{"id":521,"date":"2016-12-27T14:53:22","date_gmt":"2016-12-27T13:53:22","guid":{"rendered":"http:\/\/kairos.chat.edu.pl\/?p=521"},"modified":"2016-12-27T14:53:22","modified_gmt":"2016-12-27T13:53:22","slug":"prorok-kontra-kaplani-mateusz-jelinek","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/2016-4\/prorok-kontra-kaplani-mateusz-jelinek\/","title":{"rendered":"Prorok kontra kap\u0142ani | Mateusz Jelinek"},"content":{"rendered":"

Kap\u0142a\u0144stwo i profetyzm s\u0105 zjawiskami, kt\u00f3re s\u0105 nieod\u0142\u0105cznie zwi\u0105zane z religi\u0105. Niemo\u017cliwe by\u0142oby powstanie wsp\u00f3lnoty religijnej bez profetyzmu, jak r\u00f3wnie\u017c niemo\u017cliwe by\u0142oby jej funkcjonowanie bez kap\u0142a\u0144stwa. Ka\u017cde z nich posiada wa\u017cn\u0105 rol\u0119 i cho\u0107 wydaj\u0105 si\u0119 one swoim przeciwie\u0144stwem, bardzo cz\u0119sto przenikaj\u0105 si\u0119 wzajemnie. Kap\u0142ani istniej\u0105 zawsze i utrzymuj\u0105 porz\u0105dek; prorocy pojawiaj\u0105 si\u0119 tylko w niekt\u00f3rych momentach historii i ten porz\u0105dek burz\u0105. <\/span><\/p>\n

Kap\u0142an, kt\u00f3ry strze\u017ce<\/b><\/p>\n

Kap\u0142a\u0144stwo jako oddzielna grupa zyskuje na znaczeniu w momencie, gdy wsp\u00f3lnota religijna oddala si\u0119 od swojej sytuacji objawicielskiej, kt\u00f3ra j\u0105 ukszta\u0142towa\u0142a i udzieli\u0142a swojej substancji. Ta sytuacja jest pewnym wydarzeniem centralnym, kt\u00f3re b\u0119dzie zawsze stanowi\u0142o punkt odniesienia. Przyk\u0142adowo mog\u0105 nim by\u0107 wielkie wydarzenia takie jak <\/span>objawienie na Synaju <\/span><\/i>czy <\/span>osoba Jezusa Chrystusa,<\/span><\/i> ale nie mo\u017cna r\u00f3wnie\u017c wykluczy\u0107 mniejszych jak przebudzenia religijne lub wyst\u0105pienia reformator\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Kap\u0142a\u0144stwo jest gwarantem ci\u0105g\u0142o\u015bci istnienia religii i z swej istoty musi by\u0107 zjawiskiem konserwatywnym. Kap\u0142an dla dobra grupy stoi na stra\u017cy porz\u0105dku, kultu i tradycji. Jego funkcja jest stale przekazywana na kolejne pokolenia. Jest on po\u015brednikiem, kt\u00f3ry zostaje wybrany, aby reprezentowa\u0107 Boga przed cz\u0142owiekiem oraz cz\u0142owieka przed Bogiem.<\/span><\/p>\n

Kap\u0142an posiada w\u0142adz\u0119 powierzon\u0105 przez instytucj\u0119 b\u0105d\u017a wynikaj\u0105c\u0105 z osobistej charyzmy. Udost\u0119pnia on zbawienie swoim wyznawcom za pomoc\u0105 liturgii i modlitwy. Kap\u0142anem mo\u017ce by\u0107 ksi\u0105dz, lider grupy, czy nawet ojciec rodziny. Jest te\u017c osob\u0105, kt\u00f3ra mo\u017ce ekskomunikowa\u0107 ka\u017cdego, kto niepoprawn\u0105 postaw\u0105 zagra\u017ca \u015bwi\u0119to\u015bci b\u00f3stwa oraz wsp\u00f3lnocie. Kap\u0142an z jednej strony jest liderem dla swoich wiernych, organizuje ich \u017cycie religijne, prowadzi dla nich nabo\u017ce\u0144stwa. A z drugiej strony dostarcza dusze swojemu b\u00f3stwu, kt\u00f3re domaga si\u0119 kultu i bezwarunkowej wa\u017cno\u015bci. <\/span><\/p>\n

Wielkie religie i wyznania przetrwa\u0142y do dzi\u015b tylko dlatego, \u017ce zawsze istnieli kap\u0142ani organizuj\u0105cy \u017cycie religijne, kt\u00f3rzy powtarzali autorytatywnie historyczn\u0105 nauk\u0119 i gromadzili ludzi wok\u00f3\u0142 szeroko rozumianych sakrament\u00f3w, nawet gdy dla nich samych traci\u0142y one swe znaczenie i moc. <\/span><\/p>\n

Jedn\u0105 z r\u00f3\u017cni\u0107 pomi\u0119dzy wsp\u00f3lnot\u0105 zinstytucjonalizowan\u0105 a sekt\u0105 jest podej\u015bcie do osoby kap\u0142ana. Przyk\u0142adowo Ko\u015bci\u00f3\u0142 stowarzyszeniowy b\u0119dzie uznawa\u0142 potencjaln\u0105 godno\u015b\u0107 kap\u0142a\u0144stwa wszystkich cz\u0142onk\u00f3w. W samym Nowym Testamencie kap\u0142a\u0144stwo odnosi\u0142o si\u0119 do Chrystusa lub do ca\u0142ej wsp\u00f3lnoty, ale nie do wy\u015bwi\u0119conych kap\u0142an\u00f3w. Jednak wraz z procesem instytucjonalizacji sekty i potrzeb\u0105 istnienia porz\u0105dku wewn\u0105trz chrze\u015bcija\u0144stwa wyszczeg\u00f3lni\u0142a si\u0119 konkretna grupa kap\u0142a\u0144ska. Znajdujemy j\u0105 ju\u017c u Klemensa Rzymskiego i kolejnych, za\u015b sam Tertulian uto\u017csamia\u0142 osob\u0119 biskupa z arcykap\u0142anem. <\/span><\/p>\n

Instytucjonalny kap\u0142an jest cz\u0119sto przekonany o wyj\u0105tkowo\u015bci swojej funkcji, kt\u00f3ra nie mo\u017ce by\u0107 sprawowana przez ka\u017cdego, ale do kt\u00f3rej potrzebne jest odpowiednie przygotowanie i namaszczenie. Zorganizowana instytucja religijna, tj. Ko\u015bci\u00f3\u0142, boi si\u0119, \u017ce gdy jakakolwiek ofiara mia\u0142aby by\u0107 sk\u0142adana przez dowoln\u0105 osob\u0119 w dowolnym miejscu, to <\/span>sacrum<\/span><\/i> zosta\u0142oby odarte ze swojej \u015bwi\u0119to\u015bci.<\/span><\/p>\n

Kap\u0142a\u0144stwo jest przywi\u0105zane do historycznej formy i wierzy, \u017ce jest ona odpowiednia i zbawienna dla cz\u0142owieka. Korzysta ze sta\u0142ego j\u0119zyka liturgicznego i historycznych symboli. Jest te\u017c przekonane, \u017ce sam B\u00f3g, zawieraj\u0105c przymierze w przesz\u0142o\u015bci, domaga si\u0119 stale takiej formy, a ka\u017cde odst\u0119pstwo grozi nieskuteczno\u015bci\u0105 sk\u0142adanej pro\u015bby albo nawet zniewa\u017ceniem najwy\u017cszego majestatu. W\u0142adza kap\u0142a\u0144ska charakterystyczna dla instytucji religijnej ma \u0142atwo\u015b\u0107 w nawi\u0105zywaniu bliskiej relacji z w\u0142adz\u0105 \u015bwieck\u0105, gdy\u017c obie legitymizuj\u0105 si\u0119 nawzajem. Porz\u0105dek, powtarzalno\u015b\u0107, autorytarno\u015b\u0107, dogmatyzm \u2013 to cechy podej\u015bcia kap\u0142a\u0144skiego. <\/span><\/p>\n

Kap\u0142an jest z natury niech\u0119tny do wszelkich nowinek i zmian. Jest sceptyczny wobec proroka, kt\u00f3ry nawi\u0105zuje kontakt z Bogiem bez jego po\u015brednictwa i kontroli. Uwa\u017ca, \u017ce B\u00f3g przekaza\u0142 cz\u0142owiekowi ju\u017c wszystko, co mia\u0142 przekaza\u0107. Jego zadaniem jest wi\u0119c konserwowa\u0107 to, co wed\u0142ug niego zosta\u0142o dane przez Boga i co zawsze dzia\u0142a\u0142o wewn\u0105trz wsp\u00f3lnoty. Jest jedn\u0105 z ostatnich os\u00f3b, kt\u00f3ra dostrzega nieadekwatno\u015b\u0107 i nieskuteczno\u015b\u0107 form, kt\u00f3re wraz z czasem i zmian\u0105 aktualnej sytuacji trac\u0105 sw\u0105 moc i znaczenie. Niebezpiecze\u0144stwem kap\u0142ana jest tendencja do zamykania \u015bwi\u0119to\u015bci w konkretnych formach i traktowanie tej formy jako \u015bwi\u0119to\u015bci samej, co jest definicj\u0105 ba\u0142wochwalstwa. Kap\u0142a\u0144stwo b\u0119dzie wi\u0119c chroni\u0107 wypaczonej substancji religijnej, kt\u00f3ra jest stale u\u015bwiecana przez histori\u0119 i powag\u0119 urz\u0119du. <\/span><\/p>\n

Prorok, kt\u00f3ry krytykuje<\/b><\/p>\n

Prorok pojawia si\u0119 albo si\u0119 nie pojawia. Gdy si\u0119 pojawia jest osob\u0105 \u017cyj\u0105c\u0105 wewn\u0105trz wsp\u00f3lnoty. My\u015bli i przemawia w obr\u0119bie jej tradycji, j\u0119zyka i symboli. Zna do\u015bwiadczenia swojej grupy oraz sytuacj\u0119 ekonomiczn\u0105 czy polityczn\u0105. Niekiedy tworzy w\u0142asne wyobra\u017cenia, kt\u00f3re zostaj\u0105 p\u00f3\u017aniej przyj\u0119te przez wsp\u00f3lnot\u0119, a utrwalone przez kap\u0142ana. Jako jednostka wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 wra\u017cliwo\u015bci\u0105 i krytycznym podej\u015bciem wobec instytucji religijnej. Jednak troszczy si\u0119 o swoj\u0105 wsp\u00f3lnot\u0119 i nie opuszcza jej, nawet gdy zostaje od niej odtr\u0105cony i \u017cyje na wygnaniu. Prorok charakteryzuje si\u0119 przenikliwym spojrzeniem na przesz\u0142o\u015b\u0107 i tera\u017aniejszo\u015b\u0107. Patrzy w g\u0142\u0105b i dostrzega to, czego inni nie potrafi\u0105, a kap\u0142ani nie chc\u0105 dostrzec. A znaj\u0105c to, co przesz\u0142e oraz to, co aktualne, znana staje si\u0119 mu przysz\u0142o\u015b\u0107 wraz z jej tragicznymi konsekwencjami. <\/span><\/p>\n

Prorocy w pierwszej kolejno\u015bci w\u0105tpi\u0105. Do\u015bwiadczaj\u0105 samotno\u015bci wewn\u0105trz swojej wsp\u00f3lnoty, kt\u00f3ra jeszcze nie podziela ich w\u0105tpliwo\u015bci. Prorocy dostrzegaj\u0105 intelektualne lub mechaniczne zniekszta\u0142cenie wiary. Cz\u0119sto s\u0105 kap\u0142anami, kt\u00f3rzy obserwuj\u0105 przepa\u015b\u0107 pomi\u0119dzy teori\u0105 a praktyk\u0105. S\u0105 absolutnie sami w swoim pytaniu o sens i prawd\u0119. Tradycja i warto\u015bci, w kt\u00f3rych \u017cyj\u0105, trac\u0105 dla nich swoje znaczenie i staj\u0105 si\u0119 wypaczaniem prawdy.<\/span><\/p>\n

Prorok obserwuje zmagania kap\u0142an\u00f3w, kt\u00f3rzy dzie\u0144 w dzie\u0144 podtrzymuj\u0105 ten stan rzeczy. Jest przekonany, \u017ce sens, kt\u00f3rego powinno strzec kap\u0142a\u0144stwo, zosta\u0142 przez nie zagubiony i znajduje si\u0119 gdzie\u015b g\u0142\u0119biej – pod powierzchni\u0105 kultu, pod warstw\u0105 formy. Prorok staje si\u0119 mistykiem, przekraczaj\u0105c sakramentaln\u0105 wiar\u0119 swojej wsp\u00f3lnoty, lecz nie po to, aby rozmy\u0107 swoj\u0105 dusz\u0119 w niesko\u0144czono\u015bci, ale \u017ceby pokaza\u0107 jej tragiczne konsekwencje. Jego droga w g\u0142\u0105b jest drog\u0105 cierpienia i odrzucenia wpierw ze strony kap\u0142an\u00f3w. Ka\u017cdy prorok spotyka si\u0119 z oporem, gdy ods\u0142ania prawd\u0119 swojemu spo\u0142ecze\u0144stwu, ale ma odwag\u0119 krytykowa\u0107 mity i kult. Jest przekonany, \u017ce przekazuje krytyk\u0119 samego Boga i wie, \u017ce nie mo\u017ce milcze\u0107.<\/span><\/p>\n

Prorok wyst\u0119puje przeciwko ludziom odpowiedzialnym za zaistnia\u0142y i podtrzymywany stan rzeczy. Wykorzystuje elementy tradycji swojej wsp\u00f3lnoty przeciwko jej wypaczonym elementom. Przyk\u0142adowo prorocy starotestamentowi atakowali swoj\u0105 wsp\u00f3lnot\u0119 za pomoc\u0105 zasady sprawiedliwo\u015bci, kt\u00f3ra ich zdaniem by\u0142a nieod\u0142\u0105czn\u0105 cech\u0105 Boga.<\/span><\/p>\n

Wielki niemiecki teolog-biblista Gerhard von Rad napisa\u0142 o istocie profetyzmu starotestamentowego: <\/span>Prorocy usi\u0142uj\u0105 przekona\u0107 swoich wsp\u00f3\u0142czesnych, \u017ce dawne postanowienia zbawcze Jahwe straci\u0142y dla nich sw\u0105 warto\u015b\u0107 i \u017ce Izrael, je\u015bli ma by\u0107 zbawiony, musi nastawi\u0107 si\u0119 w wierze na zupe\u0142nie nowe, na przysz\u0142e dzia\u0142anie zbawcze Jahwe<\/span><\/i>.<\/span><\/p>\n

Dla kap\u0142ana, kt\u00f3ry stoi na stra\u017cy mit\u00f3w, postanowienia zbawcze Boga nigdy nie mog\u0105 utraci\u0107 swojej warto\u015bci, dlatego b\u0119dzie on zawsze widzia\u0142 w proroku zagro\u017cenie. Konflikt kap\u0142a\u0144stwa z profetyzmem jest tragiczny i bolesny, poniewa\u017c obie strony s\u0105 przekonane, \u017ce reprezentuj\u0105 samego Boga.<\/span><\/p>\n

Prorok ma prze\u015bwiadczenie o utracie znaczenia dotychczasowej \u015bwi\u0119to\u015bci, jak\u0105 wyznawa\u0142a religia, ale sk\u0142ada te\u017c obietnic\u0119, \u017ce je\u017celi wsp\u00f3lnota otworzy si\u0119 na to, co nowe, odnajdzie utracony sens, a kontakt z Bogiem – cho\u0107by bez kap\u0142an\u00f3w \u2013 b\u0119dzie zn\u00f3w mo\u017cliwy. <\/span><\/p>\n

Prorok atakuje stare formy religii z pozycji nowych form, kt\u00f3re jego zdaniem od zawsze by\u0142y istot\u0105 religii. Jego poselstwo mo\u017ce by\u0107 przyj\u0119te przez wsp\u00f3lnot\u0119, co bardzo cz\u0119sto mo\u017ce doprowadzi\u0107 do powstania nowej sekty. Mo\u017ce te\u017c zosta\u0107 odrzucone i powr\u00f3ci po latach, gdy sytuacja dojrzeje, i b\u0119dzie kontynuowane przez reformator\u00f3w, kt\u00f3rzy dopiero doprowadz\u0105 do jakie\u015b zmiany. Gdy wsp\u00f3lnota przyjmuje to przes\u0142anie, zostaje przeobra\u017cona. Nie potrzebuje wtedy zapo\u015bredniczenia kap\u0142an\u00f3w, gdy\u017c znajduje si\u0119 ona w sytuacji objawicielskiej. Z czasem jednak oddala si\u0119 od tej sytuacji i b\u0119dzie to moment, w kt\u00f3rym duch prorocki zga\u015bnie i na scen\u0119 powr\u00f3c\u0105 kap\u0142ani jako sukcesorzy proroka. Bez tego niemo\u017cliwe by\u0142oby przetrwanie idei uformowanych przez ich krytyk\u0119 oraz dalsze funkcjonowanie wsp\u00f3lnoty.<\/span><\/p>\n

Dialektyczne napi\u0119cie pomi\u0119dzy dwoma typami jest nieuniknione. Dop\u00f3ki ka\u017cde kap\u0142a\u0144skie <\/span>tak<\/span><\/i> b\u0119dzie spotyka\u0142o si\u0119 z prorockim <\/span>nie<\/span><\/i> mo\u017cliwe b\u0119d\u0105 \u017cycie i rozw\u00f3j wsp\u00f3lnoty religijnej, cho\u0107by nawet kosztowa\u0142o to roz\u0142am. Gdy substancji religijnej brakuje w rzeczywisto\u015bci zasady krytycznej traci ona swoj\u0105 g\u0142\u0119bi\u0119 zar\u00f3wno intelektualn\u0105, jak i moraln\u0105. Niemo\u017cliwym staje si\u0119 odr\u00f3\u017cnienie tego, co demoniczne od tego, co boskie. Prorocy s\u0105 potrzebni, aby patrze\u0107 g\u0142\u0119biej i atakowa\u0107 wci\u0105\u017c powracaj\u0105ce wypaczenia. Jednak ich egzystencja zale\u017cy od tradycji, w kt\u00f3rej \u017cyj\u0105 i kt\u00f3r\u0105 krytykuj\u0105, a jej obecno\u015b\u0107 jest zas\u0142ug\u0105 kap\u0142an\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Mateusz Jelinek<\/strong> \u2013\u00a0urodzony w Warszawie, dorasta\u0142 w \u017bychlinie (k. Konina), ewangelik reformowany, student teologii ewangelickiej w Chrze\u015bcija\u0144skiej Akademii Teologicznej, prowadzi najbardziej\u00a0niszow\u0105 stron\u0119 na fejsbuku (Polecam poczyta\u0107 Tillicha<\/a>).\u00a0Lubi dobr\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119, szuka systemu w chaosie.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Prorok ma prze\u015bwiadczenie o utracie znaczenia dotychczasowej \u015bwi\u0119to\u015bci, jak\u0105 wyznawa\u0142a jego religia, ale sk\u0142ada te\u017c obietnic\u0119, \u017ce je\u017celi jego wsp\u00f3lnota otworzy si\u0119 na to, co nowe, odnajdzie utracony sens, a kontakt z Bogiem – cho\u0107by bez kap\u0142an\u00f3w \u2013 b\u0119dzie zn\u00f3w mo\u017cliwy.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":542,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[12],"tags":[34,54,59],"class_list":["post-521","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-2016-4","tag-kaplani","tag-prorok-kontra-kaplan","tag-samotny-prorok"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/521","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=521"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/521\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/media\/542"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=521"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=521"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=521"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}