{"id":316,"date":"2016-05-08T09:02:41","date_gmt":"2016-05-08T07:02:41","guid":{"rendered":"http:\/\/gazetka.chat.edu.pl\/?p=316"},"modified":"2016-05-08T09:02:41","modified_gmt":"2016-05-08T07:02:41","slug":"bartha-bozy-czas-dla-czlowieka-krzysztof-ptaszynski","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/2016-1\/bartha-bozy-czas-dla-czlowieka-krzysztof-ptaszynski\/","title":{"rendered":"Bartha Bo\u017cy czas dla cz\u0142owieka | Krzysztof Ptaszy\u0144ski"},"content":{"rendered":"

Cz\u0142owiek poddany jest up\u0142ywowi czasu \u2013 dlatego te\u017c zagadnienie czasu od wiek\u00f3w stanowi przedmiot refleksji cz\u0142owieka. W filozofii i teologii obok czasu ilo\u015bciowego zwanego chronosem<\/em>, odmierzanego w\u00a0dniach i godzinach, wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 tak\u017ce kairos<\/em>, czas rozumiany na spos\u00f3b jako\u015bciowy jako stosowna chwila, szczeg\u00f3lny moment, czy te\u017c jako czas szczeg\u00f3lnego dzia\u0142ania Boga. To ostatnie rozumienie odgrywa istotn\u0105 rol\u0119 w refleksji ewangelicko-reformowanego teologa Karla Bartha. Artyku\u0142 ten ma na celu przybli\u017cenie teologicznego znaczenia czasu w my\u015bli Bartha, a tak\u017ce uwidocznienie zwi\u0105zku omawianego zagadnienia z charakterystycznymi w\u0105tkami jego teologii, takimi jak chrystocentryzm, podkre\u015blenie znaczenia zwiastowania S\u0142owa Bo\u017cego czy \u015bcis\u0142y zwi\u0105zek dogmatyki z etyk\u0105.<\/p>\n

Biogram<\/strong><\/p>\n

Karl Barth urodzi\u0142 si\u0119 w 1886 r. w Bazylei. Po odbyciu studi\u00f3w teologicznych i kr\u00f3tkim wikariacie w Genewie podj\u0105\u0142 pos\u0142ug\u0119 pastora w niewielkim robotniczym miasteczku Safenwil w szwajcarskim kantonie Argowia. Tam stwierdzi\u0142, \u017ce odbyte studia nie wyposa\u017cy\u0142y go w zdolno\u015bci konieczne w pracy duszpasterskiej, np. umiej\u0119tno\u015b\u0107 g\u0142oszenia kaza\u0144. Prze\u0142omem w \u017cyciu Bartha sta\u0142o si\u0119 podpisanie manifestu usprawiedliwiaj\u0105cego agresywn\u0105 polityk\u0119 cesarza Wilhelma II podczas I wojny \u015bwiatowej przez 93 czo\u0142owych intelektualist\u00f3w niemieckich. W\u015br\u00f3d nich znale\u017ali si\u0119 nauczyciele pastora z Safenwil, reprezentuj\u0105cy g\u0142\u00f3wnie teologi\u0119 liberaln\u0105. Barth uzna\u0142, \u017ce nie mo\u017ce by\u0107 d\u0142u\u017cej wierny ich nauce. Inaczej ni\u017c skoncentrowana na cz\u0142owieku teologia XIX wieku, w swym komentarzu do listu do Rzymian z 1919 r. podkre\u015bla\u0142 radykaln\u0105 jako\u015bciow\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0119 pomi\u0119dzy Bogiem a cz\u0142owiekiem, a tym samym \u2013 niemo\u017cno\u015b\u0107 poznania Boga przez cz\u0142owieka o w\u0142asnych si\u0142ach. Wed\u0142ug pastora z Safenwil ludzkie idee i warto\u015bci, religia, filozofia, kultura ani historia nie przybli\u017caj\u0105 cz\u0142owieka do Boga. Tylko sam B\u00f3g w swym objawieniu w Jezusie Chrystusie mo\u017ce przekroczy\u0107 przepa\u015b\u0107, kt\u00f3r\u0105 cz\u0142owiek oddzielony jest od niego. Ten kierunek my\u015blenia nazywano teologi\u0105 dialektyczn\u0105, teologi\u0105 kryzysu lub teologi\u0105 S\u0142owa Bo\u017cego.<\/p>\n

List do Rzymian<\/em> otworzy\u0142 Barthowi drog\u0119 do kariery uniwersyteckiej w Niemczech. Przyczyni\u0142 si\u0119 te\u017c do powstania krytycznego wobec starej teologii \u015brodowiska skupionego wok\u00f3\u0142 czasopisma Zwischen den Zeiten<\/em>. Do\u015b\u0107 szybko jednak pomi\u0119dzy teologami z tego kr\u0119gu (do kt\u00f3rych zaliczali si\u0119 m.in. Rudolf Bultmann, Emil Brunner czy Friedrich Gogarten) ujawni\u0142y si\u0119 znacz\u0105ce r\u00f3\u017cnice teologiczne. Barth od pocz\u0105tku zajmowa\u0142 stanowisko krytyczne wobec ideologii nazistowskiej i zwi\u0105zanego z ni\u0105 ruchu \u201eniemieckich chrze\u015bcijan\u201d. W 1934 r. przyczyni\u0142 si\u0119 do powstania Deklaracji z Barmen<\/em>, stanowi\u0105cej manifest opozycyjnego Ko\u015bcio\u0142a wyznaj\u0105cego. Z powodu sprzeciwu wobec nazizmu zosta\u0142 zmuszony do opuszczenia Niemiec i obj\u0105\u0142 katedr\u0119 na Uniwersytecie w Bazylei, gdzie sp\u0119dzi\u0142 wi\u0119kszo\u015b\u0107 dalszego \u017cycia.<\/p>\n

Magnus opus<\/em> Bartha stanowi nieuko\u0144czona Dogmatyka ko\u015bcielna<\/em>, sk\u0142adaj\u0105ca si\u0119 z 4 tom\u00f3w w 13 wolumenach (ok. 10 tys. stron). W j\u0119zyku polskim ukaza\u0142a si\u0119 Dogmatyka w zarysie<\/em> \u2013 zbi\u00f3r wyk\u0142ad\u00f3w wyg\u0142oszonych na Uniwersytecie w Bonn po zako\u0144czeniu II wojny \u015bwiatowej. Karl Barth zmar\u0142 w 1968 r., do ko\u0144ca \u017cycia aktywnie bior\u0105c udzia\u0142 w dyskusji teologicznej poprzez swe dzie\u0142a, wyk\u0142ady i listy.<\/p>\n

Czas wype\u0142niony <\/strong><\/p>\n

Omawiaj\u0105c znaczenie kairosu<\/em> w teologii Bartha, w pierwszej kolejno\u015bci nale\u017cy zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na czas Bo\u017cego objawienia w Jezusie Chrystusie. Autor Dogmatyki ko\u015bcielnej<\/em> nazywa go \u201eczasem wype\u0142nionym\u201d, nawi\u0105zuj\u0105c m.in. do s\u0142\u00f3w Ewangelii Marka 1,15: peplerotai ho kairos<\/em> \u2013 \u201eczas si\u0119 wype\u0142ni\u0142\u201d. Teolog z Safenwil m\u00f3wi\u0105c o\u00a0wype\u0142nieniu czasu, nie ma przy tym na my\u015bli jakiego\u015b rodzaju religijnej dojrza\u0142o\u015bci, uzyskanej przez \u015bwiat na skutek jego historycznego rozwoju. Chodzi o samo wydarzenie Wcielenia. Wed\u0142ug Bartha B\u00f3g jest stworzycielem czasu. Jednak czas, kt\u00f3rego cz\u0142owiek subiektywnie do\u015bwiadcza i kt\u00f3ry stanowi dla niego przestrze\u0144 \u017cyciow\u0105, stary eon<\/em>, nie jest to\u017csamy ze stworzonym przez Boga czasem, ale zosta\u0142 oddzielony od niego przez upadek. W Chrystusie w nasz czas wkracza jednak nowy eon<\/em>, czas \u0142aski i zbawienia. Jest to Bo\u017cy czas dla nas, czas \u201ebardzo dobry\u201d, zgodny z Bo\u017c\u0105 intencj\u0105.<\/p>\n

Nie jest wi\u0119c \u017cycie Jezusa jedynie pewnym punktem na osi czasu ludzkiej historii, a raczej zetkni\u0119ciem dw\u00f3ch r\u00f3\u017cnych czas\u00f3w. Z jednej strony to spotkanie oznacza, \u017ce w Chrystusie B\u00f3g rzeczywi\u015bcie wkracza w nasz czas. Objawienie nie jest bezczasow\u0105 ide\u0105, zbiorem abstrakcyjnych prawd, ale wydarzeniem dokonywuj\u0105cym si\u0119 w naszej historii. S\u0142owo staje si\u0119 cia\u0142em, a wi\u0119c tak\u017ce czasem. \u015awiadectwem tego s\u0105 s\u0142owa wyznania apostolskiego \u201eum\u0119czon pod Poncjuszem Pi\u0142atem\u201d, gdzie Pi\u0142at pe\u0142ni funkcj\u0119 reprezentanta naszego czasu, starego eonu<\/em>. Zarazem jednak Bo\u017ce objawienie w Chrystusie nie jest z tego czasu. Dlatego te\u017c historia sama w sobie nie jest objawieniem. Co wi\u0119cej, spotkanie obu czas\u00f3w nie zachodzi bezkonfliktowo. Nowy eon<\/em> wchodzi w konfrontacj\u0119 ze starym, czego konsekwencj\u0105 jest ukrzy\u017cowanie Jezusa \u2013 jednak ostatecznie odnosi on zwyci\u0119stwo w zmartwychwstaniu.<\/p>\n

Zmartwychwstanie, b\u0119d\u0105c zwyci\u0119stwem nowego eonu<\/em>, stanowi zarazem przezwyci\u0119\u017cenie czasowej separacji pomi\u0119dzy \u201etam i wtedy\u201d czas\u00f3w Jezusa a naszym \u201etu i teraz\u201d. Stanowi ono bowiem przej\u015bcie do sposobu obecno\u015bci, kt\u00f3ry jest wieczny i przez to obejmuje wszystkie czasy. Tym samym stanowi ono obiektywn\u0105 podstaw\u0119 subiektywnego uobecnienia zbawczego kairosu<\/em> w \u017cyciu chrze\u015bcijanina, co jest tematyk\u0105 nast\u0119pnej sekcji.<\/p>\n

Czas wspominania<\/strong><\/p>\n

Barth \u015bwiadomy jest czasowego odst\u0119pu, jaki dzieli nas od wydarze\u0144 opisywanych w Ewangeliach. Czas, w kt\u00f3rym \u017cyje Ko\u015bci\u00f3\u0142, dla odr\u00f3\u017cnienia od czasu wype\u0142nionego, nazywa on czasem wspominania. Nie pozostawia wi\u0119c bez odpowiedzi pytania o to, w jaki spos\u00f3b ilic et tunc <\/em>(\u201etam i wtedy\u201d) Bo\u017cego objawienia w Chrystusie mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 naszym hic et nunc <\/em>(\u201etu i teraz\u201d). Dla wyja\u015bnienia tego pomocne b\u0119dzie tu nakre\u015blenie Barthowskiego rozumienia S\u0142owa Bo\u017cego. Zasadniczo jest one to\u017csame z Chrystusem, Logosem<\/em> staj\u0105cym si\u0119 cia\u0142em.\u00a0 On, zgodnie ze s\u0142owami Deklaracji z Barmen<\/em>, jest jedynym S\u0142owem Bo\u017cym, kt\u00f3rego powinni\u015bmy s\u0142ucha\u0107. Istniej\u0105 r\u00f3wnie\u017c dwie pochodne i uwarunkowane formy S\u0142owa Bo\u017cego \u2013 \u015bwiadectwo biblijne i zwiastowanie ko\u015bcielne. Wskazuj\u0105 one na Chrystusa i kieruj\u0105 ku Niemu. Ich rola nie sprowadza si\u0119 jedynie do przekazywania pewnych prawd ani przekazywania informacji o dawnych wydarzeniach. Raczej czyni\u0105 one cz\u0142owieka uczestnikiem wydarze\u0144, w kt\u00f3rych objawi\u0142 si\u0119 B\u00f3g. Barth przytacza w tym kontek\u015bcie s\u0142owa H. F. Kohlbr\u00fcggego, kt\u00f3ry na pytanie o to, kiedy dokona\u0142o si\u0119 jego nawr\u00f3cenie, odpowiedzia\u0142: \u201ena Golgocie\u201d. Opisywane w Biblii wydarzenia dzi\u0119ki zwiastowaniu i wspominaniu staj\u0105 si\u0119 wydarzeniami wiary w \u017cyciu cz\u0142owieka. Mo\u017cna wi\u0119c powiedzie\u0107, \u017ce dla autora Dogmatyki ko\u015bcielnej<\/em> funkcj\u0105 zwiastowania jest uobecnianie zbawczego kairosu<\/em>.<\/p>\n

Barth nie znosi jednak rozr\u00f3\u017cnienia pomi\u0119dzy czasem wype\u0142nionym a czasem wspominania, mi\u0119dzy szczeg\u00f3lnym wydarzeniem objawienia a jego uobecnieniem w zwiastowaniu i wierze. Czterdzie\u015bci dni, przez kt\u00f3re Jezus ukazywa\u0142 si\u0119 uczniom po zmartwychwstaniu, by\u0142y czym\u015b innym ni\u017c czas apostolskiego \u015bwiadectwa, gdy\u017c zmartwychwstanie i wywy\u017cszenie jest czym\u015b innym ni\u017c obecno\u015b\u0107 Chrystusa w kerygmacie i sercach wierz\u0105cych, pomimo ich organicznej jedno\u015bci. Dlatego czas wspominania obejmuje \u201eju\u017c tak\u201d i \u201ejeszcze nie\u201d, rzeczywisto\u015b\u0107 dokonanego przez Boga zbawienia, jak i nadziej\u0119 zwr\u00f3con\u0105 ku przysz\u0142o\u015bci. Ko\u015bci\u00f3\u0142 usprawiedliwionych grzesznik\u00f3w egzystuje niejako \u201emi\u0119dzy czasami\u201d, pomi\u0119dzy starym i nowym eonem<\/em>. Cho\u0107 stary eon<\/em> zosta\u0142 ju\u017c pokonany w zmartwychwstaniu, nie zosta\u0142 jednak w spos\u00f3b widzialny zniesiony, dlatego Ko\u015bci\u00f3\u0142 wci\u0105\u017c krzepi si\u0119 nadziej\u0105 ponownego przyj\u015bcia Chrystusa. R\u00f3wnie\u017c nadzieja eschatologiczna jest przy tym zakorzeniona we wspomnieniu centralnego dla wiary chrze\u015bcija\u0144skiej wydarzenia, jakim jest zmartwychwstanie. Jak ju\u017c bowiem powiedziano, zmartwychwstanie jest nie tylko pewnym minionym wydarzeniem, ale objawieniem Bo\u017cego czasu wype\u0142nionego obejmuj\u0105cego wszystkie czasy \u2013 a zatem r\u00f3wnie\u017c objawieniem naszej przysz\u0142o\u015bci.<\/p>\n

Etyka \u2013 historyczno\u015b\u0107 Bo\u017cego przykazania<\/strong><\/p>\n

Konsekwencj\u0105 pojmowania objawienia jako wydarzenia raczej ni\u017c zbioru prawd czy idei jest Barthowskie rozumienie przykazania Bo\u017cego. Wed\u0142ug autora Dogmatyki ko\u015bcielnej<\/em> przykazanie Bo\u017ce nie jest \u017cadn\u0105 bezczasow\u0105 og\u00f3ln\u0105 norm\u0105, kt\u00f3rej konkretne zastosowanie jest pozostawione interpretacji cz\u0142owieka, ani te\u017c kodeksem, kt\u00f3ry nale\u017cy stosowa\u0107 w spos\u00f3b kazuistyczny i legalistyczny. Nie jest ono to\u017csame nawet z Dekalogiem czy Kazaniem na G\u00f3rze. Przykazanie Bo\u017ce jest etyczn\u0105 tre\u015bci\u0105 spotkania dokonywuj\u0105cego si\u0119 pomi\u0119dzy Bogiem a cz\u0142owiekiem w jego konkretnej historycznej sytuacji. \u015awiadectwo biblijne pe\u0142ni istotn\u0105 rol\u0119 umo\u017cliwiaj\u0105c takie spotkanie. Przykazanie Bo\u017ce ma przy tym charakter absolutny i konkretny. Zdaniem Bartha traktowanie przykazania jako og\u00f3lnej normy pozbawia go jego konkretno\u015bci, natomiast podej\u015bcie legalistyczne \u2013 jego historyczno\u015bci. Wed\u0142ug teologa z Safenwil odczytywanie obecnego kairosu<\/em> (tu rozumianego jako szczeg\u00f3lny moment dziejowy) jest niezb\u0119dne we wszelkiej pracy teologicznej, w tym zw\u0142aszcza etycznej. Zadaniem Ko\u015bcio\u0142a jest rozpoznawanie przykazania Bo\u017cego danego w okre\u015blonym momencie, nigdzie niespisanego a jednak wi\u0105\u017c\u0105cego. Przyk\u0142adem takiego przykazania by\u0142 nakaz otwartego przeciwstawienia si\u0119 nazizmowi. Wed\u0142ug Bartha wi\u0119kszo\u015b\u0107 Ko\u015bcio\u0142a ewangelickiego w Niemczech nie zda\u0142a egzaminu, gdy\u017c powtarza\u0142a jedynie tradycyjne teologiczne formu\u0142y i nie potrafi\u0142a z\u0142o\u017cy\u0107 \u015bwiadectwa wiary w postaci konkretnej postawy politycznej.<\/p>\n

Nasuwa si\u0119 pytanie, jak przy tak historycznym i sytuacyjnym postrzeganiu przykazania Bo\u017cego mo\u017cliwa jest jakakolwiek og\u00f3lna refleksja etyczna? Wed\u0142ug autora Dogmatyki ko\u015bcielnej<\/em> mo\u017cliwe jest to dzi\u0119ki sta\u0142o\u015bci i wierno\u015bci Boga w Jego relacjach z cz\u0142owiekiem. Ka\u017cda indywidualna historia pomi\u0119dzy Bogiem a cz\u0142owiekiem dokonuje si\u0119 w kontek\u015bcie historii pomi\u0119dzy Bogiem a innymi lud\u017ami, kt\u00f3re stanowi\u0105 punkt odniesienia dla refleksji etycznej. Etyka szczeg\u00f3\u0142owa nie jest to\u017csama z przykazaniem Bo\u017cym ani go nie zast\u0119puje, jednak mo\u017ce go przybli\u017ca\u0107 i kierowa\u0107 ku niemu.<\/p>\n

Podsumowanie<\/strong><\/p>\n

Czy teologi\u0119 Karla Bartha mo\u017cna nazwa\u0107 teologi\u0105 kairosu<\/em>? Na to pytanie mo\u017cna odpowiedzie\u0107 na dwa sposoby. Po pierwsze, stwierdzi\u0107 mo\u017cna, \u017ce my\u015bl pastora z Safenwil jest \u015bci\u015ble naznaczona kontekstem czas\u00f3w, w kt\u00f3rych \u017cy\u0142 \u2013 kryzysem zwi\u0105zanym z I wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 i powstaniem ideologii nazistowskiej. Sam Barth zreszt\u0105 nie by\u0142 w stanie zaprzeczy\u0107, \u017ce w\u0142a\u015bnie wydarzenia historyczne by\u0142y dla niego \u017ar\u00f3d\u0142em duchowego wstrz\u0105su i teologicznego prze\u0142omu. One te\u017c by\u0142y kontekstem wezwania do wy\u0142\u0105cznej wierno\u015bci S\u0142owu Bo\u017cemu objawionemu w Chrystusie w obliczu triumf\u00f3w antychrze\u015bcija\u0144skiej ideologii. Barth, nie odcinaj\u0105c si\u0119 od tradycji, jednocze\u015bnie w \u017cywy i\u00a0zdecydowany spos\u00f3b odpowiada\u0142 na aktualne wyzwania swoich czas\u00f3w \u2013\u00a0i\u00a0moim zdaniem by\u0142a to jedna z g\u0142\u00f3wnych przyczyn popularno\u015bci jego teologii. Tym samym jest to teologia kairosu<\/em> \u2013 odpowied\u017a na szczeg\u00f3lny moment dziejowy w historii Ko\u015bcio\u0142a.<\/p>\n

Co moim zdaniem jednak wa\u017cniejsze, teologia Bartha ukazuje zwi\u0105zek zbawczego dzie\u0142a Bo\u017cego dokonanego w Chrystusie, szczeg\u00f3lnego, historycznego Bo\u017cego objawienia, z czasem, w kt\u00f3rym my \u017cyjemy. Podkre\u015blaj\u0105c obiektywn\u0105 obecno\u015b\u0107 zmartwychwsta\u0142ego Chrystusa we wszystkich epokach, ukazuje zarazem znaczenie jej subiektywnego uobecnienia w \u017cyciu chrze\u015bcijanina, tak\u017ce w wymiarze etycznym. Tym samym przypomina, \u017ce zasadniczym zadaniem Ko\u015bcio\u0142a nie jest dostarczanie skutecznej psychoterapii, duchowego coachingu ani zbioru prawd metafizycznych czy poucze\u0144 moralnych. Jest nim prowadzenie do spotkania z \u017cywo obecnym ukrzy\u017cowanym i\u00a0zmartwychwsta\u0142ym Chrystusem, uobecnianie zbawczego kairosu<\/em>.<\/p>\n

Krzysztof Ptaszy\u0144ski \u2013 <\/strong>urodzony w Ko\u015bcianie, doktorant w Instytucie Fizyki Molekularnej PAN w Poznaniu. Interesuje si\u0119 teologi\u0105 systematyczn\u0105 i biblistyk\u0105. Lubi w\u0119dr\u00f3wki po g\u00f3rach.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Zasadniczym zadaniem Ko\u015bcio\u0142a nie jest dostarczanie skutecznej psychoterapii, duchowego coachingu ani zbioru prawd metafizycznych czy nawet poucze\u0144 moralnych. Ale jest nim uobecnianie zbawczego kairosu.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":375,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-316","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-2016-1"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/316","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=316"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/316\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/media\/375"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=316"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=316"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=316"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}