonhoeffera pod\u0105\u017ca\u0142a w tym kierunku. Mimo \u017ce Bonhoeffer by\u0142 pod silnym wp\u0142ywem metafizyki Bartha, to jednak okaza\u0142 si\u0119 teologiem bardziej radykalnym. Szuka\u0142 czego\u015b bardziej konkretnego, praktycznego i empirycznego w chrze\u015bcija\u0144stwie. Wyj\u0105tkowo\u015b\u0107 Ko\u015bcio\u0142a polega na tym, \u017ce w nim do\u015bwiadczamy prawdziwego Boga. Bonhoeffer jest tu wiernym uczniem Bartha, poniewa\u017c przeciwstawia religi\u0119 – Ko\u015bcio\u0142owi chrze\u015bcija\u0144skiemu. Ten schemat sta\u0142 si\u0119 do pewnego czasu trwa\u0142y w teologii Bonhoeffera,\u00a0 Pod koniec swojego \u017cycia Bonhoeffer wyst\u0119puje przeciwko temu, co twierdzi\u0142 Barth. Ko\u015bci\u00f3\u0142 nie wytrwa\u0142 pr\u00f3by historii, skompromitowa\u0142 si\u0119, dlatego i on te\u017c jest form\u0105 religii.<\/p>\n

Zwrot w pogl\u0105dach Bonhoeffera dokona\u0142 si\u0119 po doj\u015bciu Hitlera do w\u0142adzy. W wyborach og\u00f3lnokrajowych z 5 marca 1933 r. zwolennicy F\u00fchrera otrzymali 43,9% g\u0142os\u00f3w. W lipcu tego samego roku odby\u0142y si\u0119 wybory do ewangelickich w\u0142adz ko\u015bcielnych. Profaszystowscy Niemieccy Chrze\u015bcijanie zdobyli 70% g\u0142os\u00f3w, podporz\u0105dkowa\u0142a im si\u0119 1\/3 ksi\u0119\u017cy. Bonhoeffer zdecydowanie wyst\u0105pi\u0142 przeciwko hitlerowskim w\u0142adzom Ko\u015bcio\u0142a, kt\u00f3re jego zdaniem drastycznie odst\u0105pi\u0142y od Ewangelii. W korespondencji z Karlem Barthem rozwa\u017ca\u0142 nawet wyst\u0105pienie z Ko\u015bcio\u0142a Ewangelickiego…<\/p>\n

Nie uczyni\u0142 tego jednak, zach\u0119cony przez szwajcarskiego profesora do walki z Ko\u015bcio\u0142em Rzeszy. Wraz z nieliczn\u0105 grup\u0105 teolog\u00f3w utworzy\u0142 w 1934 r. antyfaszysztowski Ko\u015bci\u00f3\u0142 Wyznaj\u0105cy, kt\u00f3ry wkr\u00f3tce zosta\u0142 poddany ostrym represjom i szykanom w\u0142adz III Rzeszy. W lutym 1936 r. podzieli\u0142 si\u0119 na dwie frakcje, jedna si\u0119 ugi\u0119\u0142a, a druga wierna postanowieniom z synodu w Dahlem (z 1934 r.), kontynuowa\u0142a dzia\u0142alno\u015b\u0107 w konspiracji. Jej cz\u0142onk\u00f3w zwano \u201edahlemitami\u201d, do nich zalicza\u0142 si\u0119 tak\u017ce Bonhoeffer, kt\u00f3ry zaj\u0105\u0142 si\u0119 prowadzeniem nielegalnego seminarium w Finkenwalde.<\/p>\n

W Finkenwalde Bonhoeffer wyg\u0142osi\u0142 w czerwcu 1936 r. referat, w kt\u00f3rym zawar\u0142 kontrowersyjn\u0105 interpretacj\u0119 starochrze\u015bcija\u0144skiego sformu\u0142owania \u201eextra ecclesiam nulla salus<\/em>\u201d (poza Ko\u015bcio\u0142em nie ma zbawienia). Stwierdzi\u0142, \u017ce kto oddziela si\u0119 od Ko\u015bcio\u0142a Wyznaj\u0105cego, oddziela si\u0119 od zbawienia. Uzasadnia\u0142 to tym, \u017ce walka Ko\u015bcio\u0142a Wyznaj\u0105cego jest walk\u0105 o zbawienie duszy. Dlatego nie mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 o zbawieniu bez Ko\u015bcio\u0142a i o Ko\u015bciele bez zbawienia<\/em>. Kontynuuje t\u0119 my\u015bl stwierdzaj\u0105c, \u017ce zbawienie poza Ko\u015bcio\u0142em jest dla wiary niepoznawalne. Jest tu wiernym uczniem Karla Bartha, kt\u00f3ry twierdzi\u0142, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 chrze\u015bcija\u0144ski, ugruntowany na Ewangelii, jest Bo\u017c\u0105 odpowiedzi\u0105 na ludzkie religie. Bonhoeffer stawia pytanie: Co by by\u0142o, gdyby czyst\u0105 Ewangeli\u0119 g\u0142oszono cho\u0107by w jednej parafii Ko\u015bcio\u0142a rzymskiego lub Ko\u015bcio\u0142a Rzeszy?<\/em>. Natychmiast odpowiada, \u017ce nawet je\u015bli tym nauczycielem by\u0142by aposto\u0142 Pawe\u0142, a by\u0142by pos\u0142uszny papie\u017cowi lub Ko\u015bcio\u0142owi Rzeszy, by\u0142by g\u0142osicielem b\u0142\u0119dnej doktryny! Bonhoefferowi nie chodzi o warto\u015bciowanie i os\u0105dzanie ludzi. Zdecydowanie wyst\u0119puje przeciwko wykluczaniu z Ko\u015bcio\u0142a ludzi o pochodzeniu \u017cydowskim (jak czyni\u0142 to Ko\u015bci\u00f3\u0142 Rzeszy),\u00a0 sprzeciwia si\u0119 tak\u017ce os\u0105dzaniu ludzi w og\u00f3le. Jednak w sytuacji, gdt cz\u0119\u015b\u0107 teolog\u00f3w porzuci\u0142a bro\u0144 i podda\u0142a si\u0119 hitlerowskiemu re\u017cimowi, Bonhoeffer zdecydowanie m\u00f3wi: nie ma zbawienia poza Ko\u015bcio\u0142em Wyznaj\u0105cym opartym na Ewangelii<\/em>. Wyst\u0105pi\u0142 tu ostro przeciwko instytucji Ko\u015bcio\u0142a Rzeszy, kt\u00f3ry zast\u0105pi\u0142 Chrystusa F\u00fchrerem, a Ewangeli\u0119 ideologi\u0105 nacjonalistyczn\u0105.<\/p>\n

Krytyk\u0119 instytucjonalnego Ko\u015bcio\u0142a Dietrich Bonhoeffer wyrazi\u0142 w ksi\u0105\u017cce pt. \u201eNa\u015bladowanie\u201d. Zosta\u0142a ona napisana w Finkenwalde, na podstawie prowadzonych tam przez niego wyk\u0142ad\u00f3w dla \u201enielegalnych teolog\u00f3w\u201d Ko\u015bcio\u0142a Wyznaj\u0105cego. Wydana w 1937 r. zawiera tez\u0119 tylko ten, kto jest pos\u0142uszny, wierzy, a kto wierzy \u2013 jest pos\u0142uszny<\/em>. Analizuj\u0105c ewangeliczne powo\u0142ania uczni\u00f3w, stwierdza, \u017ce wiara jest aktem pos\u0142usze\u0144stwa. Porzucenie sieci przez Piotra, wynika z jego woli, lecz p\u00f3j\u015bcie za Chrystusem jest dzie\u0142em Boga zmieniaj\u0105cego jego \u017cycie. Bez na\u015bladowania Chrystusa, czyli bycia dla drugiego cz\u0142owieka, wiara staje si\u0119 pust\u0105 deklaracj\u0105. \u0141aska mo\u017ce by\u0107 zatem tania lub droga, cenna. Tania \u0142aska to \u0142aska dana cz\u0142owiekowi za p\u00f3\u0142darmo, to sakrament z odzysku, to \u0142aska bez koszt\u00f3w. Taska tania to wiara bez mi\u0142o\u015bci, to idea dobrego Boga, kt\u00f3ry spe\u0142nia \u017cyczenia niczym dobra wr\u00f3\u017cka.\u00a0 \u0141aska tania to usprawiedliwienie grzechu, a nie grzesznika. \u0141aska tania to wiara bez mi\u0142osierdzia i uczynk\u00f3w. W ko\u0144cu Bonhoeffer stwierdza, \u017ce \u0142aska tania to \u0142aska, kt\u00f3r\u0105 mamy sami dla siebie<\/strong><\/em>. Natomiast \u0142aska droga to Ewangelia. To dar, o kt\u00f3ry trzeba prosi\u0107, to cenna per\u0142a, za kt\u00f3r\u0105 kupiec sprzedaje sw\u00f3j ca\u0142y maj\u0105tek. \u0141aska droga jest warto\u015bciowa, bo kosztowa\u0142a Boga \u015bmier\u0107 Jego Syna. \u0141aska droga to na\u015bladowanie Chrystusa<\/strong>. \u017beby us\u0142ysze\u0107 wezwanie Chrystusa do p\u00f3j\u015bcia za Nim, nie potrzeba osobistych objawie\u0144. W ten spos\u00f3b Bonhoeffer wyprowadza teologi\u0119 z eklezjalnych ogranicze\u0144 i krytykuje chrze\u015bcija\u0144stwo taniej \u0142aski.<\/p>\n

Krytyka religii w listach wi\u0119ziennych<\/strong><\/p>\n

Dietrich Bonhoeffer mia\u0142 kilkakrotnie mo\u017cliwo\u015b\u0107 wyjazdu z Niemiec. Za ka\u017cdym razem wraca\u0142, by dzia\u0142a\u0107 przeciwko nazistowskim rz\u0105dom Adolfa Hitlera. Po wybuchu II wojny \u015bwiatowej nawi\u0105za\u0142 kontakty z grup\u0105 oficer\u00f3w Abwehry. Planowali oni zamach na \u017cycie kanclerza III Rzeszy. W mi\u0119dzyczasie odby\u0142 kilka podr\u00f3\u017cy z tajnymi misjami do Szwecji, Norwegii i Szwajcarii. 5 kwietnia 1943 roku Bonhoeffer zosta\u0142 wraz z innymi spiskowcami aresztowany. Trafi\u0142 do wi\u0119zienia wojskowego w Tegel (sk\u0105d dopiero 8 pa\u017adziernika 1944 zosta\u0142 przeniesiony do wi\u0119zienia Gestapo przy Albrechtstrasse). W czasie pobytu w Tegel pisze listy, kt\u00f3re po wojnie sta\u0142y si\u0119 s\u0142awniejsze od jego prac systematycznych.<\/p>\n

Sk\u0105d wzi\u0119\u0142a si\u0119 u Bonhoeffera taka dramatyczna wizja chrze\u015bcija\u0144stwa? Przede wszystkim st\u0105d, \u017ce obraca\u0142 si\u0119 w kr\u0119gach intelektualist\u00f3w niemieckich, przesi\u0105kni\u0119tych krytycyzmem i sceptycyzmem. Bonhoeffer zauwa\u017cy\u0142, \u017ce sekularyzacja jest nieodwracalnym procesem, kt\u00f3ry wypiera Boga ze \u015bwiata coraz bardziej i bardziej. Chc\u0105c autentycznie g\u0142osi\u0107 Chrystusa w\u015br\u00f3d ludzi, kt\u00f3rzy go otaczali, teolog postanowi\u0142 zerwa\u0107 z klasycznym transcendentnym \u201eBogiem\u201d religii.<\/p>\n

W li\u015bcie do E. Bethgego z 30 kwietnia 1944 roku Bonhoeffer stwierdza, \u017ce \u015bwiat zmierza w stron\u0119 czas\u00f3w bezreligijnych. To znaczy, \u017ce ludzie bezreligijni ju\u017c s\u0105 i b\u0119dzie ich jeszcze wi\u0119cej, a \u015bwiat d\u0105\u017cy w stron\u0119 radykalnej bezreligijno\u015bci<\/em>. Uzasadnienie tego widzi Bonhoeffer w tym, \u017ce II wojna \u015bwiatowa nie wywo\u0142a\u0142a reakcji religijnych<\/em>. Okazuje si\u0119, \u017ce odej\u015bcie ludzi od religii chrze\u015bcija\u0144skiej jest uwarunkowane tym, \u017ce \u015bwiat po prostu dojrza\u0142<\/em>. Chrze\u015bcija\u0144stwo musi zmieni\u0107 si\u0119, przekszta\u0142ci\u0107 w co\u015b nowego. Nie mo\u017ce wiecznie negowa\u0107 i pr\u00f3bowa\u0107 zatrzymywa\u0107 procesu dojrzewania \u015bwiata. Pr\u00f3by nawracania paru nieszcz\u0119\u015bliwych<\/em> w godzinach ich s\u0142abo\u015bci, by ich religijnie zgwa\u0142ci\u0107<\/em> s\u0105 wed\u0142ug Bonhoeffera \u015bmieszne i niew\u0142a\u015bciwe. Zamiast tego Bonhoeffer proponuje, by Chrystus sta\u0142 si\u0119 Panem tak\u017ce\u00a0 ludzi bezreligijnych<\/em>, to jest takich, kt\u00f3rzy bez otoczki religii b\u0119d\u0105 pod\u0105\u017ca\u0107 za Chrystusem. Bonhoeffer wyznaje w li\u015bcie, \u017ce cz\u0119sto boi si\u0119 wymawia\u0107 Imi\u0119 Boga przed lud\u017ami religijnymi<\/em>. Wydaje mu si\u0119 to fa\u0142szywe i nieuczciwe. Natomiast \u015bmia\u0142o m\u00f3wi o Bogu przy ludziach bezreligijnych \u2013 pe\u0142nych w\u0105tpliwo\u015bci i krytycyzmu. Ludzie bezreligijni, wed\u0142ug teologa, nie u\u017cywaj\u0105 Boga jako zapychacza dziur<\/em> swojej niewiedzy, lub jako deus ex machina<\/em>, kt\u00f3remu ka\u017c\u0105 wkracza\u0107 na scen\u0119, by rozwi\u0105za\u0142 problemy egzystencji. Bonhoeffer twierdzi, \u017ce nowotestamentowa wolno\u015b\u0107 od obrzezania jest to\u017csama z wolno\u015bci\u0105 wsp\u00f3\u0142czesnego chrze\u015bcijanina od religii. Pawe\u0142 by\u0142 na tyle radykalny, by odwa\u017cy\u0107 si\u0119 zerwa\u0107 z pewn\u0105 form\u0105 religijno\u015bci i zast\u0105pi\u0107 j\u0105 Ewangeli\u0105. Bultmann, kt\u00f3ry artyku\u0142em na temat demitologizacji Nowego Testamentu wywo\u0142a\u0142 poruszenie w kr\u0119gach teologicznych, by\u0142 wed\u0142ug Bonhoeffer za ma\u0142o radykalny. Natomiast Barth zast\u0105pi\u0142 religi\u0119 pozytywistyczn\u0105 nauk\u0105 o Objawieniu<\/em>. Bonhoeffer dostrzeg\u0142, \u017ce Barth zast\u0105pi\u0142 religie Ko\u015bcio\u0142em chrze\u015bcija\u0144skim, przez co \u015bwiat pozosta\u0142 sam ze sob\u0105<\/em> – w tym Bonhoeffer widzi fundamentalny b\u0142\u0105d. Nowe chrze\u015bcija\u0144stwo bezreligijne ma cechowa\u0107 bezreligijna interpretacja Biblii. Czyli interpretacja nie-metafizyczna, nie-indywidualistyczna, a zupe\u0142nie \u015bwiecka. Chrze\u015bcija\u0144stwo w czasach bezreligijnych b\u0119dzie ciche i ca\u0142kowicie oparte na modlitwie i na czynieniu sprawiedliwo\u015bci w\u015br\u00f3d ludzi <\/strong>\u2013 pisze Bonhoeffer, w li\u015bcie dla nowo narodzonego syna E. Bethgego – Dietricha Bethgego.<\/p>\n

Apologetyka chrze\u015bcija\u0144ska, wbrew pragnieniom Bonhoeffera chce udowodni\u0107 doros\u0142emu \u015bwiatu<\/em>, \u017ce potrzebujemy hipotezy Boga<\/em>. Teolog pisze, \u017ce doprowadza to do spychania Boga na granice ludzkich mo\u017cliwo\u015bci, tam, gdzie znajduj\u0105 si\u0119 \u015bmier\u0107, wina, grzech, na kt\u00f3re tylko \u201eB\u00f3g\u201d mo\u017ce da\u0107 odpowied\u017a. Bonhoeffer ostro krytykuje egzystencjalist\u00f3w chrze\u015bcija\u0144skich, kt\u00f3rzy najpierw chc\u0105 wp\u0119dzi\u0107 szcz\u0119\u015bliwego cz\u0142owieka w wewn\u0119trzne zw\u0105tpienie, a wtedy maj\u0105 ju\u017c spraw\u0119 wygran\u0105<\/em>. To jest zsekularyzowany zabieg metodyst\u00f3w<\/em> \u2013 drwi zza wi\u0119ziennych krat. Zabieg \u00f3w sprowadza si\u0119 do tego, \u017ce teolodzy chc\u0105 wp\u0119dzi\u0107 szcz\u0119\u015bliwego cz\u0142owieka w grzech. A je\u015bli kto\u015b nie da si\u0119 w to wmanewrowa\u0107, to m\u00f3wi\u0105, \u017ce ma si\u0119 do czynienia z przypadkiem zatwardzia\u0142ego grzesznika…<\/p>\n

Krytykuje te\u017c Bonhoeffer teolog\u00f3w liberalnych, w\u015br\u00f3d nich wymienia\u00a0 Bultmanna, kt\u00f3ry jego zdaniem usuwa\u0142 z Biblii elementy mitologiczne. Bonhoeffer twierdzi, \u017ce mitologiczny Nowy Testament jest istot\u0105 rzeczy, trzeba go interpretowa\u0107 wy\u0142\u0105cznie w spos\u00f3b bezreligijny, a nie odziera\u0107 z jego mitologicznych szat, jak tego chcia\u0142a tego teologia liberalna.<\/p>\n

Czym jest owa bezreligijna interpretacja? To silne umocowanie Boga w \u015bwiecie, dok\u0142adnie w jego centrum. Zamiast spycha\u0107 Go na granic\u0119 ludzkich mo\u017cliwo\u015bci chrze\u015bcija\u0144stwo powinno umie\u015bci\u0107 Go w centrum, w\u015br\u00f3d i dla ludzi<\/strong>. W centrum ludzkiego \u017cycia obecny ma by\u0107 Chrystus, kt\u00f3ry u\u015bwiadamia chrze\u015bcijaninowi jego odpowiedzialno\u015b\u0107\u00a0w \u017cyciu na ziemi. Chrze\u015bcijanin musi wypi\u0107 ziemskie \u017cycie do dna, na wz\u00f3r Chrystusa \u2013 wtedy jest z Nim ukrzy\u017cowany i zmartwychwsta\u0142y. W religijnej ucieczce od trosk, potrzeb, l\u0119ku, grzechu, \u015bmierci do lepszego \u015bwiata Bonhoeffer widzi tch\u00f3rzostwo. Tymczasem do\u015bwiadczenie cierpienia zbli\u017ca nas do Chrystusa i wtedy z Nim \u017cyjemy i umieramy w nowej jako\u015bci.<\/p>\n

Bonhoeffer nie widzi w Chrystusie lekarza, kt\u00f3ry najpierw rani swoich pacjent\u00f3w, by potem ich leczy\u0107 (metafora zaczerpni\u0119ta od Feuerbacha). W li\u015bcie z 30 czerwca 1944 pisze: Jezus przecie\u017c nie czyni\u0142 najpierw grzesznika z ka\u017cdego cz\u0142owieka, aby go potem u\u015bwi\u0119ci\u0107. Wyrywa\u0142 ludzi z grzechu, a nie w grzech wpycha\u0142<\/em>. Takich religijnych \u201eduszpasterzy\u201d, kt\u00f3rzy \u201cwpychaj\u0105 ludzi w grzech\u201d, Bonhoeffer por\u00f3wnuje do dziennikarzy z brukowc\u00f3w, kt\u00f3rzy zajmuj\u0105 si\u0119 sfer\u0105 prywatn\u0105 \u2013 obszarem intymnym. Za tak\u0105 sfer\u0119 uchodzi grzech, kt\u00f3ry \u2013 gdy ju\u017c zostanie u kogo\u015b ujawniony \u2013 s\u0142u\u017cy za towar przetargowy. Te pog\u0142oski<\/em> nie mog\u0105 s\u0142u\u017cy\u0107 za dowody istnienia z\u0142a w cz\u0142owieku. Ich szpiegowanie, czy powo\u0142ywanie si\u0119 na nie, jest co najmniej \u017ca\u0142osne \u2013 daje do zrozumienia Bonhoeffer w li\u015bcie z 8 lipca 1944 roku.<\/p>\n

Chrze\u015bcijanin musi przesta\u0107 odwo\u0142ywa\u0107 si\u0119 do grzechu i do hipotezy Boga<\/em>. Musi \u017cy\u0107 w \u015bwiecie etsi Deus non daretur <\/em>(tak\u017ce, gdyby nie by\u0142o Boga). B\u00f3g nas opuszcza, by\u015bmy \u017cyli jak ludzie, daj\u0105cy sobie rad\u0119 bez Niego. Jednocze\u015bnie \u017cyjemy w ten spos\u00f3b przed Nim. \u017byjemy przed Bogiem, bez Boga. B\u00f3g religii to B\u00f3g si\u0142y, wszechmocy. B\u00f3g Biblii to B\u00f3g bezsilno\u015bci, cierpi\u0105cy, przyjmuj\u0105cy troski i problemy ludzi na siebie. Chrze\u015bcijanin bezreligijny ma by\u0107 cz\u0142owiekiem, \u017cyj\u0105cym przed Bogiem i dla drugiego cz\u0142owieka<\/em>. Chrze\u015bcijanin jest wezwany przez Boga do bycia bezreligijnym i do dzielenia cierpienia z Bogiem. By\u0107 chrze\u015bcijaninem nie oznacza robi\u0107 z siebie \u015bwi\u0119tego, grzesznika, czy pokutnika. By\u0107 chrze\u015bcijaninem to dla Bonhoeffera by\u0107 po prostu cz\u0142owiekiem. Dzieje si\u0119 to, gdy Chrystus nas zagarnia bez reszty na drog\u0119 na\u015bladowania<\/em>. Bonhoeffer definiuje s\u0142owo wiara, m\u00f3wi\u0105c \u017ce jest to po prostu partycypowanie w cierpieniu Boga. \u017byj\u0105c \u017cyciem ziemskim, cz\u0142owiek uczy si\u0119 wierzy\u0107. Teologowi nie chodzi tu o libertynizm, rozwi\u0105z\u0142o\u015b\u0107 czy wygodne u\u017cywanie sobie \u017cycia. Przeciwnie \u2013 ma tu na my\u015bli ziemsko\u015b\u0107 g\u0142\u0119bok\u0105, zdyscyplinowan\u0105 pe\u0142n\u0105 poznania \u015bmierci i zmartwychwstania<\/em>.<\/p>\n

My\u015bli Bonhoeffera w listach wi\u0119ziennych s\u0105 niepe\u0142ne, kontynuowane przez wiele list\u00f3w albo urwane i nierozwini\u0119te do ko\u0144ca. Planowa\u0142 napisa\u0107 ksi\u0105\u017ck\u0119, w kt\u00f3rej b\u0119dzie zawarty jego program reform chrze\u015bcija\u0144stwa. Jej konspekt zachowa\u0142 si\u0119 w jednym z list\u00f3w do E.Bethgego. Zawarte w nim uwagi sugeruj\u0105, \u017ce by\u0142aby to ksi\u0105\u017cka szalenie ciekawa i prze\u0142omowa. Czytamy w nim,\u00a0 \u017ce r\u00f3\u017cnice mi\u0119dzy luteranami, katolikami a reformowanymi dzi\u015b s\u0105 ju\u017c nieaktualne. Proboszczowie wed\u0142ug wi\u0119\u017ania z Tegel, maj\u0105 utrzymywa\u0107 si\u0119 z datk\u00f3w cz\u0142onk\u00f3w Zboru lub pracowa\u0107 w \u015bwieckim zawodzie. Ponadto Bonhoeffer stwierdza tam, \u017ce zas\u0142anianie si\u0119 \u201ewiar\u0105 Ko\u015bcio\u0142a\u201d, zamiast pyta\u0107 samemu w co si\u0119 wierzy i poszukiwa\u0107 odpowiedzi, zosta\u0142o zast\u0105pione przez \u201eklech\u00f3w\u201d gotowymi formu\u0142kami i credo.<\/p>\n

Epilog<\/strong><\/p>\n

Po nieudanym zamachu na \u017cycie Hitlera, 20 lipca 1944 roku, gdy aresztowano oficer\u00f3w Abwehry, Bonhoeffer zosta\u0142 przeniesiony do wi\u0119zienia Gestapo przy Albrechtstrasse, a potem do obozu koncentracyjnego w Buchenwaldzie, nast\u0119pnie do Regensburga, by w ko\u0144cu, na pocz\u0105tku kwietnia 1945 roku, trafi\u0107 do obozu we Flossenburgu. Tam, noc\u0105 8 kwietnia odby\u0142 si\u0119 s\u0105d polowy. Wyrokiem tego s\u0105du Bonhoeffer, Sack, Oster, Canaris i Gohrem zostali skazani na \u015bmier\u0107 i powieszeni.<\/p>\n

Niedoko\u0144czone dzie\u0142o Dietricha Bonhoeffera podj\u0119\u0142o wielu teolog\u00f3w, mi\u0119dzy innymi teolodzy promuj\u0105cy \u201eteologi\u0119 \u015bmierci Boga\u201d. Bonhoeffer zosta\u0142 skrytykowany przez teolog\u00f3w starszego pokolenia (Bartha i Tillicha), kt\u00f3rzy argumentowali, \u017ce od\u0142\u0105czony od bada\u0144 teolog mia\u0142 niepe\u0142ny obraz rzeczywisto\u015bci. Ponadto \u015bmier\u0107 Bonhoeffera uniemo\u017cliwi\u0142a reinterpretacj\u0119 pewnych tez w rzeczywisto\u015bci powojennej. Bonhoefferowska analiza przemian kulturowych, kt\u00f3re zasz\u0142y w spo\u0142ecze\u0144stwach zachodnich, okaza\u0142a si\u0119 nie do ko\u0144ca trafna. Mimo post\u0119puj\u0105cej sekularyzacji nie zanik\u0142y przecie\u017c ani symbole, ani j\u0119zyk religijny. Formy religijno\u015bci zmieni\u0142y si\u0119 lub ewaluowa\u0142y, nadal jednak mamy do czynienia z du\u017c\u0105 grup\u0105 ludzi religijnych. Problem pojawia si\u0119, gdy ludzie religijni musz\u0105 skomunikowa\u0107 si\u0119 z lud\u017ami bezreligijnymi, by autentycznie i zrozumiale przekaza\u0107 przes\u0142anie Ewangelii.<\/p>\n

Ameryka\u0144ski teolog Reinhold Niebuhr stwierdzi\u0142, \u017ce dzieje \u017cycia Dietricha Bonhoeffera s\u0105 wsp\u00f3\u0142czesnymi Dziejami Apostolskimi<\/em>. Natomiast Eric Metaxas w najnowszej biografii okre\u015bli\u0142\u00a0 Bonhoeffera tytu\u0142ami pastora, proroka, szpiega i m\u0119czennika. M\u0119cze\u0144sk\u0105 \u015bmier\u0107 teologa wspominano w tym roku w spos\u00f3b szczeg\u00f3lny, ze wzgl\u0119du na 70. rocznic\u0119 egzekucji we Flossenburgu. Bonhoeffer do ko\u0144ca pozosta\u0142 wierny swoim pogl\u0105dom, nawet wtedy, gdy na\u015bladowanie Chrystusa zaprowadzi\u0142o go na Golgot\u0119.<\/p>\n

Bibliografia:<\/b><\/p>\n

Bethge E., Dietrich Bonhoeffer,<\/i> Bielsko-Bia\u0142a 1996.
\nBonhoeffer D., Na\u015bladowanie<\/i>, Pozna\u0144 1997.
\nBonhoeffer D., Wyb\u00f3r pism<\/i>, Warszawa 1970.
\nGremmels Ch., Huber W.(Hg.), Dietrich Bonhoeffer Auswahl 1927-1945<\/i>, M\u00fc<\/span>nchen 2006.
\nMetaxas E., Bonhoeffer pastor – m\u0119czennik – prorok – szpieg<\/i>, Krak\u00f3w 2012.
\nMilerski B., Religia a S\u0142owo. Krytyka religii w uj\u0119ciu Dietricha Bonhoeffera i Paula Tillicha<\/i>, \u0141\u00f3d\u017a 1994.
\nMorawska A., Chrze\u015bcijanin w Trzeciej Rzeszy<\/i>, Warszawa 1970.<\/p>\n

Sebastian Madejski<\/strong> –\u00a0urodzony w Cieszynie, luteranin, student teologii ewangelickiej w Chrze\u015bcija\u0144skiej Akademii Teologicznej w Warszawie, pasjonat biblistyki. Hobby: literatura i gra na gitarze elektrycznej.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Koncepcja \u201ebezreligijnego chrze\u015bcija\u0144stwa\u201d powsta\u0142a pod koniec \u017cycia Bonhoeffera,\u00a0 kiedy przebywa\u0142 w wi\u0119zieniu wojskowym w Tegel, pod Berlinem. Stamt\u0105d 8 pa\u017adziernika 1944 r. zosta\u0142 przeniesiony do wi\u0119zienia Gestapo w Berlinie przy Albrechtstrasse. W Tegel mia\u0142 wzgl\u0119dnie spokojne warunki, aby pisa\u0107 listy do rodziny i do przyjaciela – Eberharda Bethgego. Za prze\u0142om w pogl\u0105dach Bonhoeffera cz\u0119\u015b\u0107 badaczy […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":247,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[16,18],"class_list":["post-240","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-2015-3","tag-bezreligijne-chrzescijanstwo","tag-bonhoeffer"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/240","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=240"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/240\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/media\/247"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=240"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=240"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=240"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}