{"id":408,"date":"2016-08-28T18:02:43","date_gmt":"2016-08-28T16:02:43","guid":{"rendered":"http:\/\/kairos.chat.edu.pl\/?p=408"},"modified":"2026-10-24T08:29:49","modified_gmt":"2026-10-24T06:29:49","slug":"chrzest-pierwszych-chrzescijan-piotr-ucinski","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/2016-2\/chrzest-pierwszych-chrzescijan-piotr-ucinski\/","title":{"rendered":"Chrzest pierwszych chrze\u015bcijan | Piotr Uci\u0144ski"},"content":{"rendered":"

Nakaz chrzcielny, zawarty pod koniec Ewangelii Mateusza: Id\u017acie tedy i czy\u0144cie uczniami wszystkie narody, chrzcz\u0105c je w imi\u0119 Ojca i Syna, i Ducha \u015awi\u0119tego, <\/em>by\u0142 jednym z najbardziej klarownych, jakie Jezus przekaza\u0142 swym uczniom. Nasz Pan powiedzia\u0142 wprost, bez \u017cadnych przypowie\u015bci i podobie\u0144stw, co maj\u0105 robi\u0107. Wydawa\u0107 by si\u0119 mog\u0142o, \u017ce nie mog\u0105 si\u0119 pojawi\u0107 na tym polu \u017cadne kontrowersje, a ju\u017c na pewno nie w kwestii, jak ta formu\u0142a ma wygl\u0105da\u0107. Nota bene<\/em> \u2013 w\u0142a\u015bnie formu\u0142a chrzcielna jest jednym z najmocniejszych argument\u00f3w biblijnych na poparcie dogmatu o Tr\u00f3jcy \u015awi\u0119tej. Kwestia tego, jak ona brzmi, nie jest zatem oboj\u0119tna i nigdy nie by\u0142a dla chrze\u015bcijan. By\u0107 mo\u017ce stanowi\u0142a ona te\u017c fundament dla credo rzymskiego, z kt\u00f3rego wyros\u0142o \u201enasze\u201d apostolskie wyznanie wiary.<\/p>\n

Jednak\u017ce jeden z pisarzy wczesnochrze\u015bcija\u0144skich, Euzebiusz z Cezarei, przedstawia inn\u0105 wersj\u0119 nakazu chrzcielnego. Ojciec dziejopisarstwa chrze\u015bcija\u0144skiego tak przedstawia \u00f3w zwrot: \u201eInni wreszcie aposto\u0142owie, nara\u017ceni na tysi\u0105czne zasadzki na swe \u017cycie, opu\u015bcili ziemi\u0119 \u017cydowsk\u0105 i wyruszyli na opowiadanie i nauczanie do wszystkich narod\u00f3w, pe\u0142ni mocy Chrystusa, kt\u00f3ry rzek\u0142 do nich: \u2018Id\u017acie i nauczajcie wszystkie narody w Imi\u0119 Moje <\/u><\/strong><\/em>[podkre\u015blenie autora artyku\u0142u]\u2019\u201d <\/em>(Euzebiusz z Cezarei \u201eHistoria Ko\u015bcio\u0142a\u201d III:5,2). Nie wiadomo po dzi\u015b dzie\u0144, czy Euzebiusz zacytowa\u0142 w tym fragmencie jak\u0105\u015b odmienn\u0105 wersj\u0119 formu\u0142y chrzcielnej, czy te\u017c mo\u017ce tylko \u015bwiadomie sparafrazowa\u0142 fragment Ewangelii Mateusza. Zaskakuje jednak zbie\u017cno\u015b\u0107 tej formu\u0142y z innymi mowami chrzcielnymi, znajduj\u0105cymi si\u0119 w Dziejach Apostolskich: A Piotr do nich <\/em>[rzek\u0142]: Upami\u0119tajcie si\u0119 i niechaj si\u0119 ka\u017cdy z was da ochrzci\u0107 w imi\u0119 Jezusa Chrystusa <\/u><\/strong><\/em>[podkre\u015blenie autora artyku\u0142u] na odpuszczenie grzech\u00f3w waszych, a otrzymacie dar Ducha \u015awi\u0119tego\u201d <\/em>Dzieje Apostolskie 8, 38; <\/em>oraz \u201eNa nikogo bowiem z nich nie by\u0142 jeszcze zst\u0105pi\u0142, bo byli tylko ochrzczeni w imi\u0119 Pana Jezusa <\/u><\/strong><\/em>[podkre\u015blenie autora artyku\u0142u]. Wtedy wk\u0142adali na nich r\u0119ce, a oni otrzymywali Ducha \u015awi\u0119tego\u201d <\/em>Dzieje Apostolskie 8, 16-17. <\/em>W drugim przytoczonym fragmencie mo\u017cna wyczyta\u0107, \u017ce z chrztem by\u0142 nierozerwanie zwi\u0105zany rytua\u0142 na\u0142o\u017cenia r\u0105k. W rozdziale 8 Dziej\u00f3w, na ochrzczonych nie zst\u0105pi\u0142 Duch \u015awi\u0119ty, p\u00f3ki aposto\u0142\u00a0 Piotr nie na\u0142o\u017cy\u0142 na nich r\u0105k. By\u0142a to zatem czynno\u015b\u0107 konieczna, bez kt\u00f3rej chrzest nie by\u0142 pe\u0142ny (przynajmniej w rozumieniu autora Dziej\u00f3w Apostolskich). Jednak i w tej kwestii \u2013 rytua\u0142u nak\u0142adania r\u0105k \u2013 jak mo\u017cna zak\u0142ada\u0107, nie istnia\u0142a jedno\u015b\u0107 w nauczaniu w\u015br\u00f3d pierwszych chrze\u015bcijan. W dziele Didache ton dodeka apostolon <\/em>(gr. <\/em>Nauka 12 aposto\u0142\u00f3w<\/em>), pochodz\u0105cym z II wieku (zatem powsta\u0142 on mniej wi\u0119cej wtedy, co niekt\u00f3re ksi\u0119gi Nowego Testamentu), znajdujemy taki oto nakaz chrztu:<\/p>\n

\u201eCo do chrztu, to udzielajcie go w taki oto spos\u00f3b: Powt\u00f3rzywszy najpierw wszystko powy\u017csze<\/em>, chrzcijcie w imi\u0119 Ojca i Syna i Ducha \u015awi\u0119tego\u00a0<\/u><\/strong><\/em>[podkre\u015blenie autora artyku\u0142u] w wodzie \u017cywej. 2. Je\u015bli nie masz wody \u017cywej, chrzcij w innej, je\u015bli nie mo\u017cesz w zimnej, chrzcij w ciep\u0142ej. 3. Je\u015bli brak ci jednej, i drugiej, polej g\u0142ow\u0119 trzy razy wod\u0105 w imi\u0119 Ojca i Syna i Ducha \u015awi\u0119tego. 4. Przed chrztem powinni po\u015bci\u0107 i chrzczony, i udzielaj\u0105cy chrztu, a tak\u017ce inni, je\u015bli mog\u0105. Temu za\u015b, kto ma by\u0107 chrzczony, przyka\u017c, by po\u015bci\u0142 przez dzie\u0144 lub dwa dni przedtem\u201d. <\/em><\/p>\n

Nawet po pobie\u017cnym przeczytaniu wida\u0107 ewidentne r\u00f3\u017cnice w tym, jak autor Didache postrzega chrzest, w por\u00f3wnaniu z wizj\u0105 autora Dziej\u00f3w Apostolskich: pojawia si\u0119 formu\u0142a trynitarna oraz zosta\u0142 pomini\u0119ty aspekt nak\u0142adania r\u0105k \u2013 pomimo i\u017c w Didache znajduj\u0105 si\u0119 inne, bardzo konkretne zalecenia co do tego, jak ten chrzest ma wygl\u0105da\u0107 i na jakich warunkach ma si\u0119 odby\u0107.<\/p>\n

Bior\u0105c pod uwag\u0119 te czynniki, mo\u017cna wysnu\u0107 hipotez\u0119, \u017ce istnia\u0142y co najmniej dwie tradycje chrzcielne, r\u00f3wnoleg\u0142e wobec siebie. R\u00f3\u017cnice te mog\u0142y by\u0107 zar\u00f3wno natury\u00a0 praktycznej, jak i teologicznej \u2013 pierwsza grupa chrzci\u0142a w imi\u0119 Jezusa i (prawdopodobnie) praktykowa\u0142a te\u017c nak\u0142adanie r\u0105k (lub przynajmniej pewna cz\u0119\u015b\u0107 tego \u015brodowiska tak w\u0142a\u015bnie robi\u0142a), za\u015b druga chrzci\u0142a formu\u0142\u0105 trynitarn\u0105 i albo nie praktykowa\u0142a rytua\u0142u nak\u0142adania r\u0105k, albo przywi\u0105zywa\u0142a do niego o wiele mniejsz\u0105 wag\u0119.<\/p>\n

Kolejna kontrowersja, a raczej nie\u015bcis\u0142o\u015b\u0107, dotyczy tego, czy\u00a0 sam Jezus r\u00f3wnie\u017c chrzci\u0142 oraz od kogo pochodzi ten zwyczaj – od Jana Chrzciciela, czy mo\u017ce te\u017c od Jezusa?<\/p>\n

Istniej\u0105 w Ewangeliach przes\u0142anki, kt\u00f3re mog\u0105 sugerowa\u0107, \u017ce dla pierwszych chrze\u015bcijan odpowiedzi na te pytania nie s\u0105 wcale oczywiste. Ewangelie synoptyczne s\u0105 absolutnie zgodne pod tym k\u0105tem, \u017ce Jezus rozpocz\u0105\u0142 swe nauczanie po Janie Chrzcicielu (zatem najprawdopodobniej to Jan, wzoruj\u0105c si\u0119 na praktyce \u017cydowskiej lub rozpocz\u0105\u0142 t\u0119 praktyk\u0119); sam Jezus\u00a0 jednak nie chrzci\u0142 (synoptycy milcz\u0105 na ten temat i nie wspominaj\u0105 o czym\u015b podobnym), a jedynie da\u0142 si\u0119 ochrzci\u0107.<\/p>\n

Wizja autora ewangelii Jana r\u00f3\u017cni si\u0119 od wizji synoptyk\u00f3w. Po pierwsze Jan, jako jedyny autor ewangelii, wspomnia\u0142 on o tym, \u017ce sam Jezus r\u00f3wnie\u017c chrzci\u0142 (J 3, 22. 26-27). Cho\u0107 i w tej Ewangelii wyst\u0119puje te\u017c informacja, \u017ce Jezus tego nie czyni\u0142 (j 4,2). Czwarta ewangelia \u2013 r\u00f3wnie\u017c jako jedyna \u2013 sugeruje, \u017ce Jezus rozpocz\u0105\u0142 dzia\u0142alno\u015b\u0107 przed Janem Chrzcicielem. W rozdziale 1 znajdujemy r\u00f3wnie\u017c taki fragment: \u201eJan \u015bwiadczy\u0142 te\u017c, m\u00f3wi\u0105c: Widzia\u0142em Ducha, zst\u0119puj\u0105cego z nieba jakby go\u0142\u0119bica; i spocz\u0105\u0142 na nim. I ja go nie zna\u0142em; lecz Ten, kt\u00f3ry mnie pos\u0142a\u0142, abym chrzci\u0142 wod\u0105 <\/u><\/strong><\/em>[podkre\u015blenie autora artyku\u0142u], rzek\u0142 do mnie: Ujrzysz tego, na kt\u00f3rego Duch zst\u0119puje i na nim spocznie, Ten chrzci Duchem \u015awi\u0119tym\u201d <\/em>(Jana 1, 32-33). Jan Chrzciciel wspomnia\u0142, \u017ce chrzci, bo zosta\u0142 pos\u0142any.<\/strong><\/p>\n

Niestety, nie wiadomo r\u00f3wnie\u017c, czy zbory tradycji Aposto\u0142a Jana wpisywa\u0142y si\u0119 w kt\u00f3ry\u015b z wy\u017cej wymienionych nurt\u00f3w tradycji chrzcielnej, czy te\u017c wytworzy\u0142y one swoj\u0105 w\u0142asn\u0105 tradycj\u0119.<\/p>\n

Kolejn\u0105 kwesti\u0105 kontrowersyjn\u0105 jest te\u017c to, kogo chrzcili aposto\u0142owie, a raczej \u2013 czy chrzcili tylko doros\u0142ych, czy mo\u017ce te\u017c dzieci?<\/p>\n

Moim zdaniem odpowied\u017a na to pytanie nie jest jednoznaczna. Praktyka chrzcielna, zawarta w\u00a0cytowanym ju\u017c Didache, zak\u0142ada \u017ce osoba pragn\u0105ca dost\u0105pi\u0107 chrztu musi po\u015bci\u0107 i to d\u0142u\u017cej ni\u017c inni (a przynajmniej taki mo\u017cna wysnu\u0107 wniosek z polecenia, \u017ceby osoba ta po\u015bci\u0142a dzie\u0144 lub dwa). Osoba taka musia\u0142a by\u0107 zatem \u015bwiadoma tego, co robi (gdy\u017c musia\u0142a si\u0119 samodzielnie, przynajmniej na tym etapie, do chrztu przygotowa\u0107), ale czy musia\u0142a by\u0107 doros\u0142a? Okres dojrzewania (tak\u017ce spo\u0142ecznego dojrzewania) w\u015br\u00f3d wielu narod\u00f3w staro\u017cytnych wygl\u0105da\u0142 inaczej; inny by\u0142 te\u017c okres \u017cycia, po kt\u00f3rym uwa\u017cano cz\u0142owieka za doros\u0142ego. Jakie kryteria wi\u0119c brali aposto\u0142owie pod uwag\u0119, gdy kto\u015b prosi\u0142 ich o chrzest, a byli w\u015br\u00f3d obcych narod\u00f3w? Czy w og\u00f3le brali pod uwag\u0119 co\u015b innego ni\u017c wiar\u0119 i szczer\u0105 ch\u0119\u0107 bycia ochrzczonym \u2013 jak na przyk\u0142ad wiek i\u00a0osi\u0105gni\u0119cie spo\u0142ecznej doros\u0142o\u015bci?<\/p>\n

Ponadto: \u017cadne pismo Nowego Testamentu nie wspomina o tym, \u017ceby komukolwiek kiedykolwiek odm\u00f3wiono chrztu (ewentualnie odm\u00f3wiono na\u0142o\u017cenia r\u0105k, zwi\u0105zanego z chrztem \u2013 Dz 8, 18-22). W dziejach Apostolskich znajdujemy fragmenty m\u00f3wi\u0105ce o tym, \u017ce chrzczono ca\u0142e domy (Dz 16, 14-15 i 32-33 oraz 1 Kor 1, 16). Oczywi\u015bcie, sformu\u0142owanie \u201ei ca\u0142y dom\u201d nie jest precyzyjne w tre\u015bci, jednak pozwala wysnu\u0107 wniosek, \u017ce je\u015bli pater familias <\/em>(g\u0142owa rzymskiej rodziny) uwierzy\u0142 i wyrazi\u0142 ch\u0119\u0107 ochrzczenia siebie oraz swej \u017cony wraz z dzie\u0107mi, ale te\u017c rezydent\u00f3w, s\u0142u\u017cb\u0119 i niewolnik\u00f3w (tak\u017ce z najm\u0142odszymi dzie\u0107mi \u2013 Nowy Testament jasno m\u00f3wi, \u017ce chrzczono \u201eca\u0142y dom\u201d, a ten termin oznacza\u0142 wszystkich zamieszka\u0142ych), to aposto\u0142owie nie odmawiali mu.<\/p>\n

Podsumowuj\u0105c: wszyscy chrze\u015bcijanie \u2013 czyli ci, kt\u00f3rzy nazywali siebie uczniami Chrystusa \u2013 uwa\u017cali, \u017ce chrzci\u0107 nale\u017cy. Nale\u017cy tak\u017ce do tego u\u017cy\u0107 wody, najlepiej \u017cywej (czyli rzeki, strumienia etc.). I to w zasadzie wszystko, je\u015bli chodzi o rzeczy, kt\u00f3re nie budzi\u0142y kontrowersji w\u015br\u00f3d pierwszych chrze\u015bcijan, je\u015bli chodzi o praktyk\u0119 chrztu. Ju\u017c przed Reformacj\u0105, czy Wielk\u0105 Schizm\u0105 wieku XI, czy innymi wydarzeniami, okre\u015blanymi jako podzia\u0142 Ko\u015bcio\u0142a, istnia\u0142o mn\u00f3stwo tradycji chrzcielnych, niekiedy bardzo r\u00f3\u017cnych od siebie w wielu kwestiach. Niezale\u017cnie jednak od tego, jak postrzega si\u0119 chrzest i z kt\u00f3r\u0105 tradycj\u0105 si\u0119 zgadzamy, wszyscy chrze\u015bcijanie zawsze byli zgodni w jednej, najwa\u017cniejszej kwestii: chrzest jest darem dla cz\u0142owieka od Boga, \u017ar\u00f3d\u0142em Jego \u0141aski, kt\u00f3ra powinna by\u0107 przekazana ka\u017cdemu cz\u0142owiekowi wraz z Ewangeli\u0105 o Jezusie Chrystusie.<\/p>\n

Piotr Uci\u0144ski<\/strong> – ur. w Zielonej G\u00f3rze, studiuje teologi\u0119 ewangelick\u0105 na Chrze\u015bcija\u0144skiej Akademii Teologicznej, pasjonuje si\u0119 histori\u0105, lubi koty i dobr\u0105 muzyk\u0119.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Nakaz chrzcielny, zawarty pod koniec Ewangelii Mateusza, by\u0142 jednym z najbardziej klarownych, jakie Jezus przekaza\u0142 swym uczniom. Wydawa\u0107 by si\u0119 mog\u0142o, \u017ce nie mog\u0105 si\u0119 pojawi\u0107 na tym polu \u017cadne kontrowersje.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":421,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[86],"class_list":["post-408","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-2016-2","tag-chrzest"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/408","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=408"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/408\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":849,"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/408\/revisions\/849"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/media\/421"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=408"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=408"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=408"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}