{"id":517,"date":"2016-12-27T14:53:22","date_gmt":"2016-12-27T13:53:22","guid":{"rendered":"http:\/\/kairos.chat.edu.pl\/?p=517"},"modified":"2016-12-27T14:53:22","modified_gmt":"2016-12-27T13:53:22","slug":"religijni-socjalisci-prorocy-wykleci-filip-lipinski","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/2016-4\/religijni-socjalisci-prorocy-wykleci-filip-lipinski\/","title":{"rendered":"Religijni socjali\u015bci – prorocy wykl\u0119ci | Filip Lipi\u0144ski"},"content":{"rendered":"

<\/b>Socjalizm w krajach Europy \u015arodkowo-Wschodniej kojarzy si\u0119 w pierwszej kolejno\u015bci z systemem panuj\u0105cym od zako\u0144czenia II wojny \u015bwiatowej do przemian, kt\u00f3re nast\u0105pi\u0142y w roku 1989. Pod pewnymi wzgl\u0119dami jest to poj\u0119cie ska\u017cone przez wydarzenia historyczne i autorytarne re\u017cimy panuj\u0105ce w krajach \u201edemokracji ludowej\u201d. Tym bardziej, maj\u0105c w pami\u0119ci co owe re\u017cimy czyni\u0142y wzgl\u0119dem Ko\u015bcio\u0142\u00f3w chrze\u015bcija\u0144skich, trudniejsz\u0105 do zrozumienia mo\u017ce wydawa\u0107 si\u0119 koncepcja religijnego socjalizmu. Koncepcja w pewnym sensie prorocza w czasach, w kt\u00f3rych si\u0119 krystalizowa\u0142a, pr\u00f3buj\u0105ca ostrzec Europ\u0119 przed niebezpiecze\u0144stwami, jakie dla Ko\u015bcio\u0142a i spo\u0142ecze\u0144stwa niesie militaryzm, nacjonalizm, rasizm oraz brak ochrony tych, kt\u00f3rzy w systemie kapitalistycznym nara\u017ceni s\u0105 na wykluczenie.<\/span><\/p>\n

Pocz\u0105tki socjalizmu religijnego<\/b><\/p>\n

Pocz\u0105tki socjalizmu religijnego si\u0119gaj\u0105 ko\u0144ca XIX wieku. W 1890 roku z inspiracji liberalnych teolog\u00f3w powo\u0142ano w Niemczech Ewangelicki Kongres Spo\u0142eczny. Siedem lat p\u00f3\u017aniej powo\u0142ano Woln\u0105 Konferencj\u0119 Ko\u015bcielno-Spo\u0142eczn\u0105. W pracach na rzecz zwi\u0119kszenia odpowiedzialno\u015bci Ko\u015bcio\u0142a za sytuacj\u0119 socjaln\u0105 najbardziej pokrzywdzonych warstw spo\u0142ecze\u0144stwa niemieckiego brali udzia\u0142 tacy teologowie, jak Adolf von Harnack, czy Ernst Troeltsch. W pocz\u0105tkach XX wieku w Szwajcarii dzia\u0142a\u0107 zacz\u0119li \u00a0Hermann Kutter i Leonhard Ragaz \u2013 prekursorzy tego, co p\u00f3\u017aniej zostanie nazwane religijnym socjalizmem. Osoby zwi\u0105zane z nurtem socjalistycznym w Ko\u015bciele, powo\u0142uj\u0105c si\u0119 przy tym na liczne przyk\u0142ady z Nowego Testamentu, w szczeg\u00f3lno\u015bci na <\/span>Kazanie na g\u00f3rze<\/span><\/i>, stan\u0119li w obronie warstw dyskryminowanych. Teologowie i pastorzy zwi\u0105zani z tym nurtem opowiadali si\u0119 po stronie tych, kt\u00f3rzy w systemie kapitalistycznym stali na dole drabiny spo\u0142ecznej, tzn. po stronie robotnik\u00f3w, ale tak\u017ce kobiet d\u0105\u017c\u0105cych do emancypacji. W\u015br\u00f3d religijnych socjalist\u00f3w znalaz\u0142 si\u0119 tak\u017ce, zainspirowany dzia\u0142alno\u015bci\u0105 Leonharda Ragaza, teolog i pastor Karl Barth (kt\u00f3ry ostatecznie w lutym 1915 roku wst\u0105pi\u0142 do partii socjaldemokratycznej).<\/span><\/p>\n

Momentem prze\u0142omowym, kt\u00f3ry wp\u0142yn\u0105\u0142 na kszta\u0142t p\u00f3\u017aniejszego ruchu socjalist\u00f3w religijnych by\u0142 wybuch pierwszej wojny \u015bwiatowej. W Cesarstwie Niemieckim Ko\u015bci\u00f3\u0142 ewangelicki sta\u0142 si\u0119 narz\u0119dziem w r\u0119kach pa\u0144stwa i nierzadko przemawia\u0142 g\u0142osem wojennej propagandy. W dniu og\u0142oszenia og\u00f3lnonarodowej mobilizacji t\u0142um zebrany przed Pa\u0142acem Berli\u0144skim wznosi\u0142 pie\u015b\u0144 \u201eDzi\u0119kujmy Bogu wraz\u201d, natomiast nadworny kaznodzieja cesarza w swoim kazaniu wypowiedzia\u0142 nast\u0119puj\u0105ce s\u0142owa:<\/span><\/p>\n

Zmierzamy do walki o nasz\u0105 kultur\u0119 \u2013 przeciwko antykulturze!<\/span><\/i><\/p>\n

Do walki o niemieck\u0105 cywilizacj\u0119 \u2013 przeciwko barbarzy\u0144stwu!<\/span><\/i><\/p>\n

Do walki o woln\u0105, zwi\u0105zan\u0105 z Bogiem podmiotowo\u015b\u0107 \u2013 przeciwko instynktom chaotycznych mas!<\/span><\/i><\/p>\n

I B\u00f3g b\u0119dzie z naszym sprawiedliwym or\u0119\u017cem<\/span><\/i>!<\/span><\/i><\/p>\n

Punktem zapalnym by\u0142o tak\u017ce podpisanie przez kilku czo\u0142owych teolog\u00f3w ewangelickich (m.in. Adolf Harnack, Adolf Schlatter) tzw. <\/span>Manifestu Dziewi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu Trzech <\/span><\/i>w pa\u017adzierniku 1914 roku. W manife\u015bcie tym osoby nale\u017c\u0105ce do niemieckiej elity intelektualnej oficjalnie popar\u0142y militarystyczne d\u0105\u017cenia cesarza Wilhelma II i udzia\u0142 Niemiec w wojnie. Religijni socjali\u015bci stanowczo sprzeciwiali si\u0119 wojnie. Pot\u0119piali wszechobecny w\u00f3wczas nacjonalizm i militaryzm, odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 przy tym do przykazania mi\u0142o\u015bci bli\u017aniego. W 1915 roku szwajcarska feministka wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105ca z religijnymi socjalistami Clara Ragaz-Nadig pisa\u0142a:<\/span><\/p>\n

Zatem ci\u0105gle walczymy? Tak, walczymy, a mianowicie prowadzimy ci\u0119\u017cki b\u00f3j. Nie jest to walka armatami, karabinami maszynowymi, wojennymi okr\u0119tami i statkami powietrznymi, lecz walka przeciwko armatom, karabinom maszynowym, wojennym okr\u0119tom i statkom powietrznym<\/span><\/i>.<\/span><\/i><\/p>\n

Lata mi\u0119dzywojenne i wsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107<\/b><\/p>\n

W 1926 roku formalnie zosta\u0142 zarejestrowany Zwi\u0105zek Religijnych Socjalist\u00f3w Niemiec, kt\u00f3ry istnieje do dzi\u015b (pod nazw\u0105 Zwi\u0105zek Religijnych Socjalist\u00f3w i Socjalistek Niemiec, dalej BRSD). Cele, kt\u00f3re mu przy\u015bwiecaj\u0105 od samego pocz\u0105tku istnienia, to przede wszystkim rozdzia\u0142 pa\u0144stwa od Ko\u015bcio\u0142a, rozwi\u0105zanie duszpasterstwa wojskowego, praca na rzecz pojednania i pokoju, walka w obronie praw potrzebuj\u0105cych i wykluczonych \u2013 wszystko w ramach Ko\u015bcio\u0142a. BRSD nie by\u0142 jednak jedyn\u0105 wsp\u00f3lnot\u0105 zrzeszaj\u0105c\u0105 religijnych socjalist\u00f3w. Istnia\u0142y niezale\u017cne od niego ko\u0142a teolog\u00f3w, zar\u00f3wno ewangelickich, jak i katolickich, kt\u00f3re w spos\u00f3b niezinstytucjonalizowany rozwija\u0142y w\u0142asne koncepcje religijnego socjalizmu. Jednym z takich k\u00f3\u0142 by\u0142 tzw. Kr\u0105g Tillicha, grupa teolog\u00f3w skupiona przy powsta\u0142ym w 1920 czasopi\u015bmie \u00a0<\/span>Bl\u00e4tter f\u00fcr Religi\u00f6sen Sozialismus<\/span><\/i>, nazwanym od 1930 roku <\/span>Neue Bl\u00e4tter f\u00fcr den Sozialismus. Zeitschrift f\u00fcr geistige und politische Gestaltung<\/span><\/i>. By\u0142a to grupa intelektualist\u00f3w, nie tylko teolog\u00f3w, skupionych wok\u00f3\u0142 Paula Tillicha, Cala Mennicke, Friedricha Rittelmeyera i Eduarda Heimanna.<\/span><\/p>\n

Dzia\u0142anie religijnych socjalist\u00f3w zwi\u0105zane by\u0142o przede wszystkim z brakiem zaanga\u017cowania Ko\u015bcio\u0142a chrze\u015bcija\u0144skiego w sprawie wykluczonych. Ko\u015bci\u00f3\u0142 jawi\u0142 si\u0119 bowiem jako organizacja zwi\u0105zana z niemieckimi elitami, tak\u017ce tymi przemys\u0142owymi. Nie by\u0142o konkretnego opowiedzenia si\u0119 po stronie tych, kt\u00f3rzy w gospodarce rynkowej nie mogli jasno wyrazi\u0107 swojego zdania. Ko\u015bci\u00f3\u0142 nie przedstawi\u0142 wyra\u017anej deklaracji b\u0119d\u0105cej odpowiedzi\u0105 na robotnicze strajki, a w p\u00f3\u017aniejszym okresie na bied\u0119 wywo\u0142an\u0105 hiperinflacj\u0105 i kryzysami ekonomicznymi lat dwudziestych. W dodatku w polityce niemieckiej istnia\u0142o powa\u017cne niebezpiecze\u0144stwo nacjonalizmu. G\u0142\u00f3wne ruchy politycznej prawicy nawi\u0105zywa\u0142y do wyobra\u017conej wielko\u015bci niemieckiej kultury i jej dominacji ponad innymi kulturami. Podkre\u015blano <\/span>krzywd\u0119<\/span><\/i>, jak\u0105 wyrz\u0105dzi\u0142 Niemcom traktat wersalski. Ros\u0142y nastroje nawi\u0105zuj\u0105ce do niemieckiej megalomanii. Rozrasta\u0142 si\u0119 tak\u017ce ruch volkistowski, kt\u00f3ry jeszcze ostrzej wyra\u017ca\u0142 swoje niezadowolenie, do\u0142\u0105czaj\u0105c do swoich politycznych postulat\u00f3w tak\u017ce pogl\u0105dy rasistowskie i antysemickie. <\/span><\/p>\n

Przez lata swojego istnienia BRSD charakteryzowa\u0142 si\u0119 brakiem jednego, narzuconego modelu politycznego zaanga\u017cowania. Jego cz\u0142onkami by\u0142y przede wszystkim ewangelicy zwi\u0105zani z Socjaldemokratyczn\u0105 Parti\u0105 Niemiec (SPD), bezpartyjni, ale zdarzali si\u0119 tak\u017ce komuni\u015bci (np. Erwin Eckert \u2013 ewangelicki pastor, cz\u0142onek Komunistycznej Partii Niemiec). Do zwi\u0105zku nale\u017celi (i nale\u017c\u0105) r\u00f3wnie\u017c osoby zwi\u0105zane z Ko\u015bcio\u0142em rzymskokatolickim (np. Klaus Kreppel). Ze zwi\u0105zkiem sympatyzowali tak\u017ce teologowie \u017cydowscy (np. Martin Buber). <\/span><\/p>\n

Przed doj\u015bciem Hitlera do w\u0142adzy ruch religijnych socjalist\u00f3w sprzeciwia\u0142 si\u0119 d\u0105\u017ceniom militarystycznym poszczeg\u00f3lnych rz\u0105d\u00f3w, nawet je\u015bli by\u0142y to rz\u0105dy socjaldemokratyczne. W 1928 roku BRSD pot\u0119pi\u0142 decyzj\u0119 rz\u0105du pod przewodnictwem socjaldemokratycznego kanclerza Hermanna M\u00fcllera o budowie nowych okr\u0119t\u00f3w dla marynarki wojennej (okr\u0119ty typu <\/span>Deutschland<\/span><\/i>, kt\u00f3rych budowa ostatecznie zako\u0144czy\u0142a si\u0119 ju\u017c po doj\u015bciu Hitlera do w\u0142adzy). <\/span><\/p>\n

W roku 1933 b\u0119d\u0105ca ju\u017c u w\u0142adzy partia hitlerowska zdelegalizowa\u0142a BRSD. Nie oznacza to jednak, \u017ce religijni socjali\u015bci pozostali bierni na sytuacj\u0119 w Niemczech. Wielu z nich, jak Erich K\u00fcrschner, brali czynny udzia\u0142 w ruchu oporu przeciwko hitlerowcom. Cz\u0119\u015b\u0107 dzia\u0142aczy opu\u015bci\u0142a Rzesz\u0119. R\u00f3wnie\u017c czasopisma wydawane przez Kr\u0105g Tillicha zosta\u0142y zdelegalizowane. Po emigracji Paula Tillicha do Stan\u00f3w Zjednoczonych grupa rozpad\u0142a si\u0119, a jej cz\u0142onkowie i sympatycy brali czynny udzia\u0142 w ruchu oporu. Kilku z nich przynale\u017ca\u0142o do tzw. Kr\u0119gu z Krzy\u017cowej. <\/span><\/p>\n

Po II wojnie \u015bwiatowej BRSD wznowi\u0142 dzia\u0142alno\u015b\u0107, najpierw w zachodnich strefach okupacyjnych, p\u00f3\u017aniej w RFN. Cz\u0119\u015b\u0107 religijnych socjalist\u00f3w odnalaz\u0142a sw\u00f3j <\/span>socjalistyczny raj<\/span><\/i> w kszta\u0142tuj\u0105cej si\u0119 Niemieckiej Republice Demokratycznej i utrzymywa\u0142a relacje z w\u0142adzami komunistycznymi. Aktualnie BRSD skupia lewicowych intelektualist\u00f3w zwi\u0105zanych z r\u00f3\u017cnymi nurtami religijnymi w Niemczech, przede wszystkim teolog\u00f3w ewangelickich i katolickich. Zwi\u0105zek wydaje czasopismo <\/span>Christin und Sozialistin. Christ und Sozialist. Kreuz und Rose (Bl\u00e4tter des Bundes der Religi\u00f6sen Sozialistinnen und Sozialisten Deutschlands e.V.)<\/span><\/i>.<\/span><\/p>\n

Paul Tillich i u\u015bwi\u0119cenie socjalizmu<\/b><\/p>\n

W\u015br\u00f3d religijnych socjalist\u00f3w postaci\u0105 maj\u0105c\u0105 znacz\u0105cy wp\u0142yw na ukszta\u0142towanie teologiczne nurtu by\u0142 Paul Tillich. W pewnym sensie r\u00f3\u017cni\u0142 si\u0119 on od radykalnych socjalist\u00f3w z BRSD. Stroni\u0142 od aktywno\u015bci politycznej, pomimo swojej przynale\u017cno\u015bci do Socjaldemokratycznej Partii Niemiec (SPD). Jedynym znacz\u0105cym aktem politycznym Tillicha by\u0142o sprzeciwienie si\u0119 w 1933 \u00a0roku decyzji o relegowaniu z Uniwersytetu we Frankfurcie student\u00f3w zwi\u0105zanych z SPD. Tillich przede wszystkim przenikliwie obserwowa\u0142 otaczaj\u0105c\u0105 go polityczn\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107 i pr\u00f3bowa\u0142 udzieli\u0107 chrze\u015bcija\u0144skiej odpowiedzi na pytania stawiane przez spo\u0142eczne realia.<\/span><\/p>\n

Chrze\u015bcija\u0144ska podstawa<\/b><\/p>\n

Paul Tillich zdecydowanie odrzuca\u0142 osadzanie ideologii socjalistycznej na konkretnych historiach zaczerpni\u0119tych z Pisma \u015awi\u0119tego. Wed\u0142ug Tillicha opisy pierwszych wsp\u00f3lnot chrze\u015bcija\u0144skich nie zawieraj\u0105 jakichkolwiek wzmianek o socjalizmie. Chrze\u015bcija\u0144stwo pierwszych wiek\u00f3w nie nawo\u0142ywa\u0142o bowiem do przeobra\u017cenia istniej\u0105cego porz\u0105dku spo\u0142ecznego, wci\u0105\u017c du\u017c\u0105 rol\u0119 odgrywa\u0142a w\u0142asno\u015b\u0107 prywatna, istnia\u0142 podzia\u0142 na wolnych i niewolnik\u00f3w. Ko\u015bci\u00f3\u0142 stara\u0142 si\u0119 w\u00f3wczas ukaza\u0107 pewn\u0105 r\u00f3wno\u015b\u0107 duchow\u0105 wszystkich ludzi, natomiast nie uczyni\u0142 z \u00a0tej r\u00f3wno\u015bci programu politycznego. Dopiero przeobra\u017cenia spo\u0142eczne tocz\u0105ce si\u0119 od staro\u017cytno\u015bci, przez \u015bredniowiecze, renesans, o\u015bwiecenie i epok\u0119 industrialn\u0105 doprowadzi\u0142y, wed\u0142ug Tillicha, do wytworzenia si\u0119 takich idea\u0142\u00f3w etycznych, kt\u00f3re zaowocowa\u0142y powstaniem i rozwojem ruchu socjalistycznego. Wed\u0142ug Tillicha socjalizm w wydaniu chrze\u015bcija\u0144skim ma swoj\u0105 podstaw\u0119 w danym przez Jezusa etycznym imperatywie mi\u0142o\u015bci bli\u017aniego, kt\u00f3ry w epoce industrialnej nabra\u0142, opr\u00f3cz duchowego, znaczenie spo\u0142eczno-polityczne. W tym sensie socjalizm stanowi prze\u0142amanie indywidualistycznego podej\u015bcia liberalizmu w sferze wi\u0119zi spo\u0142ecznych. Chodzi tutaj przede wszystkim o przeciwstawienie egoizmowi wsp\u00f3lnoty. Realizacja tego postulatu ma miejsce we wszystkich p\u0142aszczyznach \u017cycia zbiorowego, pocz\u0105wszy od religii, sko\u0144czywszy na polityce i gospodarce. W refleksji Tillicha rysuje si\u0119 tutaj wizja etyki chrze\u015bcija\u0144skiej zmierzaj\u0105cej do budowania spo\u0142ecze\u0144stwa egalitarnego. <\/span><\/p>\n

W sferze gospodarczej chrze\u015bcija\u0144stwo proponuje solidaryzm spo\u0142eczny oparty na wytwarzaniu, zamiast skrajnego egoizmu ekonomicznego, polegaj\u0105cego na skupieniu si\u0119 jednostki tylko na jej indywidualnych potrzebach i zyskach. Dochodzi tutaj do g\u0142osu r\u00f3wnie\u017c pewien radykalizm teologa. Paul Tillich uwa\u017ca bowiem, \u017ce podstawowym celem produkcji nie jest wytwarzanie tego, co dost\u0119pne jedynie dla nielicznych (dobra luksusowe), lecz tego, co jest osi\u0105galne i potrzebne ca\u0142emu spo\u0142ecze\u0144stwu. <\/span><\/p>\n

W sferze politycznej chrze\u015bcija\u0144stwo sprzeciwia si\u0119 nacjonalizmowi i imperializmowi, g\u0142osz\u0105c pochwa\u0142\u0119 instytucji ponadpa\u0144stwowych i pojednania pomi\u0119dzy narodami. Tillich zauwa\u017ca, \u017ce nacjonalizm i polityka mocarstwowa budowana jest na fundamencie k\u0142amstwa narzucanego zbiorowo\u015bci przez poszczeg\u00f3lne jednostki, b\u0105d\u017a frakcje b\u0119d\u0105ce u w\u0142adzy. <\/span><\/p>\n

W sferze spo\u0142ecznej chrze\u015bcija\u0144stwo sprzeciwia si\u0119 piel\u0119gnowaniu podzia\u0142u klasowego \u2013 uprzywilejowania klas wy\u017cszych ze wzgl\u0119du na ich maj\u0119tno\u015b\u0107 budowan\u0105 na dziedziczeniu, np. tytu\u0142u szlacheckiego, czy maj\u0105tku, g\u0142osz\u0105c r\u00f3wno\u015b\u0107 wobec prawa, dost\u0119pu do kszta\u0142cenia, medycyny, etc., w ten spos\u00f3b, aby wyr\u00f3wna\u0107 szanse wszystkich grup spo\u0142ecznych.<\/span><\/p>\n

Typy socjalizmu religijnego<\/b>.<\/span><\/p>\n

Paul Tillich wyr\u00f3\u017cnia cztery typy socjalizmu religijnego, samemu opowiadaj\u0105c si\u0119 za czwartym z nich:<\/span><\/p>\n

    \n
  1. Socjalizm religijny, jako przekonanie o tym, \u017ce idea socjalistyczna jest realizacj\u0105 etyki chrze\u015bcija\u0144skiej w \u015bwiecie,<\/span><\/li>\n
  2. Socjalizm, jako religia sama w sobie \u2013 u\u015bwi\u0119cenie socjalizmu poprzez nadanie mu w\u0142a\u015bciwo\u015bci religijnych,<\/span><\/li>\n
  3. Socjalizm religijny, jako nurt praktyczno-polityczny d\u0105\u017c\u0105cy do pojednania ze sob\u0105 w konkretnym cz\u0142owieku idei socjalistycznej i przynale\u017cno\u015bci do instytucji religijnej \u2013 prze\u0142amanie sprzeczno\u015bci pomi\u0119dzy, z jednej strony niech\u0119ci\u0105 ruch\u00f3w socjalistycznych do religii, a z drugiej strony niech\u0119ci\u0105 instytucji religijnych do socjalizmu,<\/span><\/li>\n
  4. Socjalizm religijny, jako dialektyczna i dynamiczna wi\u0119\u017a pomi\u0119dzy socjalizmem i religi\u0105, w kt\u00f3rej nie istnieje statyczny i jednoznaczny podzia\u0142 na to, co socjalistyczne a co religijne.<\/span><\/li>\n<\/ol>\n

    Profetyczny <\/b>kairos<\/i><\/b><\/p>\n

    Paul Tillich dostrzega\u0142 w socjalizmie jego prorockie znacznie. Socjalizm by\u0142 dla niego wyrazem ducha epoki, w kt\u00f3rej \u017cy\u0142. Pojawienie si\u0119 idei socjalistycznej odnalaz\u0142o sw\u00f3j <\/span>kairos<\/span><\/i> w okresie negatywnych zjawisk epoki, tzn. pogarszaj\u0105cej si\u0119 sytuacji robotnik\u00f3w, braku przezwyci\u0119\u017cenia podzia\u0142\u00f3w klasowych w gospodarce kapitalistycznej, militaryzmu, imperializmu, \u00a0nacjonalizmu, dyskryminacji kobiet, nieprzezwyci\u0119\u017conego ci\u0105gle rasizmu, oraz sprz\u0119\u017cenia si\u0119 Ko\u015bcio\u0142a z w\u0142adz\u0105 i klasami zamo\u017cniejszymi. Socjalizm sta\u0142 si\u0119 prorock\u0105 odpowiedzi\u0105 na problemy \u00f3wczesnego \u015bwiata i w spos\u00f3b jasny wypowiada\u0142 si\u0119 przeciwko zastanej sytuacji. Tillich dostrzega\u0142 jednak niebezpiecze\u0144stwo zwi\u0105zane ze \u015bwieck\u0105 form\u0105 socjalizmu. Dla Tillicha socjalizm pozbawiony nieuwarunkowanej g\u0142\u0119bi (odniesienia do Boga) by\u0142by jedynie pewn\u0105 kontr\u0105 dla kapitalizmu, kt\u00f3ry poprzez kult indywiduum podnosi\u0142 do rangi najwy\u017cszej ludzk\u0105 autonomi\u0119, a przez to tym bardziej odrzuca\u0142 g\u0142\u0119bi\u0119 tego, co nieuwarunkowane. Zar\u00f3wno kapitalizm, jak i \u015bwiecki socjalizm s\u0105 dla Tillicha technicznymi ideologiami, w kt\u00f3rych je\u015bli ju\u017c jaki\u015b B\u00f3g istnieje, to nie ma on \u017cadnego znaczenia. Socjalizm pozbawiony g\u0142\u0119bi nie zdo\u0142a\u0142by przeobrazi\u0107 kapitalizmu w now\u0105 jako\u015b\u0107. By\u0142by rywalem systemu kapitalistycznego, natomiast nie wni\u00f3s\u0142by niczego nowego, nie zdo\u0142a\u0142by przeobrazi\u0107 rzeczywisto\u015bci, a tym bardziej jej u\u015bwi\u0119ci\u0107 \u2013 popad\u0142by w charakterystyczny dla kapitalizmu p\u0119d ku efektywno\u015bci produkcji i pomna\u017cania zysku, sprowadzaj\u0105c cz\u0142owieka do roli trybiku w wielkiej pa\u0144stwowej maszynerii.<\/span><\/p>\n

    Tym, co zdecydowanie wyr\u00f3\u017cnia my\u015bl Paula Tillicha, jest pogl\u0105d sprzeciwiaj\u0105cy si\u0119 jakiemukolwiek rewolucyjnemu i politycznemu narzucaniu socjalizmu. Zdaniem Tillicha socjalizm religijny nie mo\u017ce realizowa\u0107 si\u0119 poprzez polityczny nadz\u00f3r jakiejkolwiek grupy, a przede wszystkim w\u0142adzy. Zdaniem teologa socjalizm mo\u017ce ukaza\u0107 swoj\u0105 g\u0142\u0119bi\u0119 tylko jako ruch oddolny, wyp\u0142ywaj\u0105cy z g\u0142\u0119bi ludzkiego istnienia. W tym sensie socjalizm jest efektem ludzkich refleksji i indywidualnej decyzji jednostki. To cz\u0142owiek musi podj\u0105\u0107 decyzj\u0119 o tym, \u017ceby realizowa\u0107 postulaty socjalistyczne w swoim \u017cyciu, pa\u0144stwo, b\u0105d\u017a jakikolwiek autorytet nie mo\u017ce mu tego narzuci\u0107.<\/span><\/p>\n

    Czy religijni socjali\u015bci byli prorokami w nieswoim kraju?<\/b><\/p>\n

    Religijni socjali\u015bci lat mi\u0119dzywojennych pod\u0105\u017cali pod pr\u0105d. Ju\u017c u samego pocz\u0105tku sprzeciwiali si\u0119 dominuj\u0105cym tendencjom spo\u0142ecznym zwi\u0105zanym z istniej\u0105cym w\u00f3wczas porz\u0105dkiem \u2013 ograniczeniami praw kobiet, akceptacj\u0105 dla nacjonalistycznej polityki Niemiec, wynaturze\u0144 kapitalizmu, a p\u00f3\u017aniej tak\u017ce hitlerowskiej polityce. Mo\u017cna uzna\u0107 za Tillichem, \u017ce byli g\u0142osem epoki, kontestuj\u0105cym zaistnia\u0142\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107, ale tak\u017ce proponuj\u0105cym nowe rozwi\u0105zania. Przede wszystkim d\u0105\u017cyli do u\u015bwi\u0119cenia cz\u0142owieka, do nadania cz\u0142owiekowi nale\u017cytej mu podmiotowo\u015bci, wyci\u0105gni\u0119cia go ze szpon\u00f3w zniewalaj\u0105cych go mechanizm\u00f3w gospodarczych i politycznych. Cz\u0142owiek sta\u0107 si\u0119 mia\u0142 podmiotem, a nie przedmiotem otaczaj\u0105cego go \u015bwiata. W pewnym sensie wizje religijnych socjalist\u00f3w, zw\u0142aszcza te, kt\u00f3re prezentowa\u0142 Paul Tillich, zosta\u0142y cz\u0119\u015bciowo urzeczywistnione w spo\u0142ecze\u0144stwach Zachodniej Europy po II wojnie \u015bwiatowej. Nada\u0142y pewien standard chrze\u015bcija\u0144skiej etyce spo\u0142ecznej ukazuj\u0105c tym samym potrzeb\u0119 wsp\u00f3lnego dzia\u0142ania ponad podzia\u0142ami oraz uznania cz\u0142owieka za warto\u015b\u0107 sam\u0105 w sobie. Paradoksalnie postulaty spo\u0142eczne religijnych socjalist\u00f3w wdra\u017cane by\u0142y tak\u017ce przez ruchy niezwi\u0105zane klasycznie z socjaldemokracj\u0105. W Niemczech powojenne spo\u0142ecze\u0144stwo lat czterdziestych i pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych kszta\u0142towa\u0142a CDU i Konrad Adenauer. Obecnie trudno sobie wyobrazi\u0107 jakiekolwiek ruchy polityczne niemaj\u0105ce w swoich programach postulat\u00f3w bazuj\u0105cych, np. na spo\u0142ecznym solidaryzmie i pochwale pluralizmu. Partie dzia\u0142aj\u0105ce wbrew tym idea\u0142om nie maj\u0105 zbyt du\u017cego poparcia, chocia\u017c sytuacja ta w ostatnich latach ulega radykalnej zmianie. Obecnie postulaty r\u00f3wno\u015bci wobec prawa, czy sprawiedliwo\u015bci spo\u0142ecznej s\u0105 niejako wyrazem oczekiwa\u0144 wyborc\u00f3w, zatem znajduj\u0105 swoje pod\u0142o\u017ce nie w jakiej\u015b narzuconej idei, lecz w oddolnych pragnieniach cz\u0142owieka. W tym sensie socjalizm by\u0142 nurtem proroczym.<\/span><\/p>\n

    Bibliografia:<\/b><\/p>\n

    Die Kirche und die Erste Weltkrieg<\/span><\/i>,\u00a0<\/span>https:\/\/w<\/span><\/a>ww.ekd.de\/themen\/material\/erster_weltkrieg\/fakten_kirchen.html<\/span><\/a> [wgl\u0105d: 24.11.2016].
    \n<\/span>Janina Jakubowska, <\/span>\u201eU\u015bwi\u0119canie\u201d socjalizmu<\/span><\/i> [w:] <\/span>Paw\u0142a Tillicha sakralizacja rzeczywisto\u015bci<\/span><\/i>, PWN, Warszawa, 1975.
    \n<\/span>Clara Ragaz-Nadig, <\/span>Die Frau und der Friede<\/span><\/i> \u2013 fragment, 1915, <\/span>    http:\/\/www.brsd.de\/historische-texte\/12-die-frau-und-der-friede-1915<\/span><\/a> [wgl\u0105d: 24.11.2016].
    \n<\/span>Paul Tillich, <\/span>Die sozialistische Entscheidung<\/span><\/i>, Medusa Verlag W\u00f6lk und Schmid, Berlin, 1980.
    \n<\/span>Stephen Weierman, <\/span>New Being and New Society: Marxism, Eschatology, and Tillich’s Concept of Religious Socialism,\u00a0<\/span><\/i>    https:\/\/www.academia.edu\/11794658\/<\/span><\/a>\u00a0[wgl\u0105d: 30.11.2016].<\/span><\/p>\n

    Filip Lipi\u0144ski<\/strong> \u2013\u00a0urodzony w Be\u0142chatowie, absolwent etnologii w Uniwersytecie Adama Mickiewicza w Poznaniu, student teologii ewangelickiej na Chrze\u015bcija\u0144skiej Akademii Teologicznej.\u00a0Pasjonuje si\u0119 filozofi\u0105, histori\u0105, muzyk\u0105 klasyczn\u0105. Lubi koty.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Religijni socjali\u015bci sprzeciwiali si\u0119 tendencjom spo\u0142ecznym epoki: ograniczeniom praw kobiet, powszechnej akceptacji nacjonalizmu, wynaturzeniom kapitalizmu, rasizmowi oraz hitlerowskiej polityce.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":541,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[12],"tags":[52,65,66],"class_list":["post-517","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-2016-4","tag-paul-tillich","tag-socjalisci","tag-socjalizm-religijny"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/517","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=517"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/517\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/media\/541"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=517"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=517"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=517"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}