{"id":577,"date":"2017-04-25T16:52:58","date_gmt":"2017-04-25T14:52:58","guid":{"rendered":"http:\/\/kairos.chat.edu.pl\/?p=577"},"modified":"2017-04-25T16:52:58","modified_gmt":"2017-04-25T14:52:58","slug":"reformacja-a-nowozytne-spoleczenstwo-obywatelskie-lukasz-baranski","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/marcin-luter-i-jego-teologia-12017\/reformacja-a-nowozytne-spoleczenstwo-obywatelskie-lukasz-baranski\/","title":{"rendered":"Reformacja a nowo\u017cytne spo\u0142ecze\u0144stwo obywatelskie &#124; \u0141ukasz Bara\u0144ski"},"content":{"rendered":"<style type=\"text\/css\">\n\t<!--\n\t\t@page { size: 21cm 29.7cm; margin: 2cm }\n\t\tP.sdfootnote { margin-left: 0.5cm; text-indent: -0.5cm; margin-bottom: 0cm; font-size: 10pt }\n\t\tP { margin-bottom: 0.21cm }\n\t\tA.sdfootnoteanc { font-size: 57% }\n\t-->\n\t<\/style>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-size: large;\">W Reformacja to zjawisko, kt\u00f3re mo\u017cna analizowa\u0107 i ocenia\u0107 w perspektywie indywidualnej, spo\u0142ecznej oraz politycznej. Nios\u0142a ze sob\u0105 potencja\u0142 zmian cywilizacyjnych i dowarto\u015bciowa\u0142a pozycj\u0119 cz\u0142owieka w \u015bwiece.<\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-size: large;\">Gdy w roku jubileuszowym zastanawiamy si\u0119 jakie zmiany dla Europy i chrze\u015bcija\u0144stwa zachodniego przynios\u0142a ze Reformacja, to musimy najpierw si\u0119gn\u0105\u0107 wzrokiem wstecz, do okresu \u015bredniowiecza by na tle tej epoki zrozumie\u0107 \u00f3w proces zapocz\u0105tkowany w 1517 r. wyst\u0105pieniem Marcina Lutra. Zasi\u0119g Reformacji nie dotyczy\u0142 bowiem wy\u0142\u0105cznie spraw ko\u015bcielnych, ale tak\u017ce, a mo\u017ce przede wszystkim miejsca jednostki w \u015bwiecie. Do rangi symbolu urasta fakt, \u017ce ju\u017c pierwsza ze s\u0142awnych 95 tez Lutra z 1517 r. m\u00f3wi o pokucie w kontek\u015bcie indywidualnym \u2013 w kontek\u015bcie \u017cycia religijnego chrze\u015bcijanina. <\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-size: large;\"><b>Wp\u0142ywowe pismo<\/b><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-size: large;\">Okres poprzedzaj\u0105cy wyst\u0105pienie Marcina Lura w 1517 r. to schy\u0142ek \u015bredniowiecza, czas g\u0142\u0119bokiego kryzysu Ko\u015bcio\u0142a zachodniego, kt\u00f3ry w XV w. nie podda\u0142 si\u0119 naciskom \u015brodowisk politycznych i uniwersyteckich i odrzuci\u0142 postulaty reformy zg\u0142aszane na obu wielkich soborach w Konstancji i Bazylei w I po\u0142owie XV wieku. <\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-size: large;\">W aspekcie ko\u015bcielno-politycznych schy\u0142ek \u015bredniowiecza to okres upadku autorytetu papiestwa, wzrostu nastroj\u00f3w antyklerykalnych w wielu krajach Europy, szczeg\u00f3lnie w Niemczech, stanowi\u0105cych w\u00f3wczas niejednolity organizm polityczny, kt\u00f3rego s\u0142abo\u015bci by\u0142y wykorzystywane do granic przez sprawny aparat fiskalny kurii rzymskiej. Bior\u0105c pod uwag\u0119 historyczne uwarunkowania, nic dziwnego, \u017ce Reformacja zacz\u0119\u0142a si\u0119 w\u0142a\u015bnie w Niemczech. Gdy w 1518 r. na sejmie w Augsburgu m\u0142ody zakonnik augustia\u0144ski Marcin Luter by\u0142 przes\u0142uchiwany przez papieskiego legata kardyna\u0142a Kajetana, obraduj\u0105ce jednocze\u015bnie stany sejmu Rzeszy przyjmowa\u0142y po raz kolejny d\u0142ug\u0105 list\u0119 skarg narodu niemieckiego skierowanych do papie\u017ca. W skargach tych pos\u0142owie \u017c\u0105dali wi\u0119kszego wp\u0142ywu na sprawy Ko\u015bcio\u0142a w swoim kraju. Te same zarzuty, znane w Niemczech od po\u0142owy XV wieku, przytoczy\u0142 Marcin Luter dwa lata p\u00f3\u017aniej, w 1520 r., w swym pi\u015bmie <\/span><span style=\"font-size: large;\"><i>Do chrze\u015bcija\u0144skiej szlachty niemieckiego narodu<\/i><\/span><span style=\"font-size: large;\">. Gdyby jednak wittenberski profesor poprzesta\u0142 tylko na tych ko\u015bcielno-politycznych zarzutach, jego pismo by\u0142oby tylko jednym z wielu tego typu dzie\u0142 politycznych w \u00f3wczesnych Niemczech. Wbrew pozorom, to nie zawarta w tym pi\u015bmie krytyka celibatu, nadmiernego fiskalizmu kurii rzymskiej, biskup\u00f3w i papie\u017ca, ale postulat powszechnego dost\u0119pu do wykszta\u0142cenia dla wszystkich, zorganizowanej i kierowanej przez gmin\u0119 opieki nad ubogimi i sierotami, a przede wszystkim teologiczny postulat powszechnego kap\u0142a\u0144stwa wiernych by\u0142y tym co sprawi\u0142o, \u017ce pismem tym wp\u0142yn\u0105\u0142 Luter na zmian\u0119 historii wsp\u00f3\u0142czesnych Niemiec i wsp\u00f3\u0142czesnej Europy, zar\u00f3wno w perspektywie indywidualnej, jak i spo\u0142ecznej oraz politycznej. <\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-size: large;\"><b>Perspektywa indywidualna \u2013 ka\u017cdy jest podmiotem<\/b><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-size: large;\">Nauka Lutra o powszechnym kap\u0142a\u0144stwie okaza\u0142a si\u0119 w pierwszych latach rozwoju Reformacji jednym z najwa\u017cniejszych motor\u00f3w nap\u0119dowych wprowadzanych zmian. Odkrycie to mia\u0142o moc emancypuj\u0105c\u0105 ka\u017cdego chrze\u015bcijanina do rangi podmiotu w relacji z Ko\u015bcio\u0142em. <\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-size: large;\">W swym pi\u015bmie <\/span><span style=\"font-size: large;\"><i>Do chrze\u015bcija\u0144skiej szlachty\u2026<\/i><\/span><span style=\"font-size: large;\"> Luter wprowadza istotne rozr\u00f3\u017cnienie: \u201eurz\u0105d kap\u0142a\u0144ski\u201d jest udzia\u0142em ka\u017cdego ochrzczonego, natomiast ksi\u0105dz, b\u0105d\u017a proboszcz parafii pe\u0142ni s\u0142u\u017cb\u0119 (ministerium). Tym co odr\u00f3\u017cnia zwyk\u0142ego wiernego od ksi\u0119dza jest pe\u0142niony urz\u0105d, ale nie stan. Duchowny ma r\u00f3wnie\u017c by\u0107 zwyk\u0142ym m\u0119\u017cem i ojcem rodziny, jak ka\u017cdy wierny, gdy\u017c nie ma mi\u0119dzy nimi r\u00f3\u017cnicy stanu, kt\u00f3r\u0105 wprowadza\u0142 r\u00f3wnie\u017c celibat. Upodmiotowienie chrze\u015bcijanina w jego relacji z Ko\u015bcio\u0142em mia\u0142o swe \u017ar\u00f3d\u0142o w inny, wcze\u015bniejszym odkryciu teologicznym Lutra. Chodzi o jego s\u0142awne odkrycie znaczenia sprawiedliwo\u015bci Bo\u017cej, kt\u00f3re by\u0142o de facto odkryciem uwalniaj\u0105cej cz\u0142owieka mocy \u0142aski Bo\u017cej. \u0141aska Bo\u017ca uwalnia cz\u0142owieka jednak nie tylko od grzechu, ale od wszelkich uwarunkowa\u0144 spo\u0142ecznych, kt\u00f3re w okresie \u015bredniowiecza stanowi\u0142y nak\u0142adany przez Ko\u015bci\u00f3\u0142 gorset sprawiedliwo\u015bci uczynkowej powi\u0105zanej z nieprzekraczaln\u0105 barier\u0105 hierarchii stanowej. Konsekwencj\u0105 Lutrowego odkrycia znaczenia \u0142aski Bo\u017cej s\u0105 jego kolejne teologiczne konstatacje, nios\u0105ce potencja\u0142 uwalniaj\u0105cych cz\u0142owieka zmian: nauka o wolno\u015bci chrze\u015bcijanina i nauka o powszechnym kap\u0142a\u0144stwie wiernych. <\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-size: large;\"><b>Perspektywa spo\u0142eczna \u2013 bez r\u00f3\u017cnicy stanu<\/b><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-size: large;\">Nauk\u0119 o kap\u0142a\u0144stwie wszystkich wiernych, kluczow\u0105 dla zrozumienia, czym jest Ko\u015bci\u00f3\u0142, przedstawi\u0142 Luter w swych trzech programowych pismach z 1520 r.: <\/span><span style=\"font-size: large;\"><i>Do chrze\u015bcija\u0144skiej szlachty niemieckiego narodu<\/i><\/span><span style=\"font-size: large;\">, <\/span><span style=\"font-size: large;\"><i>O niewoli babilo\u0144skiej Ko\u015bcio\u0142a<\/i><\/span><span style=\"font-size: large;\"> i <\/span><span style=\"font-size: large;\"><i>O wolno\u015bci chrze\u015bcijanina<\/i><\/span><span style=\"font-size: large;\">. Jednak ju\u017c w 1519 r. , w li\u015bcie do ksi\u0105\u017c\u0119cego sekretarza Georga Spalatina, poruszy\u0142 t\u0119 kwesti\u0119 pisz\u0105c: \u201eobowi\u0105zk\u00f3w ksi\u0119dza, o kt\u00f3re mnie pytasz, nie znam. Im d\u0142u\u017cej o tym rozmy\u015blam, tym bardziej jestem przekonany, \u017ce nic nie wymy\u015bl\u0119, opr\u00f3cz ceremonii, co m\u00f3g\u0142bym Ci napisa\u0107. Dlatego porusza mnie bardzo aposto\u0142 Piotr, kt\u00f3ry m\u00f3wi (1 P 2, 5.9), \u017ce wszyscy jeste\u015bmy ksi\u0119\u017cmi, podobnie m\u00f3wi Jan (Obj. 1,6; 5,10), tak \u017ce ten rodzaj kap\u0142a\u0144stwa, w kt\u00f3rym my jeste\u015bmy, nie wydaje si\u0119 wcale inny od tego, w kt\u00f3rym s\u0105 \u015bwieccy, za wyj\u0105tkiem urz\u0119du, przez kt\u00f3re sprawowane s\u0105 sakramenty i pos\u0142uga S\u0142owa. Poza tym wszystko jest takie samo \u2026 Dlatego zadziwiaj\u0105ce jest, dlaczego ordynacja okre\u015blana jest mianem sakramentu\u201d<\/span><a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote1sym\" name=\"sdfootnote1anc\"><sup>1<\/sup><\/a><span style=\"font-size: large;\">. Na gruncie biblijnym Luter dochodzi do fundamentalnego przekonania, \u017ce obowi\u0105zuj\u0105cy w \u015bredniowieczu teologiczny i prawny podzia\u0142 spo\u0142ecze\u0144stwa na dwa ca\u0142kowicie r\u00f3\u017cne stany \u2013 stan duchowny i \u015bwiecki \u2013 nie ma biblijnego uzasadnienia. <\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-size: large;\">W swym programowym pi\u015bmie <\/span><span style=\"font-size: large;\"><i>Do chrze\u015bcija\u0144skiej szlachty<\/i><\/span><span style=\"font-size: large;\"> nauka o powszechnym kap\u0142a\u0144stwie staje si\u0119 argumentem za konieczno\u015bci\u0105 reformy Ko\u015bcio\u0142a. Luter zaczyna od wyliczenia trzech mur\u00f3w, kt\u00f3rymi otoczy\u0142o si\u0119 papiestwo przed krytyk\u0105 ze strony zwolennik\u00f3w reformy. Pierwszy mur to przewaga w\u0142adzy duchownej nad \u015bwieck\u0105, drugi \u2013 monopol na interpretacj\u0119 Pisma \u015awi\u0119tego, trzeci \u2013 wy\u0142\u0105czne prawo do zwo\u0142ywania soboru. Teologicznym uzasadnieniem pierwszego muru jest \u015bredniowieczna nauka o dw\u00f3ch ca\u0142kowicie r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 stanach: duchownym i \u015bwieckim. Luter z ca\u0142\u0105 moc\u0105 zwalcza to teologiczne, spo\u0142eczne i klasowe rozr\u00f3\u017cnienie. Jego g\u0142\u00f3wnym argumentem jest teza, \u017ce \u201ewszyscy chrze\u015bcijanie s\u0105 prawdziwie duchowego stanu i nie ma mi\u0119dzy nimi \u017cadnej r\u00f3\u017cnicy, jedynie co do pe\u0142nionego urz\u0119du\u201d. <\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-size: large;\"><b>Samoograniczenie wolno\u015bci \u2013 paradoks Reformatora<\/b><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-size: large;\">Wkr\u00f3tce mia\u0142o jednak si\u0119 okaza\u0107, \u017ce r\u00f3wno\u015bciowe postulaty Lutra nios\u0142y jednak ze sob\u0105 spore zagro\u017cenie dla rodz\u0105cego si\u0119 ruchu Reformacji. <\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-size: large;\">Na prze\u0142omie 1521\/22 r. pod nieobecno\u015b\u0107 Lutra, kt\u00f3ry od sze\u015bciu miesi\u0119cy ukrywa\u0142 si\u0119 na zamku w Wartburgu, gdy\u017c ci\u0105\u017cy\u0142 na nim wyrok banicji wydany na sejmie w Wormacji (1521), wydarzenia w Wittenberdze zacz\u0119\u0142y przybiera\u0107 coraz bardziej radykalny obr\u00f3t. Dnia 24 stycznia 1522 r. rada miasta, znajduj\u0105ca si\u0119 pod wp\u0142ywem radykalnych reformator\u00f3w \u2013 Andreasa Karlstadta i Gabriela Zwillinga, wyda\u0142a Porz\u0105dek dla miasta Wittenbergi (Ordnung der Stadt Wittenberg) w kt\u00f3rym stwierdza\u0142a m. in.: R\u00f3wnie\u017c obrazy i o\u0142tarze w ko\u015bcio\u0142ach powinny zosta\u0107 zniesione, a to w celu unikni\u0119cia ba\u0142wochwalstwa.<\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-size: large;\">Luter znalaz\u0142 si\u0119 w dwuznacznym po\u0142o\u017ceniu. Z jednej strony co do zasady akceptowa\u0142 postulaty radykalnych zmian, z drugiej \u2013 widzia\u0142 zagro\u017cenia wynikaj\u0105ce z ich gwa\u0142townej realizacji<\/span><a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote2sym\" name=\"sdfootnote2anc\"><sup>2<\/sup><\/a><span style=\"font-size: large;\">. <\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-size: large;\">Wchodz\u0105c na ambon\u0119 ko\u015bcio\u0142a zamkowego w Wittenberdze 9 marca 1522 r. zakonnik- banita, radykalny krytyk odpust\u00f3w i or\u0119downik daleko id\u0105cych zmian w teologii i \u017cyciu Ko\u015bcio\u0142a, stawa\u0142 si\u0119 dopiero reformatorem. W tym celu musia\u0142 zahamowa\u0107 zapocz\u0105tkowan\u0105 przez siebie samego lawin\u0119 wydarze\u0144, wykaza\u0107 si\u0119 charyzm\u0105 przyw\u00f3dcy wi\u0119ksz\u0105 ni\u017c w\u00f3wczas, gdy nawo\u0142ywa\u0142 do szybkich zmian, wreszcie zmierzy\u0107 si\u0119 z popularno\u015bci\u0105 swych radykalnych uczni\u00f3w \u2013 Karlstadta i Zwillinga. \u00d3w test przyw\u00f3dztwa, kt\u00f3remu w przededniu budz\u0105cej si\u0119 rewolucji musia\u0142 podda\u0107 si\u0119 Luter w Wittenberdze, by\u0142 jednocze\u015bnie sprawdzianem powagi ca\u0142ego nowo powstaj\u0105cego w Wittenberdze Ko\u015bcio\u0142a ewangelickiego. To w\u00f3wczas bowiem wa\u017cy\u0142y si\u0119 losy Ko\u015bcio\u0142a jako instytucji o charakterze zorganizowanym i \u015bwieckim. Pora\u017cka Lutra w marcu 1522 oznacza\u0142aby dalsz\u0105 radykalizacj\u0119 ruchu reformacyjnego, odsuni\u0119cie si\u0119 od niego wp\u0142ywowych protektor\u00f3w (mo\u017cnow\u0142adztwo), jego stopniow\u0105 marginalizacj\u0119 i w efekcie schy\u0142ek w mniej lub bardziej krwawych wydarzeniach, maj\u0105cych swe analogie w dotychczasowych dzia\u0142aniach \u015bredniowiecznej inkwizycji.<\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-size: large;\">Kazania postne Lutra stanowi\u0105 prze\u0142om w postawie reformatora i mo\u017cna je uzna\u0107 za punkt zwrotny w historii reformacji wittenberskiej. Dla Lutra sta\u0142o si\u0119 w\u00f3wczas jasne, \u017ce kierunek, kt\u00f3ry on sam nada\u0142 temu ruchowi, mia\u0142 w sobie niebezpieczny potencja\u0142 rewolucyjny, kt\u00f3ry pod jego nieobecno\u015b\u0107 zacz\u0105\u0142 si\u0119 urzeczywistnia\u0107. Luter zrozumia\u0142, \u017ce zmiany w teologii i \u017cyciu Ko\u015bcio\u0142a, na kt\u00f3rych tak bardzo mu zale\u017cy, nie mog\u0105 prowadzi\u0107 do rewolucji, a jedynie do reformacji, a wi\u0119c naprawy istniej\u0105cej ziemskiej struktury Ko\u015bcio\u0142a. I cho\u0107 po bulli ekskomunikacyjnej i wyroku wormackim Luter zrozumia\u0142, \u017ce na przeszkodzie reformy Ko\u015bcio\u0142a stoj\u0105 jego ziemskie instytucje, to jednak wydarzenia wittenberskie przekona\u0142y go, \u017ce nie nale\u017cy z instytucjonalnych form \u017cycia nowego Ko\u015bcio\u0142a rezygnowa\u0107. Poza wierno\u015bci\u0105 Ewangelii i czysto\u015bci\u0105 doktryny, Ko\u015bci\u00f3\u0142 ten musia\u0142 by\u0107 oparty tak\u017ce o zewn\u0119trzne, materialne oraz organizacyjne formy \u017cycia religijnego. Reformacja \u2013 by nie powt\u00f3rzy\u0107 historii waldens\u00f3w, humiliat\u00f3w, pikard\u00f3w czy lollard\u00f3w, musia\u0142a i\u015b\u0107 drog\u0105 \u015brodka \u2013 odrzucaj\u0105c nauki i praktyki, kt\u00f3re uniemo\u017cliwiaj\u0105 osi\u0105gni\u0119cie zbawienia, a jednocze\u015bnie akceptuj\u0105c niekt\u00f3re zewn\u0119trzne formy kultu oraz istnienie \u015bwieckich instytucji \u017cycia ko\u015bcielnego, a z czasem tak\u017ce sojusz organizacji ko\u015bcielnej z w\u0142adz\u0105 \u015bwieck\u0105, jako warunek przetrwania i rozwoju. M\u0105dro\u015bci\u0105 Lutra \u2013 reformatora by\u0142o zrozumienie, \u017ce ca\u0142kowicie wolny chrze\u015bcijanin, to nie ow\u0142adni\u0119ty \u015bwi\u0119tym sza\u0142em niszczyciel obraz\u00f3w, lecz przede wszystkim \u201es\u0142uga\u201d Bo\u017cej Ewangelii, kt\u00f3ry bierze wzgl\u0105d na \u201es\u0142abych\u201d \u2013 a wi\u0119c tych, kt\u00f3rym stare ceremonie by\u0142y jeszcze potrzebne, kt\u00f3rych szybko\u015b\u0107 wprowadzanych zmian gorszy\u0142a i odpycha\u0142a od ruchu reformacyjnego. Postulowany przez Karlstadta i Zwillinga przymus natychmiastowych i radykalnych zmian by\u0142, zdaniem Lutra, niczym innym jak przyk\u0142adem znienawidzonej \u201esprawiedliwo\u015bci uczynkowej\u201d.<\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-size: large;\"><b>Perspektywa spo\u0142eczno-ekonomiczna \u2013 nowo\u017cytna gospodarka<\/b><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-size: large;\">Z perspektywy spo\u0142eczno-ekonomicznej, mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce Reformacja nios\u0142a ze sob\u0105 pewien potencja\u0142 zmian cywilizacyjnych. Uwolni\u0142a ona energi\u0119 aktywno\u015bci spo\u0142ecznej, pocz\u0105wszy od niemieckich drukarzy, przez emancypuj\u0105cych si\u0119 na pozycje pe\u0142noprawnych uczestnik\u00f3w \u017cycia spo\u0142ecznego i rodzinnego ksi\u0119\u017cy \u2013 jako ojc\u00f3w rodziny, duszpasterzy, wreszcie r\u00f3wnie\u017c pos\u0142\u00f3w, deputowanych Rady Pa\u0144stwa, jak na przyk\u0142ad ks. Theodor Hasse w XIX-wiecznej Austrii, czy nawet prezydent\u00f3w pa\u0144stw, jak Joachim Gauck w XX-wiecznych Niemczech \u2013 a\u017c wreszcie do szerokiej grupy przedsi\u0119biorczych rzemie\u015blnik\u00f3w, kt\u00f3rzy sw\u0105 ci\u0119\u017ck\u0105 i sumienn\u0105 prac\u0105 realizowali Bo\u017ce powo\u0142anie do bycia w \u015bwiecie. W tym konkretnym miejscu, w kt\u00f3rym ka\u017cdy cz\u0142owiek zosta\u0142 przez Boga umieszczony. Nowo\u017cytny <\/span><span style=\"font-size: large;\"><i>self-made man<\/i><\/span><span style=\"font-size: large;\"> to cz\u0119sto ewangelicki fachowiec, dla kt\u00f3rego praca i sukces zawodowy cz\u0119sto stanowi\u0105 jedyne pewne \u015bwiadectwo Bo\u017cej przychylno\u015bci i b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwa. Dodajmy \u2013 praca wykonywania sumiennie i zgodnie z regu\u0142ami rzemios\u0142a. Dlatego bardzo cz\u0119sto historia Reformacji pokazuje, \u017ce o nag\u0142ym przyspieszeniu gospodarczym danego regionu decydowa\u0142 fakt, \u017ce z s\u0105siedniego kraju wyganiano protestant\u00f3w, stanowi\u0105cych cz\u0119sto elit\u0119 gospodarczych zmian. Tak by\u0142o w XVII wieku, gdy Brandenburgia \u2013 p\u00f3\u017aniejszego Kr\u00f3lestwo Prus, zacz\u0119\u0142o budow\u0119 podwalin swej pot\u0119ga gospodarczej od nap\u0142ywu wykwalifikowanych rzemie\u015blnik\u00f3w \u2013 wygnanych z Francji hugenot\u00f3w i braci czeskich z Czech. W skali lokalnej proces ten mo\u017cemy zaobserwowa\u0107 w XVIII wieku, gdy po zdobyciu prawie ca\u0142ego \u015al\u0105ska przez Prusy ewangeliccy rzemie\u015blnicy emigrowali z habsburskiego Bielska na pruski G\u00f3rny \u015al\u0105sk, przyczyniaj\u0105c si\u0119 do wzrostu gospodarczego znaczenia tego regionu.<\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-size: large;\"><b>Perspektywa polityczna \u2013 legitymizacja protestu<\/b><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-size: large;\">Z perspektywy politycznej mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce dziedzictwem Reformacji jest przede wszystkim bazuj\u0105cy na postulacie krytycznego my\u015blenia protest. Ten protest nie by\u0142 podszyty anarchicznym d\u0105\u017ceniem do obalenia w\u0142adzy zwierzchniej. Jego \u017ar\u00f3d\u0142em by\u0142o d\u0105\u017cenie do emancypacji spod kurateli narzuconych autorytet\u00f3w. <\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-size: large;\">Granic\u0119 uprawnionego protestu stanowi\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107 wzgl\u0119dem bli\u017aniego, pos\u0142usze\u0144stwo Bo\u017cemu nakazowi. Mottem Lutrowego sprzeciwu nie by\u0142o \u201etak oto stoj\u0119, inaczej nie mog\u0119\u201d, gdy\u017c te s\u0142owa zosta\u0142y mu p\u00f3\u017aniej przypisane, lecz wypowiedziane w chwili przes\u0142uchania przed cesarzem zdanie: \u201etrwam przekonany przez Pismo \u015aw., na kt\u00f3rym si\u0119 opieram, S\u0142owo Bo\u017ce pochwyci\u0142o moje sumienie\u2026 A wi\u0119c nie mog\u0119 i nie chc\u0119 odwo\u0142ywa\u0107, bo dzia\u0142anie wbrew sumieniu nie jest ani pewne, ani zbawienne\u201d<\/span><a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote3sym\" name=\"sdfootnote3anc\"><sup>3<\/sup><\/a><span style=\"font-size: large;\">. <\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-size: large;\">Chrze\u015bcija\u0144ska samo\u015bwiadomo\u015b\u0107 to nieustanna gotowo\u015b\u0107 do opuszczenia bezpiecznego schronienia codziennej rutyny. Ewangelia to nakaz codziennej autorefleksji i krytycznego spojrzenia na \u015bwiat. <\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-size: large;\">W tym kontek\u015bcie ciekawym wydaje si\u0119 by\u0107 XX-wieczne odczytanie przes\u0142ania Reformacji przez niemieckiego teologa Dietricha Bonhoeffera, jednego z czo\u0142owych przedstawicieli tzw. ewangelickiego Ko\u015bcio\u0142a wyznaj\u0105cego w Niemczech, kt\u00f3ry sprzeciwia\u0142 si\u0119 w\u0142adzy nazist\u00f3w. Opr\u00f3cz ksi\u0105\u017cki \u201eNa\u015bladowanie\u201d, jego g\u0142\u00f3wnym dzie\u0142em by\u0142y pisane w ju\u017c w obozie koncentracyjnym listy, kt\u00f3re p\u00f3\u017aniej wydano w zbiorze zatytu\u0142owanym \u201eOp\u00f3r i poddanie\u201d. Bonhoeffer zwr\u00f3ci\u0142 w nim uwag\u0119 na kluczowe reformacyjne rozr\u00f3\u017cnienie mi\u0119dzy tym, co cz\u0142owiek do\u015bwiadcza osobi\u015bcie i czym B\u00f3g do\u015bwiadcza go w obszarze jego odpowiedzialno\u015bci<\/span><a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote4sym\" name=\"sdfootnote4anc\"><sup>4<\/sup><\/a><span style=\"font-size: large;\">. Bonhoeffer odnosi si\u0119 do kazania Lutra z 1530 r. na temat Mt 5-7, w kt\u00f3rym Wittenberczyk stwierdzi\u0142: \u201echrze\u015bcijanin nie powinien sprzeciwia\u0107 si\u0119 \u017cadnemu z\u0142u, natomiast cz\u0142owiek \u015bwiecki powinien stawia\u0107 op\u00f3r ka\u017cdemu z\u0142u, w zakresie swego urz\u0119du\u201d. Z tego za\u0142o\u017cenia wynika stanowisko Reformacji wzgl\u0119dem u\u017cycia wszelkich \u015brodk\u00f3w prawnych do obrony przed z\u0142em. Reformacja dowarto\u015bciowa\u0142a pozycj\u0119 cz\u0142owieka w \u015bwiecie. W zwi\u0105zku z tym nie mo\u017ce przymyka\u0107 oczu na otaczaj\u0105ce go niesprawiedliwo\u015b\u0107 i z\u0142o. Etyka zawodowa i pozycja spo\u0142eczna nakazuj\u0105 mu jasno sprzeciwia\u0107 si\u0119, u\u017cywaj\u0105c reformacyjnego terminu \u2013 protestowa\u0107 przeciwko z\u0142u kt\u00f3re dzieje si\u0119 w otaczaj\u0105cym go \u015bwiecie. Dziedzictwo Reformacji to w\u0142a\u015bnie owa odwaga m\u00f3wienia nie i biblijna asertywno\u015b\u0107 w\u0142asnego sumienia. <\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-size: large;\"><b>Wolno\u015b\u0107 i powo\u0142anie<\/b><\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-size: large;\">Na koniec warto podkre\u015bli\u0107, \u017ce reformacyjna nauka o powszechnym kap\u0142a\u0144stwie jest te\u017c \u017ar\u00f3d\u0142em wolno\u015bci<\/span><a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote5sym\" name=\"sdfootnote5anc\"><sup>5<\/sup><\/a><span style=\"font-size: large;\">. Tkwi w niej wezwanie do przezwyci\u0119\u017cania ogranicze\u0144 wynikaj\u0105cych z pochodzenia, pozycji spo\u0142ecznej i materialnej. Ka\u017cdy cz\u0142owiek ma obowi\u0105zek w\u0142a\u015bciwie wykonywa\u0107 sw\u00f3j zaw\u00f3d (Beruf), realizuj\u0105c tym samym swe powo\u0142anie (Berufung). Praca jest w\u0142a\u015bciw\u0105 odpowiedzi\u0105 cz\u0142owieka na Bo\u017ce powo\u0142anie do okre\u015blonego zawodu. W przeciwie\u0144stwie do idea\u0142\u00f3w \u015bredniowiecznych, ub\u00f3stwo nie jest postrzegane jako najbardziej ewangeliczna forma bycia chrze\u015bcijanina. Zawodowy sukces i zwi\u0105zana z nim pozycja spo\u0142eczna i status materialny staj\u0105 si\u0119 \u015bwiadectwem Bo\u017cego b\u0142ogos\u0142awie\u0144stw. Reformacja przynosi tym samym rewaloryzacj\u0119 sfery \u015bwieckiej, pod warunkiem wszak\u017ce \u017ce chrze\u015bcijanin nie traci jednocze\u015bnie z oczu horyzontu wieczno\u015bci i w pespektywie swej relacji z Bogiem pozostaje wierny Bo\u017cemu S\u0142owu a jego \u017cycie z Bogiem oparte jest na wierze i pokucie. <\/span><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><span style=\"font-size: large;\">W roku jubileuszu 500 lat Reformacji warto przypomina\u0107 o idea\u0142ach Reformacji \u2013 nurtu odnowy i tw\u00f3rczego protestu \u2013 poniewa\u017c stanowi\u0105 one podwaliny nowo\u017cytnego spo\u0142ecze\u0144stwa obywatelskiego. <\/span><\/p>\n<div id=\"sdfootnote1\">\n<p><a class=\"sdfootnotesym\" href=\"#sdfootnote1anc\" name=\"sdfootnote1sym\">1<\/a>\u0002 WAB 1, 595, 26-33 (nr 231).<\/p>\n<\/div>\n<div id=\"sdfootnote2\">\n<p><a class=\"sdfootnotesym\" href=\"#sdfootnote2anc\" name=\"sdfootnote2sym\">2<\/a>\u0002 Co w\u00f3wczas powiedzia\u0142 Luter Karlstadtowi i popieraj\u0105cym go mieszka\u0144com Wittenbergi? Mi\u0119dzy innymi takie s\u0142owa: \u201eDlatego zb\u0142\u0105dzili wszyscy, kt\u00f3rzy pomagali i w tym celu dzia\u0142ali, by znie\u015b\u0107 msz\u0119 \u2013 nie dlatego, by nie by\u0142o to s\u0142usznym, lecz dlatego, \u017ce nie uczyniono tego porz\u0105dnie. Ty powiesz: to jest w zgodzie z Pismem, ja si\u0119 te\u017c z tym zgodz\u0119, ale gdzie jest porz\u0105dek? Sta\u0142o si\u0119 to bowiem z naruszeniem wszelkiego porz\u0105dku, ze zgorszeniem bli\u017aniego\u201d. WA 10 III 9.<\/p>\n<\/div>\n<div id=\"sdfootnote3\">\n<p><a class=\"sdfootnotesym\" href=\"#sdfootnote3anc\" name=\"sdfootnote3sym\">3<\/a>\u0002 WA 7, 838.<\/p>\n<\/div>\n<div id=\"sdfootnote4\">\n<p><a class=\"sdfootnotesym\" href=\"#sdfootnote4anc\" name=\"sdfootnote4sym\">4<\/a>\u0002 D. Bonhoeffer, <i>Nachfolge<\/i>, DBW 4, s. 137.<\/p>\n<\/div>\n<div id=\"sdfootnote5\">\n<p><a class=\"sdfootnotesym\" href=\"#sdfootnote5anc\" name=\"sdfootnote5sym\">5<\/a>\u0002 Por. B. Milerski, <i>Wolno\u015b\u0107 jest cenniejsza ani\u017celi srebro i z\u0142oto<\/i>, w: KE 2017, s. 225-227.<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>W Reformacja to zjawisko, kt\u00f3re mo\u017cna analizowa\u0107 i ocenia\u0107 w perspektywie indywidualnej, spo\u0142ecznej oraz politycznej. Nios\u0142a ze sob\u0105 potencja\u0142 zmian cywilizacyjnych i dowarto\u015bciowa\u0142a pozycj\u0119 cz\u0142owieka w \u015bwiece. Gdy w roku jubileuszowym zastanawiamy si\u0119 jakie zmiany dla Europy i chrze\u015bcija\u0144stwa zachodniego przynios\u0142a ze Reformacja, to musimy najpierw si\u0119gn\u0105\u0107 wzrokiem wstecz, do okresu \u015bredniowiecza by na tle [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":578,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[40,55,56],"class_list":["post-577","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-marcin-luter-i-jego-teologia-12017","tag-marcin-luter","tag-protestantyzm","tag-reformacja"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/577","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=577"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/577\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/media\/578"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=577"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=577"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=577"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}