{"id":580,"date":"2017-04-25T16:54:46","date_gmt":"2017-04-25T14:54:46","guid":{"rendered":"http:\/\/kairos.chat.edu.pl\/?p=580"},"modified":"2026-10-24T08:34:37","modified_gmt":"2026-10-24T06:34:37","slug":"stosunek-marcina-lutra-listu-jakuba-jako-kwintesencja-zasad-hermeneutyki-biblijnej-reformatora-kalina-wojciechowska","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/marcin-luter-i-jego-teologia-12017\/stosunek-marcina-lutra-listu-jakuba-jako-kwintesencja-zasad-hermeneutyki-biblijnej-reformatora-kalina-wojciechowska\/","title":{"rendered":"Stosunek Marcina Lutra do Listu Jakuba jako kwintesencja zasad hermeneutyki biblijnej reformatora &#124; Kalina Wojciechowska"},"content":{"rendered":"<p>Najbardziej znanymi stwierdzeniami Lutra dotycz\u0105cymi Listu Jakuba s\u0105 wypowiedzi z <i>Przedmowy do Nowego Testamentu<\/i> i przedm\u00f3w do poszczeg\u00f3lnych jego ksi\u0105g z 1522 r. Jako wyizolowane cytaty, bez kontekstu, mog\u0105 sprawia\u0107 wra\u017cenie absolutnej dyskredytacji i dewaluacji Listu Jakuba, a tak\u017ce sugerowa\u0107 plany usuni\u0119cia tego tekstu z kanonu pism NT. Jak bowiem rozumie\u0107 stwierdzenie: <i>W mojej Biblii nie chc\u0119 go<\/i> [czyli Jk] <i>mie\u0107<\/i><a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote1sym\" name=\"sdfootnote1anc\"><sup>1<\/sup><\/a><i>, <\/i>czy cytat, kt\u00f3ry najcz\u0119\u015bciej spotka\u0107 mo\u017cna w pracach introdukcyjnych, w\u0142a\u015bnie jako przyk\u0142ad stosunku Lutra do Listu Jakuba: <i>[\u2026] List Jakuba jest [\u2026] listem prawdziwie s\u0142omianym<\/i><a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote2sym\" name=\"sdfootnote2anc\"><sup>2<\/sup><\/a>?<i> <\/i>Oba cytaty s\u0105 doskona\u0142ymi przyk\u0142adami na to, jak rodz\u0105 si\u0119 stereotypy i zaczynaj\u0105 \u017cy\u0107 w\u0142asnym \u017cyciem, coraz bardziej uniezale\u017cniaj\u0105c si\u0119 od intencji reformatora i jego za\u0142o\u017ce\u0144 metodologiczno-hermeneutycznych zawartych najcz\u0119\u015bciej w dopowiedzeniach okalaj\u0105cych ekscerpty.<\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\">W prezentowanym referacie chcemy zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na nast\u0119puj\u0105ce zagadnienia, kt\u00f3re doskonale obrazuj\u0105 zasady przy\u015bwiecaj\u0105ce Lutrowi w wyja\u015bnianiu tekstu biblijnego, a kt\u00f3re wypowiedzi odno\u015bnie do Listu Jakuba skupiaj\u0105 jak w soczewce:<\/p>\n<ul>\n<li>po pierwsze na metodologi\u0119, kt\u00f3ra cz\u0119sto bardzo p\u0142ynnie przechodzi w hermeneutyk\u0119,<\/li>\n<li>po drugie na zagadnienia kanoniczno\u015bci oraz apostolsko\u015bci i ich kryteria,<\/li>\n<li>po trzecie na rozumienie sformu\u0142owania \u201elist prawdziwie s\u0142omiany\u201d.<\/li>\n<\/ul>\n<p align=\"JUSTIFY\"><b>Dopowiedzenie metdologiczne i hermeneutyczne<\/b><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\">Na pocz\u0105tku warto przypoczy\u0107 pe\u0142en tekst cytatu z przedmowy do NT z 1522 r., poniewa\u017c zawiera on, jak wspomniano, dopowiedzenia metodologiczne i heremeneutyczne: <i>Ewangelia \u015bw. Jana i jego Pierwszy List, listy \u015bw. Paw\u0142a, zw\u0142aszcza do Rzymian, Galacjan, Efezjan oraz Pierwszy List \u015bw. Piotra s\u0105 to ksi\u0119gi, kt\u00f3re pokazuj\u0105 ci Chrystusa i ucz\u0105 wszystkiego, czego znajomo\u015b\u0107 jest dla ciebie rzecz\u0105 potrzebn\u0105 <\/i>[do zbawienia] <i>i b\u0142ogos\u0142awion\u0105, chocia\u017cby\u015b\u00a0nigdy nie widzia\u0142 \u017cadnej innej ksi\u0119gi ani nie s\u0142ysza\u0142 \u017cadnej innej nauki. Dlatego List \u015bw. Jakuba jest <\/i><i><b>wobec nich <\/b><\/i>[wyboldowanie \u2013 KW] <i>listem prawdziwie s\u0142omianym, nie ma bowiem charakteru ewangelicznego<\/i><a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote3sym\" name=\"sdfootnote3anc\"><sup>3<\/sup><\/a><i>.<\/i> Zgodnie z dopowiedzeniem metodologicznym \u2013 Luter nie rozwa\u017ca Listu Jakuba per se, ale konfrontuje go z innymi pismami NT, zw\u0142aszcza tymi, kt\u00f3re s\u0105 wed\u0142ug niego no\u015bnikami prawdziwej Ewangelii. To dopowiedzenie p\u0142ynnie przechodzi w hermeneutyk\u0119, b\u0119d\u0105c\u0105 podstaw\u0105 hierarchizacji pism biblijnych: poszukiwanie ewangelicznego charakteru tekstu. Czym jest \u00f3w ewangeliczny charakter, dopowiada Luter w <i>Przedmowie do List\u00f3w \u015bw. Jakuba i \u015bw. Judy<\/i> r\u00f3wnie\u017c\u00a0z 1522 r.:<i> <\/i>ewangeliczny charakter pism polega na g\u0142oszeniu <i>kazania o cierpieniu, zmartwychwstaniu i urz\u0119dzie Chrystusa<\/i><a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote4sym\" name=\"sdfootnote4anc\"><sup>4<\/sup><\/a><i>. <\/i>I dalej formu\u0142uje ju\u017c explicite swoj\u0105\u00a0naczeln\u0105 zasad\u0119 hermeneutyczn\u0105: <i>Wszystkie porz\u0105dne ksi\u0119gi \u015bwiete maj\u0105 wsp\u00f3lne to, \u017ce wszystkie razem g\u0142osz\u0105 i zwiastuj\u0105 Chrystusa. To jest te\u017c\u00a0kamie\u0144 probierczy do badania wszystkich ksi\u0105g, gdy si\u0119 widzi, czy g\u0142osz\u0105\u00a0one Chrystusa, czy nie, poniewa\u017c cale Pismo ukazuje Chrystusa <\/i>(Rz 3,21)<i>, a \u015bw. Pawe\u0142 nie chce zna\u0107 niczego, jak tylko Chrystusa <\/i>(1 Kor 2,2)<a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote5sym\" name=\"sdfootnote5anc\"><sup>5<\/sup><\/a>.<\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\">Luter zatem stara si\u0119 nie tyle krytykowa\u0107 Jk, co interpretowa\u0107 go w zgodzie z tym, co wed\u0142ug niego g\u0142osi ca\u0142e Pismo, nie za\u015b wy\u0142\u0105cznie w oparciu o tre\u015b\u0107 samego listu. Wsp\u00f3\u0142cze\u015bni bibli\u015bci z pewno\u015bci\u0105\u00a0skrytykowaliby to podej\u015bcie. Od czas\u00f3w Redaction Criticism bowiem preferuje si\u0119 bardziej izolowan\u0105 interpretacj\u0119 poszczeg\u00f3lnych ksi\u0105g, rozpatrywanie ich w\u0142asnej koncepcji teologicznej, ideologicznej, stylistycznej, kompozycyjnej, kontekstualnej (zwi\u0105zanej z sytuacj\u0105 nadawcy i odbiorcow) itd. Podej\u015bcie reformatora jest niew\u0105tpliwie podej\u015bciem kanonicznym (<i>canonical aproach<\/i>), problem w tym, \u017ce generuje ono zagadnienie istnienia zredukowanego tzw. \u201ekanonu w kanonie\u201d, przez co Luter oskar\u017cany jest cz\u0119sto o post\u0119powanie podobne do dzia\u0142a\u0144 Marcjona<a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote6sym\" name=\"sdfootnote6anc\"><sup>6<\/sup><\/a>. Samo wyra\u017cenie \u201ekanon w kanonie\u201d nie jest ani precyzyjne, ani w\u0142a\u015bciwie. Nale\u017ca\u0142oby m\u00f3wi\u0107 raczej o pismach (prawdziwie) apostolskich w kanonie. Przy czym apostolsko\u015b\u0107 definiowana jest nie poprzez domniemane cz\u0119sto autorstwo, lecz w\u0142a\u015bnie poprzez zawarte w tek\u015bcie tre\u015bci, co niemal tautologizuje okre\u015blenie apostolsko\u015bci i ewangeliczno\u015bci. A przez Lutra apostolsko\u015b\u0107 &#8211; ewangeliczno\u015b\u0107 Jk podwa\u017cana jest potr\u00f3jnie: po pierwsze z pozycji hermeneutycznych, po drugie historyczno-krytycznych, po trzecie historycznych odwo\u0142uj\u0105cych si\u0119 do staro\u017cytnych dyskusji co do kszta\u0142tu kanonu NT.<\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><b>Krytyka apostolsko\u015bci i potwierdzenie kanoniczno\u015bci<\/b><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\">Krytyka apostolsko\u015bci Jk z pozycji hermeneutycznych jest wy\u0142o\u017cona w spos\u00f3b najbardziej wyczerpuj\u0105cy i odwo\u0142uj\u0105cy si\u0119 bezpo\u015brednio do tre\u015bci: <i>Po pierwsze <\/i><i><b>wbrew \u015bw. Paw\u0142owi i calemu pozosta\u0142emu Pismu <\/b><\/i>[wyboldowanie \u2013 KW] <i>nadaje wprost uczynkom moc usprawiedliwienia i m\u00f3wi, \u017ce Abraham zosta\u0142 usprawiedliwiony za swoich uczynk\u00f3w [\u2026]. Jednak \u015bw. Pawe\u0142 w Rz 4,2-3 uczy <\/i><i><b>przeciw niemu <\/b><\/i>[wyboldowanie \u2013 KW], <i>\u017ce Abraham sta\u0142 si\u0119 sprawiedliwy bez uczynk\u00f3w, jedynie przez swoj\u0105 wiar\u0119, zanim z\u0142o\u017cy\u0142 w ofiere swego syna i dowodzi tego za pomoc\u0105 1 Mj\u017c 15,6 [\u2026] Nie mo\u017cna [\u2026] obroni\u0107 <\/i>[listu Jk] <i>w tym, \u017ce tekst z 1 Mj\u017c 15, kt\u00f3ry m\u00f3wi jedynie o wierze Abrahama, a nie o jego uczynkach [\u2026], przenosi on na uczynki. Wada ta dowodzi, \u017ce nie jest to list aposto\u0142a<\/i><a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote7sym\" name=\"sdfootnote7anc\"><sup>7<\/sup><\/a>. Jak apostolsko\u015b\u0107 rozumie Luter, by\u0142a ju\u017c mowa \u2013 chodzi o g\u0142oszenie Chrystusa. List Jakuba <i>chce naucza\u0107 chrze\u015bcijan, a [\u2026] nie wspomina ani razu cierpienia, zmartwychwstania, Ducha Chrystusowego. Wymienia Chrystusa kilka razy, lecz nic o Nim nie uczy. M\u00f3wi tylko og\u00f3lnie o wierze w Boga [\u2026]. To, co Chrystusa nie naucza nie jest apostolskie, nawet, gdyby naucza\u0142 tego \u015bw. Piotr albo \u015bw. Pawe\u0142. Natomiast to, co Chrystusa zwiastuje, jest apostolskie, nawet gdyby zwiastowa\u0142 to Judasz, Annasz, Pi\u0142at i Herod<\/i><a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote8sym\" name=\"sdfootnote8anc\"><sup>8<\/sup><\/a><i>.<\/i><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\">Kwestonuj\u0105c apostolsko\u015b\u0107 Jk z pozycji historyczno-krytycznych, Luter si\u0119ga do por\u00f3wnania tekstu z wypowiedziami aposto\u0142a Piotra (1 P 4,8 \u2013 Jk 5,20; 1 P 5,6 \u2013 Jk 4,10) i Paw\u0142a (Ga 4,17 \u2013 Jk 4,5). Twierdzi ponadto, \u017ce autor listu do\u015b\u0107 niedbale \u2013 zapewne pod wzgl\u0119dem teologicznym \u2013 wrzuca do tektu zagadnienia zwi\u0105zane z prawem i uczynkami prawa, tak jakby <i>wzi\u0105\u0142 kilka wypowiedzi uczni\u00f3w aposto\u0142\u00f3w i tak rzuci\u0142 je na papier<\/i><a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote9sym\" name=\"sdfootnote9anc\"><sup>9<\/sup><\/a><i>. <\/i>Jak na wiek XVI my\u015bl to nowatorska, przypominaj\u0105ca dwudziestowieczn\u0105 krytyk\u0119 form. Z kolei podobie\u0144stwa do wsp\u00f3\u0142czesnej krytyki redakcji i analizy retorycznej mo\u017cna dopatrywa\u0107 si\u0119 w domys\u0142ach Lutra na temat kompozycji listu i jego pierwotnej formy \u2013 <i>mo\u017ce list ten zosta\u0142 napisany przez kogo\u015b innego <\/i>[ni\u017c\u00a0Jakub] <i>na podstawie jego kazania<\/i><a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote10sym\" name=\"sdfootnote10anc\"><sup>10<\/sup><\/a> \u2013 i na temat stylu, przy czym rozwa\u017cania na temat stylu wydaj\u0105 si\u0119 tendencyjne i podporz\u0105dkowane teologii. Wedle opinii wi\u0119kszo\u015bci dzisiejszych biblist\u00f3w pod wzgl\u0119dem retoryki i stylu Jk nie odbiega od najlepszych wzorc\u00f3w hellenistycznych, Luter natomiast odmawia autorowi tekstu kunsztu i literackiej bieg\u0142o\u015bci. Bardzo wyra\u017anie m\u00f3wi\u0142 o tym ju\u017c w 1519 r. w <i>Obronie przeciw z\u0142o\u015bliwemu s\u0105dowi Johanna Ecka <\/i>(<i>Contra malignum Iohannis Ecci iudicium [\u2026] Martini Lutheri defensio<\/i>):<i> [\u2026] styl tego listu jest znacznie gorszy ni\u017c apostolski majestatyczny [styl] \u015bw. Paw\u0142a i w \u017caden spos\u00f3b nie powinien by\u0107 z nim por\u00f3wnywany.<\/i> I rozwija ten s\u0105d w <i>Przedmowie do Listu \u015bw. Jakuba<\/i>: <i>Chcia\u0142 on <\/i>[autor Jk] <i>odeprze\u0107 tych, kt\u00f3rzy zdali si\u0119 na wiar\u0119 bez uczynku, a by\u0142 w tej sprawie zbyt slaby pod wzgl\u0119dem umys\u0142u, rozumienia i s\u0142\u00f3w, tote\u017c rozrywa Pismo i sprzeciwia si\u0119 przez to Paw\u0142owi i calemu Pismu<\/i><a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote11sym\" name=\"sdfootnote11anc\"><sup>11<\/sup><\/a>. Teraz pada wspomniane na pocz\u0105tku zdanie brzemienne w skutki. Przytoczone w ca\u0142o\u015bci nie brzmi tak radykalnie, bo nawi\u0105zuje do kanonu w kanonie, a w\u0142a\u015bciwie do staro\u017cytnego rozr\u00f3\u017cnienia na homologoumena i antilegoumena <i>Chce <\/i>[autor Jk] <i>osi\u0105gn\u0105\u0107 przez g\u0142oszenie prawa to, co aposto\u0142owie osi\u0105gaj\u0105 przez pobudzenie do mi\u0142o\u015bci. Dlatego nie chc\u0119 go mie\u0107 w swojej Biblii <\/i><i><b>w\u015br\u00f3d w\u0142a\u015bciwych g\u0142\u00f3wnych ksi\u0105g<\/b><\/i><i> <\/i>[czyli homologoumena]<i>, nie chc\u0119 jednak przez to nikomu broni\u0107 traktowa\u0107 go i ceni\u0107 tak, jak ma ochat\u0119, poniewa\u017c jest w nim poza tym wiele dobrych wypowiedzi<\/i><a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote12sym\" name=\"sdfootnote12anc\"><sup>12<\/sup><\/a><i>.<\/i><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\">Staro\u017cytne spory dotycz\u0105ce kanonu mia\u0142y wp\u0142yw na stosunek Lutra do Jk. Przez d\u0142ugi czas utrzymywa\u0142 si\u0119 podzia\u0142 zaproponowany przez Euzebiusza z Cezarei na homologoumena \u2013 teksty powszechnie akceptowane przez Ko\u015bcio\u0142 oraz antilegoumena \u2013 teksty, co do kt\u00f3rych wysuwano pewne w\u0105tpliwo\u015bci i o kt\u00f3re toczono spory. Podzia\u0142 ten doskonale zna\u0142 i wykorzystywa\u0142 r\u00f3wnie\u017c Hieronim przy t\u0142umaczeniu Wulgaty. Tak si\u0119 sk\u0142ada, \u017ce do homologoumena nale\u017ca\u0142y zazwyczaj te pisma, kt\u00f3re Luter uznawa\u0142 za <i>ewangeliczne <\/i>czyli za no\u015bniki Ewangelii \u2013 13 listow Paw\u0142a, 1 List Jana, 1 List Piotra czy ewangelie. W\u015br\u00f3d antilegoumena cz\u0119sto wymieniano Jk. Luter \u015bwiadomie odcina si\u0119 od spor\u00f3w dotycz\u0105cych kanoniczno\u015bci \u2013 t\u0119 z cal\u0105 stanowczo\u015bci\u0105 uznaje, wskazuj\u0105c, \u017ce Jk nie zawiera ludzkiej nauki: <i>List \u015bw. Jakuba, jakkolwiek przez staro\u017cytnych odrzucany, chwal\u0119 i uwa\u017cam jednak za dobry, dlatego, \u017ce nie przedstawia on nauki ludzkiej i z surowo\u015bci\u0105 g\u0142osi <\/i><i><b>Bo\u017ce prawo<\/b><\/i><i> <\/i>[wyboldowanie \u2013 KW].<i> Lecz \u2013 \u017ce wyra\u017ce o nim swoje zdanie, bez szkody przecie\u017c dla nikogo \u2013 nie jest on pismem apostolskim<\/i><a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote13sym\" name=\"sdfootnote13anc\"><sup>13<\/sup><\/a>.<i> <\/i>Wydaje si\u0119, \u017ce tutaj tkwi sedno rozr\u00f3\u017cnienia pomi\u0119dzy kanoniczno\u015bci\u0105 a apostolsko\u015bci\u0105\/ewangeliczno\u015bci\u0105 oparte o dialektyk\u0119 Prawa i Ewangelii.<\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\">Podsumowuj\u0105c t\u0119 cz\u0119\u015b\u0107, trzeba zatem podkre\u015bli\u0107, \u017ce Luter krytykuje nie kanoniczno\u015b\u0107, lecz apostolsko\u015b\u0107, a t\u0119 rozumie jako stawianie Chrystusa w centrum nauczania, co jest swoistym <i>novum<\/i> w autorskim dotychczas rozumieniu tego poj\u0119cia. Historyczna perspektywa apostolsko\u015bci zosta\u0142a zast\u0105piona perspektyw\u0105 hermeneutyczn\u0105. Luter mo\u017ce sobie zatem z jednej strony pozwala\u0107 na krytyk\u0119 apostolsko\u015bci Jk, z drugiej strony \u2013 nie odmawia\u0107 mu kanoniczno\u015bci, dlatego \u017ce w kanonie mieszcz\u0105 si\u0119 zar\u00f3wno ksi\u0119gi z dominant\u0105 Prawa (do nich nale\u017ca\u0142by Jakub), jak i te z dominant\u0105 Ewangelii (do tych nale\u017ca\u0142by nowotestamentowy \u201ekanon w kanonie\u201d).<\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\">Przedmowa do Jk mo\u017ce s\u0142u\u017cy\u0107 zreszt\u0105 za instrukcj\u0119, jak po lutersku (albo raczej po Lutrowemu) nale\u017cy czyta\u0107 ca\u0142\u0105 Bibli\u0119, aby nie koncentrowa\u0107 si\u0119 na Prawie, lecz widzie\u0107 w Pi\u015bmie \u015bwiadectwo o Jezusie Chrystusie (por \u0141k 24,27; J 5,39). Innymi s\u0142owy \u2013\u00a0Jk nale\u017cy czyta\u0107 podobnie jak Moj\u017cesza, poniewa\u017c [\u2026] <i>Jakub nic wi\u0119cej nie robi, tylko pop\u0119dza ku prawu i jego uczynkom<\/i><a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote14sym\" name=\"sdfootnote14anc\"><sup>14<\/sup><\/a> i odr\u00f3\u017cnia\u0107 go od Ewangelii, zawartej m.in. w pismach Paw\u0142a. Trzeba te\u017c podkre\u015bli\u0107, \u017ce pomimo cz\u0119stego stosowania opozycji Prawo-Ewangelia, to pierwsze poj\u0119cie nie jest u\u017cywane pejoratywnie, raczej neutralnie, nie przynale\u017cy te\u017c strukturalnie do ST. Tym bardziej, \u017ce reformator ca\u0142y czas podkre\u015bla, \u017ce Chrystus i Ewangelia s\u0105 r\u00f3wnie\u017c\u00a0g\u0142oszone w ST. Ponadto relacje pomi\u0119dzy Prawem i Ewangeli\u0105 nie s\u0105 w ksi\u0119gach biblijnych statyczne, lecz dynamiczne. To, co z jednej perspetywy (r\u00f3wnie\u017c\u00a0historycznej) mo\u017ce by\u0107 traktowane jako Prawo, z innej mo\u017ce by\u0107 potraktowane jako Ewangelia. Luter zatem z perspektywy kanonicznej i por\u00f3wnawczej z przeslaniem Paw\u0142owym etykietuje Jk g\u0142\u00f3wnie jako ksi\u0119g\u0119 Prawa, a nie ksi\u0119g\u0119 Ewangelii, ale czyni to po to, aby u\u0142atwi\u0107 czytelnikom umiejscowi\u0107 Jk w\u015br\u00f3d innych \u2013 ze wszech miar kanonicznych \u2013 ksi\u0105g biblijnych. Nie oznacza to te\u017c, \u017ce w Jk nie ma fragment\u00f3w daj\u0105cych si\u0119 zakwelifikowa\u0107 jako ewangeliczne. Owszem, s\u0105 takie \u2013 wykorzystane przez samego reformatora w jego kazaniach<a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote15sym\" name=\"sdfootnote15anc\"><sup>15<\/sup><\/a>.<\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\">G\u0142owne ostrze krytyki Lutra skierowane jest zatem nie w stron\u0119 kanoniczno\u015bci czy nawet apostolsko\u015bci, ale w stron\u0119 fa\u0142szywej interpretacji Jk. W przeciwie\u0144stwie do pism prawdziwie apostolskich i ewangelicznych, kt\u00f3re nie potrzebuj\u0105 ani wyja\u015bnienia, ani komentarza zawartego w innych ksi\u0119gach, antilegomena nie powinny by\u0107 czytane w oderwaniu od innych ksi\u0105g. Taka lektura grozi b\u0142\u0119dnymi interpretacjami i fa\u0142szyw\u0105 teologi\u0105. W 1542 r Luter wyja\u015bnia to bardziej szczeg\u00f3\u0142owo i konfrontacyjnie: <i>List Jakuba sprawia nam tak wiele problem\u00f3w, poniewa\u017c papi\u015bci zatrzasn\u0119li si\u0119 [<\/i>dzi\u015b powiedzieliby\u015bmy \u2013 zafiksowali<i>] tylko na nim i pozostawili [od\u0142ogiem] ca\u0142\u0105 reszt\u0119 [Pisma]. Do tej pory by\u0142em przyzwyczajony do tego, aby czyta\u0107 go i interpretowa\u0107 zgodnie z naukami reszty Pisma<\/i>.<\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><b>Krytyka interpretacji<\/b><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\">Krytk\u0119 powierzchownej i pozbawionej kontekstu interpretacji Jk podj\u0105\u0142 Luter ju\u017c w 1519 r. Pod koniec sierpnia, tu\u017c\u00a0po dyspucie lipskiej z Johannem Eckiem, po raz pierwszy wyg\u0142osi\u0142 swoj\u0105 krytyk\u0119 publicznie. G\u0142\u00f3wny rys zawarty w <i>Obronie przeciw z\u0142o\u015bliwemu s\u0105dowi Johanna Ecka <\/i>(<i>Contra malignum Iohannis Ecci iudicium [\u2026] Martini Lutheri defensio<\/i>) towarzyszy\u0142 r\u00f3wnie\u017c p\u00f3\u017aniejszym wypowiedziom reformatora na temat listu, co mo\u017cna ju\u017c by\u0142o zauwa\u017cy\u0107 w przytoczonych cytatach z Przedm\u00f3w: <i>[\u2026] twierdzi si\u0119 na podstawie listu aposto\u0142a Jakuba, \u017ce \u201ewiara bez uczynk\u00f3w jest martwa\u201d [\u2026]. Pawe\u0142 m\u00f3wi o \u017cywej wierze, a wiara, kt\u00f3ra jest martwa, nie jest wiar\u0105, lecz opini\u0105. S\u0105 jednak teologowie, kt\u00f3rzy trzymaj\u0105 si\u0119 tego jednego autorytetu i nie troszcz\u0105 si\u0119 w og\u00f3le o ca\u0142\u0105 reszt\u0119 Pisma, kt\u00f3ra naucza o wierze bez uczynk\u00f3w. Co ci ludzie robi\u0105? Ot\u00f3\u017c wyrywaj\u0105 oni z kontekstu jedno ma\u0142e zdanie i ustawiaj\u0105 je przeciw ca\u0142emu Pismu. <\/i>Broni\u0105c bardzo mocno nieomylno\u015bci ksi\u0105g kanonicznych, reformator odmawia tego atrybutu komentarzom do tych ksi\u0105g, cho\u0107by wysz\u0142y spod pi\u00f3ra najwi\u0119kszych ko\u015bcielnych autorytet\u00f3w: <i>Nauczy\u0142em si\u0119 przypisywa\u0107 zaszczyt nieomylno\u015bci tylko tym ksi\u0119gom, kt\u00f3re s\u0105 akceptowane jako kanoniczne. Jestem g\u0142\u0119boko przekonany, \u017ce \u017caden z tych autor\u00f3w si\u0119 nie myli\u0142. Inne pisma, bez wzgl\u0119du na to, jak bardzo ich autorzy przewy\u017cszaliby mnie w \u015bwi\u0119to\u015bci i uczono\u015bci, czytam je w nast\u0119puj\u0105cy spos\u00f3b: oceniam to, co m\u00f3wi\u0105, nie na podstawie ich w\u0142asnej argumentacji, lecz tylko [na podstawie tego], czy mog\u0105 przekona\u0107 mnie za spraw\u0105 [zgodno\u015bci z] autorytetem ksi\u0105g kanonicznych [\u2026]<\/i>.<i> <\/i><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\">Wida\u0107 tutaj zastosowanie wspomnianej wcze\u015bniej metodologii \u2013 podej\u015bcia kanonicznego \u2013 i hermeneutyki. Luter nie dyskredytuje Listu Jakuba, przeciwnie \u2013 uznaje jego autorytet, cho\u0107 jest to niew\u0105tpliwie autorytet mniejszy \u2013 cho\u0107by ze wzgl\u0119du na stylistyk\u0119 \u2013 ni\u017c autorytet tekst\u00f3w Paw\u0142owych. Krytykuje za to i odrzuca tak\u0105 egzegez\u0119 oraz interpretacj\u0119, kt\u00f3ra sprowadza si\u0119 do redukcji Jk do jednego zdania \u201ewiara bez uczynk\u00f3w jest martwa\u201d i na tej wyrwanej z kontekstu oraz nieskonfrontowanej z reszt\u0105 przekazu biblijnego sentencji buduje teologi\u0119 oraz dyscyplin\u0119.<\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\">Sam Luter daje przyk\u0142ad, jak interpretowa\u0107 Jk. Znane s\u0105 jego kazania wyg\u0142oszone w latach 1535-1539 na teksty pochodz\u0105dze przede wszystkim z rozdzia\u0142u 1:<\/p>\n<ul>\n<li>2 maja 1535, niedziela Rogate \u2013 Jk 1,21-27 (WA 41, pp. 69-73);<\/li>\n<li>14 maja 1536, niedziela Cantate \u2013 Jk 1,17-21 (WA 41, pp. 578-590);<\/li>\n<li>19 kwietnia 1537, niedziela Cantate \u2013 Jk 1,16-21 (WA 45, pp 77-81);<\/li>\n<li>4 maja 1539, niedziela Cantate \u2013 Jk 1,16-21 (WA 47, pp. 742-748);<\/li>\n<li>11 maja 1539, niedziela Rogate; Jk 1,22-27 (WA 47, pp 748-756).<\/li>\n<\/ul>\n<p align=\"JUSTIFY\">Najch\u0119tniej komentowanym wierszem by\u0142 wiersz 1,18: <i>On zgodnie ze swoim postanowieniem zrodzi\u0142 nas przez s\u0142owo prawdy, aby\u015bmy byli pierwocinami jego stworze\u0144<\/i>. Luter mocno rozwija znaczenie wyra\u017cenia <i>s\u0142owo prawdy<\/i> oraz zagadnienie zbawczej mocy tego s\u0142owa (<i>z pokor\u0105 przyjmijcie dane wam s\u0142owo, kt\u00f3re ma moc was zbawi\u0107 \u001f <\/i>\u2013 w. 21.), czasem pojawia si\u0119 kwestia <i>prawa wolno\u015bci <\/i>(<i>kto wnika w doskona\u0142e prawo wolno\u015bci i wed\u0142ug niego post\u0119puje [\u2026], jest wykonawc\u0105 dzie\u0142a <\/i>\u2013 w. 25). Zwraca uwag\u0119, \u017ce najwi\u0119kszym z korzy\u015bci i b\u0142ogos\u0142awie\u0144stw, jakie kiedykolwiek przypad\u0142y cz\u0142owiekowi, jest <i>b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo, jakie mamy w zmartwychwstaniu Chrystusa. <\/i>Dzi\u0119ki temu b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwu <i>nasze serca sta\u0142y si\u0119 [\u2026] pe\u0142ne rado\u015bci, a my przeszli\u015bmy z ciemno\u015bci grzechu, b\u0142\u0119du i strachu ku jasnemu \u015bwiat\u0142u.<\/i> B\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo identyfikuje ze s\u0142owem prawdy, z Ewangeli\u0105, z g\u0142oszeniem ukrzy\u017cowanego i zmartwychwsta\u0142ego Chrystusa, a to or\u0119dzie z kolei staje si\u0119 kryterium pozwalaj\u0105cym chrze\u015bcijaninowi <i>oceni\u0107 wszystkie sekty, wszystkie diabelskie doktryny, kt\u00f3re powsta\u0142y na ziemi. Czy o\u015bwiecenie i pouczenie przez Boga, aby m\u00f3c w\u0142a\u015bciwie oceni\u0107 ka\u017cd\u0105 doktryn\u0119 i post\u0119powanie [\u2026] nie jest rzecz\u0105 o niewypowiedzianej warto\u015bci, cennym darem [\u2026]. Dzi\u0119ki zmartwychwstaniu Chrystusa mamy dobr\u0105, radosn\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce mo\u017cna wytrzyma\u0107 wszystkie [\u2026] pokusy i utrzyma\u0107 niezawodn\u0105\u00a0nadziej\u0119 \u017cycia wiecznego. To s\u0105 wielkie, wspania\u0142e dary zmartwychwstania: Ewangelia, chrzest, moc Ducha \u015bw. i pociecha we wszystkich przeciwno\u015bciach<\/i>.<i> <\/i>Niestety, cz\u0142owiek nie jest jeszcze w stanie poj\u0105\u0107, w pe\u0142ni zrozumie\u0107, jak wielki i cenny skarb zosta\u0142 mu dany. <i>B\u00f3g jednak, kt\u00f3ry rozpocz\u0105\u0142 w nas swoje dzie\u0142o, nie pozostawi nas w tym stanie [\u2026] i doprowadzi do prawdziwdziwych, wiecznych b\u0142ogos\u0142awie\u0144stw, tych doskona\u0142ych dar\u00f3w, kt\u00f3rych posiadanie wyklucza b\u0142\u0105d, potkni\u0119cie i wszelki grzech<\/i><a class=\"sdfootnoteanc\" href=\"#sdfootnote16sym\" name=\"sdfootnote16anc\"><sup>16<\/sup><\/a><i>. S\u0142owo prawdy <\/i>z Jk bywa te\u017c definiowane za pomoc\u0105 wyimk\u00f3w z Ewangelii Jana i stawiane w opozycji do uczynk\u00f3w: <i>Dane jest nam s\u0142owo, zgodnie z kt\u00f3rym mamy pewno\u015b\u0107, \u017ce B\u00f3g uzna\u0142 nas za swoje ukochane dzieci i usprawiedliwia nas \u2013 je\u015bli wierzymy w to s\u0142owo. On usprawiedliwia nas nie poprzez uczynki lub prawo. Chrze\u015bcijanin jest Bo\u017cym dzieckiem poprzez narodziny. Wszelkie strugania i \u0142atania <\/i>[czyli dodatkowe dzia\u0142ania]<i> s\u0105 bezcelowe. Uczniowie Moj\u017cesza i ci wszyscy, kt\u00f3rzy pod\u017cegali do wysi\u0142k\u00f3w, aby wype\u0142ni\u0107 przykazania, wymuszali wsz\u0119dzie uczynki i niczego nie dokonali. Musimy by\u0107 nowym stworzeniem, dzie\u0107mi Bo\u017cymi z urodzenia, jak m\u00f3wi J 1, 12.<\/i><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\">Wszystkie te komentarze maj\u0105 wyra\u017any rys soteriologiczny i ewangeliczny, podkre\u015blaj\u0105 te\u017c ograniczony czas obowi\u0105zywania Prawa \u2013 w podobny spos\u00f3b reformator interpretuje i g\u0142osi kazania na teksty z Pentateuchu czy innych pism ST. W\u0142adza i autorytet Prawa si\u0119gaj\u0105 tak daleko i tak d\u0142ugo, jak daleko i jak d\u0142ugo panuje grzech. <i>Tam, gdzie nie ma Prawa, nie ma grzechu <\/i>(Rz 4,15). A tam, gdzie nie ma grzechu, nie ma potrzeby stosowania Prawa (Ga 5,23). Prawo \u2013 jako wychowawca \u2013 obowi\u0105zywa\u0142o do czasu Chrystusa (Ga 3,24), kt\u00f3ry jest ko\u0144cem Prawa (Rz 10,4). Innymi s\u0142owy \u2013 legalistyczne i uczynkowe przes\u0142anie listu Jakuba staje si\u0119 nieaktualne. W \u015bwietle or\u0119dzia o zbawczym dziele Chrystusa ma ono warto\u015b\u0107 por\u00f3wnywaln\u0105 do s\u0142omy i jak s\u0142oma zostanie spalone.<\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><b>List s\u0142omiany<\/b><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\">Nazwanie Jk <i>listem prawdziwie s\u0142omianym <\/i>w <i>Przedmowie do NT <\/i>z 1522 r. nawi\u0105zuje wyra\u017anie do rozr\u00f3\u017cnienia pomi\u0119dzy Prawem a Ewangeli\u0105 oraz do podej\u015bcia kanonicznego \u2013 konfrontacji z teologi\u0105 aposto\u0142a Paw\u0142a. Lutrowa metafora ma swoje biblijne umocowanie. Przede wszystkim odnosi si\u0119 do obrazu budowli z 1 Kor 3,10-15, kt\u00f3ry ma sugerowa\u0107, \u017ce nie wszystkie pisma i nie wszystkie or\u0119dzia\/zwiastowania maj\u0105 tak\u0105 sam\u0105 warto\u015b\u0107 i znaczenie. Pawe\u0142 opisuje siebie jako architekta, kt\u00f3ry po\u0142o\u017cy\u0142 fundament \u2013 Chrystusa, teraz na tym fundamencie buduj\u0105 inni: jedni buduj\u0105 ze z\u0142ota, inni ze srebra, jeszcze inni z kamieni szlachetnych, ale zdarzaj\u0105 si\u0119\u00a0te\u017c budowle z drewna, z siana i ze s\u0142omy: <i>Wed\u0142ug danej mi \u0142aski Boga [\u2026] po\u0142o\u017cy\u0142em fundament, a kto\u015b\u00a0inny na nim buduje. Nikt nie mo\u017ce po\u0142o\u017cy\u0107 innego fundamentu opr\u00f3cz tego, kt\u00f3ry ju\u017c jest po\u0142o\u017cony, a kt\u00f3rym jest Jezus Chrystus. A czy kto\u015b na tym fundamencie buduje ze z\u0142ota, srebra, szlachetnych kamieni, drewna, siana lub s\u0142omy, to oka\u017ce si\u0119 w dniu, w kt\u00f3rym wyjdzie na jaw dzie\u0142o ka\u017cdego. Objawi si\u0119 to w ogniu, gdy ka\u017cdy czyn przejdzie pr\u00f3b\u0119 ognia. Je\u015bli jaka\u015b budowla wytrzyma, budowniczy otrzyma zap\u0142at\u0119. Ten, kt\u00f3rego budowla sp\u0142onie, poniesie strat\u0119, sam jednak ocaleje, ale tak, jakby przeszed\u0142 przez ogie\u0144.<\/i><b> <\/b>Luter odczytuje ten fragment jako odniesienie do aposto\u0142\u00f3w i prorok\u00f3w, kt\u00f3rzy poprzez swoje zwiastowanie i nauczanie budowali Ko\u015bci\u00f3\u0142 na Chrystusie \u2013 jako fundamencie. W por\u00f3wnaniu do innych ksi\u0105g NT Jk na tym fundamencie buduje ze s\u0142omy. Przekaz Jakuba niezgodny z zasad\u0105 ewangeliczno\u015bci zginie, zostanie strawiony przez ogie\u0144, ale inne tre\u015bci ocalej\u0105, cho\u0107 tak, jakby przesz\u0142y przez ogie\u0144 (1 Kor 3,15).<\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\">Debata dotycz\u0105ca interpretacji 1 Kor 3 b\u0119dzie mia\u0142a miejsce jeszcze w 1530 roku, tym razem do jej wznowienia przyczyni si\u0119 komentarz Johanna Bugenhagena. Bugenhagen odrzuca opart\u0105 na pssusie o ogniu z w. 15. koncepcj\u0119 czy\u015b\u0107cow\u0105 i twierdzi, \u017ce obraz ten jest \u015bci\u015ble zwi\u0105zany z urz\u0119dem kaznodziejskim. Tych, kt\u00f3rzy (jak Jakub) na fundamencie Chrystusa buduj\u0105 ze s\u0142omy, nie nale\u017cy traktowa\u0107 jak bezbo\u017cnych kaznodziej\u00f3w \u2013 postuluje Bugenhagen. Przynajmniej tak d\u0142ugo, jak d\u0142ugo nie pr\u00f3buj\u0105 zast\u0105pi\u0107 fundamentu Chrystusa swoim w\u0142asnym. List Jakuba mo\u017ce wiec by\u0107 s\u0142omian\u0105 budowl\u0105, mo\u017ce nie w pe\u0142ni odpowiada\u0107 ewangelicznym, chrystocentrycznym i soteriologicznym tre\u015bciom \u2013 jak tego oczekiwa\u0142 Luter w stosunku do pism apostolskich, ale to przecie\u017c nie znaczy, \u017ce jest bezwarto\u015bciowy i nieu\u017cyteczny, skoro zosta\u0142 umieszczony na Chrystusowym fundamencie. Or\u0119dzie tego listu jednak nie ma charakteru ponadczasowego, lecz przemijaj\u0105cy.<\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\">Luter podejmuje t\u0119 my\u015bl w traktacie <i>Uniewa\u017cnienie czy\u015b\u0107ca<\/i> (<i>Widerruf vom Fegefeuer<\/i>)<i> <\/i>z 1530 r. i w zasadzie zgadza si\u0119 z Bugenhagenem, cho\u0107 rozszerza jego twierdzenia. Do s\u0142omy por\u00f3wnuje dodawanie w kazaniu lub nauczaniu tego, co w retoryce zwane jest <i>katachrez\u0105<\/i><b> <\/b>(nadu\u017cycie) lub \u201ewypaczonymi s\u0142owami\u201d. Broni przy tym interpretacji patrystycznej, cho\u0107 zdaje sobie spraw\u0119, \u017ce nie zawsze \u2013 cho\u0107 budowana na Chrystusowym fundamencie \u2013 ma ona warto\u015b\u0107 r\u00f3wn\u0105 drogim, szlachetnym kamieniom. Ojcowie r\u00f3wnie\u017c do swoich komentarzy dodawali troch\u0119 s\u0142omy, nie mieli jednak przy tym \u017cadnych z\u0142ych intencji. Je\u015bli czasami zaniedbywali tekst lub nawet od niego odchodzili, to tylko dlatego, aby przystosowa\u0107 go do aktualnej sytuacji i zrozumia\u0142ej dla odbiorc\u00f3w argumentacji. Nie ma nic nagannego w tego typu interpretacjach pod warunkiem, \u017ce nie ustanawiaj\u0105 one nowego fundamentu, nie zast\u0119puj\u0105 fundamentu Chrystusa. Tutaj dobrze ujawnia si\u0119 Lutrowy punkt widzenia na temat dos\u0142ownego, literalnego traktowania Pisma \u2013 on tak Pisma nie czyta, czyta je przez pryzmat Chrystusa i Ewangelii, dlatego mo\u017ce sobie pozwoli\u0107 nawet na akceptacj\u0119 \u201es\u0142omy\u201d, zar\u00f3wno w przekazie biblijnym jak i w zwiastowaniu. \u201eFa\u0142szywa, b\u0142\u0119dna nauka\u201d czy \u201ewypaczone s\u0142owa\u201d nie wyrz\u0105dz\u0105 wi\u0119kszych szk\u00f3d, poniewa\u017c i tak fundamentem pozostaje Chrystus.<\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\">Jednak\u017ce \u201es\u0142oma\u201d nie zawsze u Lutra oznacza \u201efa\u0142szyw\u0105, wypaczon\u0105 nauk\u0119\u201d. W Przedmowie do uwag Wenceslausa (Waclawa) Lincka (1483-1547) do Pi\u0119cioksi\u0119gu Moj\u017cesza z 1543 r. reformator po raz kolejny wyra\u017ca zdanie, \u017ce nawet prorocy dodawali s\u0142om\u0119 w swoich interpretacjach Tory. Okazuje si\u0119, \u017ce obok interpretacji natchnionych, kt\u00f3re mo\u017cna odczytywa\u0107 ewangelicznie, jest ca\u0142kiem sporo tych s\u0142omianych. A zatem prorocy, mimo zdrowego, w\u0142a\u015bciwego fundamentu, nie zawsze budowali ze z\u0142ota: <i>[\u2026] Prorocy codziennie i starannie \u0107wiczyli si\u0119 w Moj\u017ceszu, tak jak on sam nakazuje, aby jego ksi\u0119gi by\u0142y czytane, nawet przez w\u0142adc\u00f3w V Mj\u017c 17,18-19 i Joz 1,8.<\/i> <i>Je\u015bli [w tekstach] tych dobrych i wiernych nauczycieli Pisma mieszaj\u0105 si\u0119 niekiedy s\u0142oma, siano i czasem drewno i nie buduj\u0105 oni z czystego z\u0142ota, srebra i szlachetnych kamieni, to jednak podstawa pozostaje [niezmienna], a reszta b\u0119dzie strawiona przez ogie\u0144 w tym dniu, jak m\u00f3wi \u015bw. Pawe\u0142 [1 Kor 3,12nn], a Moj\u017cesz pisze w [3 Mj\u017c] 26 [10]<\/i>: <i>B\u0119dziecie je\u015b\u0107 ze starych zapas\u00f3w, a\u017c przyjd\u0105 nowe i zast\u0105pi\u0105 stare.<\/i><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\">Komentarze Lutra do ksi\u0105g prorockich oraz opinie na temat Jk (a tak\u017ce np. do Hbr) by\u0142y cz\u0119sto \u017ale rozumiane i wykorzystywane jako stwierdzenia dotycz\u0105ce natchnienia i\/lub kanoniczno\u015bci. Jednak analiza wykorzystania przez Lutra analogii Paw\u0142owej z 1 Kor 3 wyra\u017anie pokazuje, \u017ce obraz budowli wznoszonej z r\u00f3\u017cnych materia\u0142\u00f3w odnosi reformator do wszystkich interpretacji Pisma \u2013 zar\u00f3wno tych staro\u017cytnych dokonywanych przez prorok\u00f3w, aposto\u0142\u00f3w, uczni\u00f3w apostolskich, ojc\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a, jak i sobie wsp\u00f3\u0142czesnych \u2013 dokonywanych przez szesnastowiecznych uczonych i kaznodziej\u00f3w. Prorocy interpretowali i g\u0142osili prawo Moj\u017cesza, aposto\u0142owie (re)interpretowali ST, g\u0142osz\u0105c dzie\u0142o Chrystusa. Nie ka\u017cde jednak s\u0142owo prorok\u00f3w buduje w ten sam spos\u00f3b i ma taki sam cel: prorocy pisali w r\u00f3\u017cnym czasie, r\u00f3\u017cnych okoliczno\u015bciach, w r\u00f3\u017cnych miejscach i do r\u00f3\u017cnych odbiorc\u00f3w, np. skargi Salomona na dokuczliw\u0105 \u017con\u0119 nie maj\u0105 tej samej wagi, co pie\u015bni Izajasza o cierpi\u0105cym s\u0142udze Pana (Iz 53). To samo dotyczy przekazu apostolskiego. Dla Lutra Jakub nie jest w pe\u0142ni apostolski, poniewa\u017c nie \u015bwiadczy o Chrystusie w taki spos\u00f3b, jak inni nowotestamentowi hagiografowie. Ale nie oznacza to, \u017ce dla Jk nie ma miejsca w nauczaniu Ko\u015bcio\u0142a. Przeciwnie. Biblijna hermeneutyka Lutra oparta na rozr\u00f3\u017cnieniu pomi\u0119dzy Prawem a Ewangeli\u0105 lub Prawem a Chrystusem pozwala na wykorzystanie Jk w parenezie i zwiastowaniu, zw\u0142aszcza gdy tekst tego listu b\u0119dzie odczytywany tak, jak proponowa\u0142 Luter \u2013 z perspektywy chrystocentrycznej i soteriologicznej z jednej strony, z drugiej za\u015b uzupe\u0142niony o odniesienia do innych pism NT.<\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\"><b>Konkluzja<\/b><\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\">Luter nie krytykuje i nie dyskredytuje tre\u015bci Listu Jakuba, nie podwa\u017ca jego kanoniczno\u015bci ani natchnienia. Krytyka reformatora dotyczy przede wszystkim nadu\u017cy\u0107 interpretacyjnych i teologicznych, kt\u00f3re skupia\u0142y si\u0119 na wyrwanej z kontekstu sentencji <i>wiara bez uczynk\u00f3w jest martwa<\/i> i przeciwstawia\u0142y j\u0105 obecnemu w wi\u0119kszo\u015bci pism NT przekonaniu o zbawieniu tylko przez wiar\u0119. Lutrowa krytyka Jk jest \u2013 jak zauwa\u017ca Jason D. Lane \u2013 zadziwiaj\u0105co metodyczna i sp\u00f3jna, cho\u0107 czasem reformator wykazuje zniecierpliwienie wobec niezrozumienia przez oponent\u00f3w podstawowej tezy o usprawiedliwieniu przez wiar\u0119 nie przez uczynki. Bywa wi\u0119c, \u017ce przedstawiaj\u0105c t\u0119 tez\u0119, rezygnuje z obrony i odwola\u0144 do s\u0142omianego listu i cytuje bardziej adekwatne i wyra\u017aniejsze teksty. Kwestie usprawiedliwienia rozwa\u017ca Luter szczeg\u00f3\u0142owo w swojej <i>Rhapsodia de Iustificatione<\/i>, gdzie r\u00f3wnie\u017c przywo\u0142uje kontrowersyjne fragmenty z Jk 2 dotycz\u0105ce usprawiedliwienia Abrahama i interpretacji tego\u017c usprawiedliwienia przez hagiografa. Oczywi\u015bcie \u2013 twierdzi Luter \u2013 mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 o wierze i uczynkach z niej wynikaj\u0105cych, tak samo jak m\u00f3wi si\u0119, \u017ce dobre drzewo wydaje dobre owoce, ale to oznacza, \u017ce m\u00f3wi si\u0119 wtedy o rzeczywisto\u015bci etycznej, spo\u0142ecznej, ale nie o rzeczywisto\u015bci zbawczej. Kiedy wi\u0119c Jk m\u00f3wi, \u017ce <i>wiara bez uczynk\u00f3w jest martwa<\/i>, dotyka moralno\u015bci, a nie teologii, poniewa\u017c ca\u0142y list ma charakter parenetyczny, zawiera przede wszystkim przes\u0142anie etyczne. G\u0142\u00f3wne tre\u015bci zawarte w Jk nie mog\u0105 by\u0107 zatem podstaw\u0105 budowania jakiejkolwiek teologii, poniewa\u017c prowadzi\u0142oby to do opozycji wobec istoty przes\u0142ania Ewangelii \u2013 usprawiedliwienia przez wiar\u0119.<\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\">Luter pojmuje w\u0142a\u015bciw\u0105 teologi\u0119 bardzo w\u0105sko, mo\u017ce nawet redukcyjnie. Nie jest teologi\u0105 nauka (o) moralno\u015bci, nie jest ni\u0105 nawet rozwa\u017canie psychologicznych skutk\u00f3w czy efekt\u00f3w usprawiedliwienia, teologi\u0105 nie s\u0105 wi\u0119c dociekania na temat u\u015bwi\u0119cenia, przede wszystkim dlatego, \u017ce te elementy dotycz\u0105 \u017cycia ziemskiego, doczesnego, wiara tymczasem i usprawiedliwienie przekraczaj\u0105 granice doczesno\u015bci. Streszcza to w jednym z wyk\u0142ad\u00f3w na temat Psalm\u00f3w (Ps 51): teologia ma tylko dwa tematy \u2013 cz\u0142owieka, kt\u00f3ry jest grzeszny, i Boga, kt\u00f3ry usprawiedliwia grzesznik\u00f3w. Wszystko, co poza t\u0119 tematyk\u0119 wykracza, jest <i>b\u0142\u0119dem i trucizn\u0105. <\/i> Nie oznacza to oczywi\u015bcie, \u017ce Jk jest <i>b\u0142\u0119dem i trucizn\u0105<\/i>, pod warunkiem, \u017ce nie odczytuje si\u0119 go <i>stricte<\/i> teologicznie.<\/p>\n<p align=\"JUSTIFY\">Oceniaj\u0105c Jk, Luter odwo\u0142uje si\u0119 do swojego podstawowego rozr\u00f3\u017cnienia pomi\u0119dzy Prawem i Ewangeli\u0105. To kryterium stosuje zreszt\u0105\u00a0przy klasyfikacji innych ksi\u0105g biblijnych. Tre\u015b\u0107 Jk nie pozwala wedle reformatora postawi\u0107 tego listu w tym samym rz\u0119dzie, co pisma Paw\u0142a czy Ewangelia Jana, dlatego nazywa go listem s\u0142omianym. Opr\u00f3cz odwo\u0142a\u0144 biblijnych i historycznych, o kt\u00f3rych by\u0142a mowa, mo\u017cna tu dostrzec tak\u017ce konotacje z literatur\u0105 popularn\u0105, znan\u0105 powszechnie bajk\u0105 o trzech \u015bwinkach i z\u0142ym wilku. Tre\u015b\u0107 oparta na prawie i moralno\u015bci jest s\u0142aba jak \u015bciany ze s\u0142omy, kt\u00f3re cz\u0119sto nie s\u0105 w stanie utrzyma\u0107 kaznodziej\u00f3w w wierno\u015bci Ewangelii. Prawo nie mo\u017ce ochroni\u0107 Ewangelii, podobnie zreszt\u0105 jak owoce nie mog\u0105 ochroni\u0107 drzewa.<\/p>\n<div id=\"sdfootnote1\">\n<p><a class=\"sdfootnotesym\" href=\"#sdfootnote1anc\" name=\"sdfootnote1sym\">1<\/a><span style=\"font-size: small;\">\u0002<\/span><span style=\"font-size: small;\"> M. Luter, <\/span><span style=\"font-size: small;\"><i>Przedmowa do List\u00f3w \u015bw. Jakuba i \u015bw. Judy<\/i><\/span><span style=\"font-size: small;\"> (1522), w: <\/span><span style=\"font-size: small;\"><i>Przedmowy do ksi\u0105g biblijnych<\/i><\/span><span style=\"font-size: small;\">, t\u0142. J. Krzyszpie\u0144, Warszawa 1992, s. 100.<\/span><\/p>\n<\/div>\n<div id=\"sdfootnote2\">\n<p><a class=\"sdfootnotesym\" href=\"#sdfootnote2anc\" name=\"sdfootnote2sym\">2<\/a><span style=\"font-size: small;\">\u0002<\/span><span style=\"font-size: small;\"> M. Luter, <\/span><span style=\"font-size: small;\"><i>Kt\u00f3re to s\u0105 w\u0142a\u015bciwe i najszlachetniejsze ksi\u0119go Nowego Testamentu<\/i><\/span><span style=\"font-size: small;\"> (1522), w: <\/span><span style=\"font-size: small;\"><i>Przedmowy do ksi\u0105g biblijnych<\/i><\/span><span style=\"font-size: small;\">, dz. cyt., s. 50.<\/span><\/p>\n<\/div>\n<div id=\"sdfootnote3\">\n<p><a class=\"sdfootnotesym\" href=\"#sdfootnote3anc\" name=\"sdfootnote3sym\">3<\/a><span style=\"font-size: small;\">\u0002<\/span><span style=\"font-size: small;\"> Tam\u017ce, s. 50.<\/span><\/p>\n<\/div>\n<div id=\"sdfootnote4\">\n<p><a class=\"sdfootnotesym\" href=\"#sdfootnote4anc\" name=\"sdfootnote4sym\">4<\/a><span style=\"font-size: small;\">\u0002<\/span><span style=\"font-size: small;\"> M. Luter, <\/span><span style=\"font-size: small;\"><i>Przedmowa do List\u00f3w \u015bw. Jakuba<\/i><\/span><span style=\"font-size: small;\">\u2026, dz. cyt., s. 98-99.<\/span><\/p>\n<\/div>\n<div id=\"sdfootnote5\">\n<p><a class=\"sdfootnotesym\" href=\"#sdfootnote5anc\" name=\"sdfootnote5sym\">5<\/a><span style=\"font-size: small;\">\u0002<\/span><span style=\"font-size: small;\"> Tam\u017ce, s. 99.<\/span><\/p>\n<\/div>\n<div id=\"sdfootnote6\">\n<p><a class=\"sdfootnotesym\" href=\"#sdfootnote6anc\" name=\"sdfootnote6sym\">6<\/a><span style=\"font-size: small;\">\u0002<\/span><span style=\"font-size: small;\"> Zob. R. Bauckham, <\/span><span style=\"font-size: small;\"><i>James: Wisdom of James, Disciple of Jesus the Sage<\/i><\/span><span style=\"font-size: small;\">, London-New York 1999, s. 118; K. Wojciechowska, <\/span><span style=\"font-size: small;\"><i>Sola scriptura, sed quis scriptura \u2013 Luter a kanon biblijny<\/i><\/span><span style=\"font-size: small;\">, w: <\/span><span style=\"font-size: small;\"><i>Dziedzictwo my\u015bli Lutra<\/i><\/span><span style=\"font-size: small;\">, red. J. Wild, S\u0142upsk 2011, s. 40.<\/span><\/p>\n<\/div>\n<div id=\"sdfootnote7\">\n<p><a class=\"sdfootnotesym\" href=\"#sdfootnote7anc\" name=\"sdfootnote7sym\">7<\/a><span style=\"font-size: small;\">\u0002<\/span><span style=\"font-size: small;\"> M. Luter, <\/span><span style=\"font-size: small;\"><i>Przedmowy do List\u00f3w \u015bw. Jakuba\u2026<\/i><\/span><span style=\"font-size: small;\">, dz. cyt., s. 98.<\/span><\/p>\n<\/div>\n<div id=\"sdfootnote8\">\n<p><a class=\"sdfootnotesym\" href=\"#sdfootnote8anc\" name=\"sdfootnote8sym\">8<\/a><span style=\"font-size: small;\">\u0002<\/span><span style=\"font-size: small;\"> Tam\u017ce, s. 99.<\/span><\/p>\n<\/div>\n<div id=\"sdfootnote9\">\n<p><a class=\"sdfootnotesym\" href=\"#sdfootnote9anc\" name=\"sdfootnote9sym\">9<\/a><span style=\"font-size: small;\">\u0002<\/span><span style=\"font-size: small;\"> Tam\u017ce.<\/span><\/p>\n<\/div>\n<div id=\"sdfootnote10\">\n<p><a class=\"sdfootnotesym\" href=\"#sdfootnote10anc\" name=\"sdfootnote10sym\">10<\/a><span style=\"font-size: small;\">\u0002<\/span><span style=\"font-size: small;\"> Tam\u017ce.<\/span><\/p>\n<\/div>\n<div id=\"sdfootnote11\">\n<p><a class=\"sdfootnotesym\" href=\"#sdfootnote11anc\" name=\"sdfootnote11sym\">11<\/a><span style=\"font-size: small;\">\u0002<\/span><span style=\"font-size: small;\"> Tam\u017ce, s. 100.<\/span><\/p>\n<\/div>\n<div id=\"sdfootnote12\">\n<p><a class=\"sdfootnotesym\" href=\"#sdfootnote12anc\" name=\"sdfootnote12sym\">12<\/a><span style=\"font-size: small;\">\u0002<\/span><span style=\"font-size: small;\"> Tam\u017ce.<\/span><\/p>\n<\/div>\n<div id=\"sdfootnote13\">\n<p><a class=\"sdfootnotesym\" href=\"#sdfootnote13anc\" name=\"sdfootnote13sym\">13<\/a><span style=\"font-size: small;\">\u0002<\/span><span style=\"font-size: small;\"> Tam\u017ce, s. 98.<\/span><\/p>\n<\/div>\n<div id=\"sdfootnote14\">\n<p><a class=\"sdfootnotesym\" href=\"#sdfootnote14anc\" name=\"sdfootnote14sym\">14<\/a><span style=\"font-size: small;\">\u0002<\/span><span style=\"font-size: small;\"> Tam\u017ce, s. 99.<\/span><\/p>\n<\/div>\n<div id=\"sdfootnote15\">\n<p><a class=\"sdfootnotesym\" href=\"#sdfootnote15anc\" name=\"sdfootnote15sym\">15<\/a><span style=\"font-size: small;\">\u0002<\/span><span style=\"font-size: small;\"> Por. ni\u017cej.<\/span><\/p>\n<\/div>\n<div id=\"sdfootnote16\">\n<p><a class=\"sdfootnotesym\" href=\"#sdfootnote16anc\" name=\"sdfootnote16sym\">16<\/a><span style=\"font-size: small;\">\u0002<\/span><span style=\"font-size: small;\"> Tam\u017ce.<\/span><\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Najbardziej znanymi stwierdzeniami Lutra dotycz\u0105cymi Listu Jakuba s\u0105 wypowiedzi z Przedmowy do Nowego Testamentu i przedm\u00f3w do poszczeg\u00f3lnych jego ksi\u0105g z 1522 r. Jako wyizolowane cytaty, bez kontekstu, mog\u0105 sprawia\u0107 wra\u017cenie absolutnej dyskredytacji i dewaluacji Listu Jakuba, a tak\u017ce sugerowa\u0107 plany usuni\u0119cia tego tekstu z kanonu pism NT. Jak bowiem rozumie\u0107 stwierdzenie: W mojej Biblii [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":581,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[28,37,39],"class_list":["post-580","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-marcin-luter-i-jego-teologia-12017","tag-hermeneutyka","tag-list-jakuba","tag-luter"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/580","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=580"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/580\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":865,"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/580\/revisions\/865"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/media\/581"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=580"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=580"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=580"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}