{"id":584,"date":"2017-04-25T16:57:17","date_gmt":"2017-04-25T14:57:17","guid":{"rendered":"http:\/\/kairos.chat.edu.pl\/?p=584"},"modified":"2017-04-25T16:57:17","modified_gmt":"2017-04-25T14:57:17","slug":"slowo-jerzy-sojka","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/marcin-luter-i-jego-teologia-12017\/slowo-jerzy-sojka\/","title":{"rendered":"Tylko S\u0142owo &#124; Jerzy Sojka"},"content":{"rendered":"<style type=\"text\/css\">\n\t<!--\n\t\t@page { size: 21cm 29.7cm; margin: 2cm }\n\t\tP { margin-bottom: 0.21cm }\n\t-->\n\t<\/style>\n<p>Tytu\u0142owe sformu\u0142owanie odwo\u0142uje si\u0119 do, niejednokrotnie zapominanej, reformacyjnej zasady teologicznej streszczanej w ha\u015ble <i>solum Verbum<\/i> \u2013 Tylko S\u0142owo. By wyja\u015bni\u0107 jej znaczenie na gruncie teologii Marcina Lutra nale\u017cy si\u0119gn\u0105\u0107 do dw\u00f3ch zasadniczych tekst\u00f3w jego autorstwa, kt\u00f3re zyska\u0142y status lutera\u0144skich wyzna\u0144 wiary \u2013 ksi\u0105g wyznaniowych. Chodzi o obja\u015bnienie III artyku\u0142u wiary w \u201eMa\u0142ym katechizmie\u201d i fragment cz\u0119\u015bci trzeciej \u201eArtyku\u0142\u00f3w szmalkaldzkich\u201d. Pierwszy z wymienionych tekst\u00f3w opowiada jak zbawienie uzyskane dzi\u0119ki Chrystusowi jedynie z \u0142aski trafia do cz\u0142owieka i mo\u017ce by\u0107 przeze\u0144 przyswojone: \u201eWierz\u0119, \u017ce ani przez w\u0142asny rozum, ani przez si\u0142y swoje w Jezusa Chrystusa, Pana mego, uwierzy\u0107 ani z Nim po\u0142\u0105czy\u0107 si\u0119 nie mog\u0119, ale \u017ce mnie Duch \u015awi\u0119ty przez Ewangeli\u0119 powo\u0142a\u0142, darami swymi o\u015bwieci\u0142, w prawdziwej wierze po\u015bwi\u0119ci\u0142 i utrzyma\u0142\u2026\u201d. Mowa tu o Duchu \u015awi\u0119tym dzia\u0142aj\u0105cym przez Ewangeli\u0119, a wi\u0119c S\u0142owo obietnicy. Zbawcze dzia\u0142anie Ducha \u015awi\u0119tego na cz\u0142owieka w nieod\u0142\u0105cznym powi\u0105zaniu z kategori\u0105 S\u0142owa M. Luter oddaje tak\u017ce polemizuj\u0105c z przedstawicielami tzw. radykalnej Reformacji, takimi jak Thomas M\u00fcntzer, czy te\u017c Andreas Karlstadt w \u201eArtyku\u0142ach szmalkaldzkich\u201d: \u201eA w tych sprawach, kt\u00f3re dotycz\u0105 S\u0142owa m\u00f3wionego i zewn\u0119trznego, nale\u017cy mocno trzyma\u0107 si\u0119 tego, \u017ce B\u00f3g nikomu nie udziela Ducha czy swojej \u0142aski, jak tylko przez S\u0142owo i wraz ze S\u0142owem zewn\u0119trznym, kt\u00f3re udzielanie Ducha poprzedza\u2026\u201d. Dzia\u0142anie Ducha \u015awi\u0119tego jest zatem nieod\u0142\u0105cznie zwi\u0105zane ze S\u0142owem zewn\u0119trznym. W tym miejscu nale\u017cy zauwa\u017cy\u0107, \u017ce zar\u00f3wno w tekst \u201eMa\u0142ego katechizmu\u201d, jak i \u201eArtyku\u0142\u00f3w szmalkaldzkich\u201d w pierwszym rz\u0119dzie nasuwa skojarzenia ze S\u0142owem m\u00f3wionym, zwiastowanym, S\u0142owem kazania. Skojarzenie to jest oczywi\u015bcie trafne i kluczowe dla teologii Wittenberczyka. Nie nale\u017cy jednak zapomina\u0107, \u017ce w jego my\u015bleniu teologicznym obok s\u0142owa zwiastowanego istnieje jeszcze druga posta\u0107 S\u0142owa \u2013 S\u0142owo widzialne, a wi\u0119c sakramenty. To w\u0142a\u015bnie one b\u0119d\u0105 przedmiotem niniejszego opracowania.<\/p>\n<p>Umieszczenie sakrament\u00f3w w kontek\u015bcie luterskiego rozumienia zasady <i>solum Verbum<\/i> jest uzasadnione z tego wzgl\u0119du, \u017ce to w\u0142a\u015bnie luterski wyk\u0142ad pojmowania dzia\u0142ania i znaczenia S\u0142owa Bo\u017cego w \u017cyciu chrze\u015bcijanina i Ko\u015bcio\u0142a stanowi klucz do zrozumienia jego pojmowania sakrament\u00f3w. Zanim jednak przejdziemy do ich om\u00f3wienia nale\u017cy poczyni\u0107 dwie uwagi wst\u0119pne. Po pierwsze, Marcin Luter bardzo rzadko w swoich pismach wypowiada\u0142 si\u0119 o sakramentach w og\u00f3lno\u015bci, wszelkie uj\u0119cia definicyjne sakramentu daj\u0105 si\u0119 nie tyle cytowa\u0107 z jego pism, co raczej nale\u017cy je wnioskowa\u0107 z wypowiedzi po\u015bwi\u0119conych konkretnym rytom uznawanym przeze\u0144 za sakramentalne. Po drugie, teologia sakrament\u00f3w Reformatora podlega rozwojowi, kt\u00f3ry by\u0142 stymulowany przez jedne z najgor\u0119tszych polemik jakie prowadzi\u0142, zar\u00f3wno z Rzymem, jak i z przedstawicielami innych nurt\u00f3w Reformacji.<\/p>\n<p>\u00d3w rozw\u00f3j my\u015blenia o konkretnych rytach sakramentalnych, nie licz\u0105c rozwa\u017ca\u0144 o pokucie w kontek\u015bcie sporu o odpusty rozpocz\u0119tego \u201e95 tezami\u201d z 31 pa\u017adziernika 1517 roku, sw\u00f3j pocz\u0105tek datuje na rok 1519. To w\u0142a\u015bnie wtedy M. Luter po raz pierwszy opublikowa\u0142 cykl kazania o Chrzcie i Wieczerzy Pa\u0144skiej. Nie by\u0142 to jeszcze moment, w kt\u00f3rym dla zrozumienia znaczenia sakrament\u00f3w kluczowa b\u0119dzie kategoria S\u0142owa. Tutaj M. Luter korzysta z pochodz\u0105cego od Augustyna z Hippony schematu opisu sakramentu, odwo\u0142uj\u0105cego si\u0119 do znaku, jego znaczenia i wiary. Z tych rozwa\u017ca\u0144, kt\u00f3re ju\u017c w samych tytu\u0142ach: \u201eKazanie o \u015bwi\u0119tym i czcigodnym sakramencie Chrztu\u201d i \u201eKazanie o najszlachetniejszym sakramencie \u015bwi\u0119tego, prawdziwego cia\u0142a Chrystusa i o bractwach\u201d stanowi\u0105 istotne \u015bwiadectwo powa\u017cania, jakim w ca\u0142ej swojej teologii i praktyce reformowania Ko\u015bcio\u0142a M. Luter darzy\u0142 sakramenty, warto przywo\u0142a\u0107 dwa interesuj\u0105ce motywy.<\/p>\n<p>Pierwszy z nich dotyczy Chrztu i w pewnym sensie stanie si\u0119 fundamentalnym elementem Lutrowego my\u015blenia o tym sakramencie. Punktem wyj\u015bcia jest tu znak, a wi\u0119c zanurzenie w wodzie w imi\u0119 Ojca, Syna i Ducha \u015awi\u0119tego i pod\u017awigni\u0119cie z niej. Warto w tym miejscu zauwa\u017cy\u0107, \u017ce od strony praktycznej M. Luter opowiada si\u0119 za przywr\u00f3ceniem staroko\u015bcielnej praktyki Chrztu przez pe\u0142ne zanurzenie. Chodzi mu bowiem o to, by znak, kt\u00f3ry sakramentowi towarzyszy by\u0142 jak najbardziej czytelny. Najistotniejsza jednak jest wyk\u0142adnia rozumienia tego znaku, kt\u00f3ra ukazuje Chrzest nie jako akt historyczny, kt\u00f3ry naznacza biografi\u0119 cz\u0142owieka u jej zarania, ale jako proces, kt\u00f3ry przenika ca\u0142e \u017cycie chrze\u015bcijanina. Chrzest dla Lutra, zgodnie z teologi\u0105 Paw\u0142ow\u0105 (Listu do Tytusa 3,5; Listu do Rzymian 6,4), to k\u0105piel odrodzenia, w kt\u00f3rej umiera stary grzeszny cz\u0142owiek, a wy\u0142ania si\u0119 nowy cz\u0142owiek \u2013 dziecko \u0142aski, kt\u00f3re dost\u0105pi\u0142o usprawiedliwienia. Chrzest jest zatem \u015bmierci\u0105 dla grzechu, utopieniem grzesznika. Akt Chrztu nios\u0105cy to przes\u0142anie jest obrazem ca\u0142ego \u017cycia chrze\u015bcija\u0144skiego. Bowiem \u201eca\u0142e to \u017cycie nie jest niczym innym, jak bezustannym duchowym Chrztem\u201d. Codzienne \u017cycie chrze\u015bcijanina ma by\u0107 zatem realizowaniem ci\u0105gle na nowo Chrztu, sam akt Chrztu jest bowiem \u201epocz\u0105tkiem b\u0142ogos\u0142awionego umierania \u2013 od Chrztu po gr\u00f3b\u201d. Nie chodzi wi\u0119c w pierwszym rz\u0119dzie o chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 inicjacj\u0119, ale o znaczenie Chrztu w procesie pokonywania grzechu w \u017cyciu cz\u0142owieka. Cz\u0142owiek ochrzczony jest dla Marcina Lutra niewinny i bez grzechu ze wzgl\u0119du na sakrament jaki zosta\u0142 mu udzielony. Jednak dop\u00f3ki pozostaje w ciele, jest tak\u017ce r\u00f3wnocze\u015bnie grzesznym i ten grzech musi zosta\u0107 w nim utopiony i umrze\u0107, co dope\u0142ni si\u0119 i dokona ostatecznie wraz z doczesn\u0105 \u015bmierci\u0105 i S\u0105dem Ostatecznym. Takie \u201eju\u017c i jeszcze nie\u201d Chrztu opiera si\u0119 na fakcie, \u017ce w rycie tym swoje przymierze z cz\u0142owiekiem zawiera sam B\u00f3g. To na Jego mocy cz\u0142owiek przyjmuj\u0105c Chrzest mo\u017ce pragn\u0105\u0107 podda\u0107 si\u0119 jego znaczeniu i wype\u0142ni\u0107 zawarte w Chrzcie przes\u0142anie o umieraniu dla grzechu, kt\u00f3re zrealizuje si\u0119 w pe\u0142ni wraz z ko\u0144cem jego doczesnej pielgrzymki. W tym kontek\u015bcie nale\u017cy tak\u017ce przypomnie\u0107, \u017ce du\u017c\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 omawianego kazania M. Luter po\u015bwi\u0119ca by ukaza\u0107 przyjmuj\u0105c\u0105 rol\u0119 wiary, dzi\u0119ki kt\u00f3rej mo\u017cliwe jest realizacja znaczenia znaku Chrztu w \u017cyciu cz\u0142owieka.<\/p>\n<p>W kazaniu po\u015bwi\u0119conym Wieczerzy Pa\u0144skiej z 1519 r., w oparciu o ten sam schemat M. Luter analizuje kolejny z sakrament\u00f3w. Znakiem s\u0105 w niej chleb i wino, za\u015b ich znaczeniem jest wsp\u00f3lnota \u2013 komunia. Jest to wcielenie do duchowego cia\u0142a Chrystusa wraz z wszystkimi wierz\u0105cymi. By to zilustrowa\u0107 Marcin Luter przywo\u0142uje staroko\u015bcielny obraz z jednej z najstarszych zachowanych modlitw jakie wykorzystywano w liturgii Sakramentu O\u0142tarza, a kt\u00f3r\u0105 przekaza\u0142o pochodz\u0105ce z prze\u0142omu I i II wieku po Chrystusie<i> Didache<\/i>. Zgodnie z ni\u0105 cia\u0142o Chrystusa powstaje tak jak chleb i wino, w kt\u00f3rych \u0142\u0105czy si\u0119 wiele ziaren, wiele winnych gron, a kt\u00f3re staj\u0105 si\u0119 jednym chlebem i winem. Tak te\u017c wierz\u0105cy staj\u0105 si\u0119 jedno\u015bci\u0105 w ciele Chrystusa. To zjednoczenie z Chrystusem jest r\u00f3wnie doskona\u0142e jak zjednoczenie cia\u0142a ludzkiego z pokarmem, kt\u00f3ry przyjmuje. Pokarm ten bowiem s\u0142u\u017cy do budowania go. Dlatego te\u017c w sakramencie w\u0142a\u015bciwe mu znaki s\u0105 spo\u017cywane jako pokarm. Ta wsp\u00f3lnota ma dwa wymiary: \u0142\u0105czy z Chrystusem i innymi wierz\u0105cymi. We wsp\u00f3lnocie z Chrystusem wierz\u0105cy otrzymuje jego \u017cycia i cierpienia. We wsp\u00f3lnocie z wierz\u0105cymi przyst\u0119puj\u0105cy do sakramentu staje si\u0119 z nimi jednym cia\u0142em. Tak jak przyjmuj\u0105c sakrament wierz\u0105cy ma udzia\u0142 w dobrodziejstwach Chrystusa, tak te\u017c ma udzia\u0142 we wszystkich troskach i potrzebach tych, z kt\u00f3rymi do tego sakramentu wsp\u00f3lnie si\u0119 przyst\u0119puje. Uczestnik Wieczerzy Pa\u0144skiej jest wi\u0119c zobowi\u0105zany do troski o bli\u017aniego, kt\u00f3rego spotyka przy Stole Pa\u0144skim, do okazywania mu mi\u0142o\u015bci. I nie chodzi o tutaj o teoretyczn\u0105 deklaracj\u0119, ale o aktywne dzia\u0142anie, przynosz\u0105ce wymierne efekty pomocy bli\u017aniemu. Brak takiej solidarno\u015bci jest przez M. Lutra interpretowany w tym kazaniu jako niegodne przyjmowanie sakramentu Wieczerzy Pa\u0144skiej.<\/p>\n<p>Kolejn\u0105 wa\u017cn\u0105 wypowiedzi\u0105 Marcina Lutra na temat sakrament\u00f3w jest pismo \u201eO niewoli babilo\u0144skiej Ko\u015bcio\u0142a\u201d, nale\u017c\u0105ce do tzw. pism programowych z roku 1520. Podobnie jak o kilka miesi\u0119cy wcze\u015bniejsze \u201eKazanie o Nowym Testamencie\u201d po\u015bwi\u0119cone Wieczerzy Pa\u0144skiej, pismo to jest opisem poszczeg\u00f3lnych sakrament\u00f3w w polemice ze stanowiskiem rzymskim. Jest to te\u017c w\u0142a\u015bciwie jedyny traktat, w kt\u00f3rym Wittenberczyk ca\u0142o\u015bciowo polemizuje ze \u015bredniowieczn\u0105 doktryn\u0105 sakramentaln\u0105, kt\u00f3ra takie miano przyznawa\u0142a 7 rytom. M. Luter odrzuca w nim bezdyskusyjnie sakramentalne rozumienie czterech z nich: kap\u0142a\u0144stwa, ma\u0142\u017ce\u0144stwa, bierzmowania i ostatniego namaszczenia. Do kwestii statusu pokuty jeszcze powr\u00f3cimy, przygl\u0105daj\u0105c si\u0119 sporom jakie M. Luter toczy\u0142 w kwestii rozumienia Chrztu. Z u\u017cytych przeze\u0144 argument\u00f3w przeciw sakramentalno\u015bci wy\u017cej wskazanych ryt\u00f3w wy\u0142aniaj\u0105 si\u0119 Lutrowe kryteria sakramentalno\u015bci. Ryt maj\u0105cy by\u0107 sakramentem winien spe\u0142nia\u0107 augusty\u0144sk\u0105 definicj\u0119: \u201ePrzyst\u0105pi\u0142o s\u0142owo do \u017cywio\u0142u [elementu \u2013 dop. JS], a sta\u0142 si\u0119 sakrament [<i>accedit verbum ad elementum et fit sacramentum<\/i>]\u201d, to jest musi si\u0119 na\u0144 sk\u0142ada\u0107 zewn\u0119trzny znak i S\u0142owo Bo\u017ce. \u015aledz\u0105c argumentacj\u0105 M. Lutra w \u201eO niewoli babilo\u0144skiej\u201d do tego zestawu kryteri\u00f3w nale\u017cy do\u0142o\u017cy\u0107 jeszcze jedno: ryt \u00f3w, owo po\u0142\u0105czenie S\u0142owa i elementu musi by\u0107 ustanowione przez Chrystusa. Kluczem do zrozumienia tak opisanego sakramentu jest wspomniane ju\u017c wy\u017cej pojmowanie S\u0142owa Bo\u017cego. Jest ono w my\u015bleniu Lutra zakorzenione w lekturze pierwszego opisu stworzenia zawartego w pierwszym rozdziale 1 Ksi\u0119gi Moj\u017ceszowej. To w oparciu o relacj\u0119 o stw\u00f3rczym dzia\u0142aniu Boga w S\u0142owie i poprzez S\u0142owo ukszta\u0142towa\u0142o si\u0119 Lutrowe rozumienie go, jak opisuje to Hans-Martin Barth: \u201e\u2026nie w pierwszej linii jako medium komunikacji, tak\u017ce nie jako \u015brodek zrozumienia mi\u0119dzy Bogiem a cz\u0142owiekiem, ale w jego [S\u0142owa \u2013 dop. JS] preformatywno\u015bci. Przez swoje S\u0142owo B\u00f3g ustanawia rzeczywisto\u015b\u0107\u201d. Obok tradycji 1 Ksi\u0119gi Moj\u017ceszowej 1 Marcin Luter odwo\u0142ywa\u0142 si\u0119 do tradycji prorockiej Starego Testamentu, w kt\u00f3rej r\u00f3wnie\u017c S\u0142owo Bo\u017ce by\u0142o to tym, co zmienia rzeczywisto\u015b\u0107 i wypowiedziane przez Boga nie wraca do\u0144 puste.<\/p>\n<p>To w\u0142a\u015bnie to S\u0142owo, a konkretniej S\u0142owo rozumiane jako Ewangelia, a wi\u0119c Bo\u017ca obietnica zawarta w s\u0142owach ustanowienia sakramentu i skierowana darmo, z \u0142aski do cz\u0142owieka, sta\u0142a si\u0119 w \u201eO niewoli babilo\u0144skiej\u201d osi\u0105 my\u015blenia o sakramencie. Ten motyw b\u0119dzie ju\u017c stale towarzyszy\u0142 Lutrowi w jego p\u00f3\u017aniejszych rozwa\u017caniach sakramentalnych. Jego pojmowanie sakrament\u00f3w stanie si\u0119 wyk\u0142adem s\u0142\u00f3w ustanowienia, tak jak ma to miejsce cho\u0107by w obu katechizmach Reformatora, do kt\u00f3rych nawi\u0105\u017cemy pod koniec tych rozwa\u017ca\u0144.<\/p>\n<p>Kluczowym wi\u0119c tekstem dla wyk\u0142adni Chrztu w \u201eO niewoli babilo\u0144skiej Ko\u015bcio\u0142a\u201d jest obietnica z Ewangelii Marka 16,16: \u201eKto uwierzy i ochrzczony zostanie, b\u0119dzie zbawiony, ale kto nie uwierzy, b\u0119dzie pot\u0119piony\u201d. To punkt wyj\u015bcia dla tego by po\u0142o\u017cy\u0107 nacisk na wierze w S\u0142owa obietnicy, kt\u00f3ra jest konieczna by przyj\u0105\u0107 dar ofiarowany w sakramencie, a jest nim zbawienie. W tym pi\u015bmie M. Luter formu\u0142uje tak\u017ce odpowied\u017a na pytanie o sakramentalny status pokuty. W tym kontek\u015bcie stwierdza, \u017ce co prawda w odniesieniu do dzieci Ko\u015bci\u00f3\u0142 zachowa\u0142 nienaruszone nauczanie o Chrzcie, czego jednak nie mo\u017cna powiedzie\u0107 w odniesieniu do kwestii \u015bwiadomo\u015bci znaczenia Chrztu dla doros\u0142ych. Nast\u0119pnie krytykuje fakt, \u017ce w odniesieniu do doros\u0142ych pokuta wesz\u0142a w miejsce Chrztu. Odrzuca tym samym obraz pochodz\u0105cy od Hieronima, jakoby pokuta by\u0142a drug\u0105 desk\u0105 ratunku po tym, jak statek Chrztu na skutek grzechu rozbi\u0142 si\u0119. Dla M. Lutra pokuta nie jest alternatyw\u0105 dla Chrztu, bowiem to w Chrzcie B\u00f3g przyrzeka cz\u0142owiekowi swoj\u0105 obietnic\u0119, wi\u0119c kiedy cz\u0142owiek zgrzeszy musi pokutowa\u0107, ale nie szukaj\u0105c alternatywy dla Chrztu, tylko powracaj\u0105c do Chrztu. Tym samym pokuta straci\u0142a dla M. Lutra swoj\u0105 sakramentaln\u0105 samodzielno\u015b\u0107, a sta\u0142a si\u0119 raczej sposobem wyrazu trwa\u0142ego znaczenia Chrztu w \u017cyciu chrze\u015bcijanina podkre\u015blanego ju\u017c wyra\u017anie w kazaniu z 1519 roku. Chrzest nie jest spraw\u0105 historii, ale aktem, kt\u00f3ry rozpoczyna proces umierania dla grzechu, kt\u00f3ry dope\u0142ni si\u0119 wraz ze \u015bmierci\u0105 cz\u0142owieka. To umieranie dla grzechu jest dla M. Lutra oczywi\u015bcie warunkowane wiar\u0105.<\/p>\n<p>Kolejne wypowiedzi Reformatora na temat Chrztu, pochodz\u0105ce z lat 20., zdominowa\u0142 sp\u00f3r z przedstawicielami Reformacji radykalnej, kt\u00f3rzy wzywali do ponownego Chrztu na wyznanie wiary (anabapty\u015bci). Nie mia\u0142 on tak personalnego wymiaru jak sp\u00f3r o Wieczerz\u0119 Pa\u0144sk\u0105 z Ulrykiem Zwinglim, nie zmienia to jednak faktu, \u017ce M. Luter w tym okresie sformu\u0142owa\u0142 ca\u0142\u0105 list\u0119 argument\u00f3w w obronie praktyki Chrztu dzieci. Dwa zasadnicze pisma gromadz\u0105ce t\u0119 argumentacj\u0119 to kazanie na III niedziel\u0119 po Epifanii oparte o tekst Ewangelii Mateusza 8,1-13 z postylli postnej wydanej w 1525 r. i opublikowany w 1528 r. traktat \u201eO powt\u00f3rnym Chrzcie do dw\u00f3ch proboszcz\u00f3w\u201d.<\/p>\n<p>W tych pismach po pierwsze odrzuca \u015bredniowieczne uzasadnienia praktyki Chrztu dzieci odwo\u0142uj\u0105ce si\u0119 do wiary Ko\u015bcio\u0142a (stanowisko rzymskie) i przysz\u0142ej wiary chrzczonego (waldensi). Przeciw pierwszemu z nich argumentuje wskazuj\u0105c, \u017ce opiera si\u0119 ono jedynie na autorytecie Ko\u015bcio\u0142a, a w tle stoi nauczanie o skuteczno\u015bci sakramentu ze wzgl\u0119du na sam fakt jego dokonania (tzw. nauka o <i>ex opere operato<\/i>), kt\u00f3re neguje konieczno\u015b\u0107 przyj\u0119cia daru sakramentalnego wiar\u0105. Drugie ze stanowisk to dla niego kpina z sakramentu, gdy\u017c oznacza, \u017ce czym innym jest Chrzest dziecka dokonany na poczet przysz\u0142ej wiary, a czym innym Chrzest doros\u0142ego dokonany ze wzgl\u0119du na jego wiar\u0119.<\/p>\n<p>W Lutrowej obronie praktyki Chrztu dzieci da si\u0119 wyr\u00f3\u017cni\u0107 trzy kategorie argument\u00f3w. Po pierwsze pr\u00f3ba oceny z perspektywy Pisma praktyki Chrztu dzieci. Przywo\u0142uje tutaj przede wszystkim tekst Ewangelii Mateusza 19,14 o Jezusie karc\u0105cym uczni\u00f3w: \u201eZostawcie dzieci w spokoju i nie zabraniajcie im przychodzi\u0107 do mnie; albowiem do takich nale\u017cy Kr\u00f3lestwo Niebios\u201d. M\u00f3wi on bowiem zdaniem Reformatora o tym, \u017ce dzieci otrzyma\u0142y od Chrystusa zbawcze b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo, przy czym by by\u0142o ono skuteczne musia\u0142y je przyj\u0105\u0107 w\u0142asn\u0105 wiar\u0105. Z tak\u0105 sam\u0105 sytuacj\u0105 mamy do czynienia w Chrzcie, w kt\u00f3rym wobec dzieci dzia\u0142aj\u0105 S\u0142owo i dzie\u0142o samego Chrystusa. Jednocze\u015bnie odrzuca zarzut jakoby dzieci nie by\u0142y zdolne do wiary ze wzgl\u0119du na brak zdolno\u015bci rozumowych. Jako argument przywo\u0142uje tutaj swoj\u0105 negatywn\u0105 ocen\u0119 zdolno\u015bci rozumu cz\u0142owieka w kwestii zbawienia \u2013 stoi on co do zasady na przeszkodzie wierze, a nie wspiera i rozwija j\u0105. Innym argumentem przeciw zarzutowi, \u017ce dzieci nie wierz\u0105, jest stwierdzenie, \u017ce nie da si\u0119 tego dowie\u015b\u0107 na podstawie Pisma \u015awi\u0119tego. Pozytywnym przyk\u0142adem wiary jeszcze nieurodzonego dziecka jest historia o odwiedzinach Marii u El\u017cbiety, na kt\u00f3re zareagowa\u0142 Jan Chrzciciel znajduj\u0105cy si\u0119 w jej \u0142onie (Ewangelia \u0141ukasza 1,41). Ponadto M. Luter przyznaje, \u017ce nakaz chrzcielny z Ewangelii Mateusza 28,19 nie wymienia dzieci, ale wskazuje, \u017ce ma on charakter uniwersalny, a ponadto istniej\u0105 teksty potwierdzaj\u0105ce chrzczenie \u201eca\u0142ych dom\u00f3w\u201d (Dzieje Apostolskie 15,33, czy 1 List do Koryntian 1,16). Ten w\u0105tek polemiki mo\u017cna zako\u0144czy\u0107 innym argumentem M. Lutra, kt\u00f3ry stwierdza, \u017ce nawet je\u015bli dziecko nie wierzy, to takie nadu\u017cycie Chrztu nie niszczy jego istoty. St\u0105d te\u017c nie b\u0119dzie on skuteczny, dop\u00f3ki dziecko nie uwierzy. Przy czym wskazuje, \u017ce chrzcz\u0105c w takiej sytuacji ryzykuje si\u0119 co prawda nadu\u017cycie S\u0142owa Bo\u017cego, co jest jednak mniejszym ryzykiem ni\u017c odm\u00f3wienie Chrztu, kt\u00f3re prowadzi do zatracenia duszy.<\/p>\n<p>Drugi w\u0105tek polemiki z anabaptystami koncentruje si\u0119 na ich deklaracji jakoby chrzcili wierz\u0105cych. M. Luter stwierdza, \u017ce to nieprawda, bo jedyne czym dysponuj\u0105 to wyznanie wiary z\u0142o\u017cone przez grzesznego cz\u0142owieka, a on mo\u017ce k\u0142ama\u0107. Nie ma za\u015b metody pozwalaj\u0105cej zweryfikowa\u0107 wiar\u0119 chrzczonego. Czyni to Chrzest rzecz\u0105 niepewn\u0105 i prowadzi do nieustannego powtarzania go, po to by dokonany by\u0142 w stanie pewno\u015bci cz\u0142owieka co do swojej wiary. Lekarstwem na tak\u0105 niepewno\u015b\u0107 jest dla Reformatora szukanie podstawy Chrztu nie w wierze chrzczonego, ale w woli i nakazie Bo\u017cym, i ufanie, \u017ce jest on ze wzgl\u0119du na nie wa\u017cny. Dla Reformatora nie wchodzi te\u017c w gr\u0119 negacja Chrztu ze wzgl\u0119du na niepewno\u015b\u0107 tego, czy zostali\u015bmy ochrzczeni jako dzieci, bowiem ca\u0142o\u015b\u0107 przekazu chrze\u015bcija\u0144skiego trafia do nas na podstawie \u015bwiadectwa innych, od wie\u015bci o krzy\u017cu po informacje o naszym Chrzcie. Konsekwentnie wi\u0119c stosuj\u0105c tak\u0105 logik\u0119 musieliby\u015bmy porzuci\u0107 ca\u0142e chrze\u015bcija\u0144stwo.<\/p>\n<p>Trzecim obszarem polemiki s\u0105 argumenty odwo\u0142uj\u0105ce si\u0119 do istnienia Ko\u015bcio\u0142a, kt\u00f3re zgodnie z III artyku\u0142em Apostolskiego Wyznania Wiary jest przedmiotem wiary. Je\u015bliby ze wzgl\u0119du na praktyk\u0119 Chrztu dzieci Chrzest nie by\u0142 w spos\u00f3b wa\u017cny obecny w Ko\u015bciele przez bez ma\u0142a dziesi\u0119\u0107 wiek\u00f3w to znaczy\u0142oby, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 przesta\u0142 istnie\u0107, a wi\u0119c wyznanie wiary by\u0142oby k\u0142amstwem. Ponadto istniej\u0105 \u015bwiadectwa \u017cycia tych, kt\u00f3rzy ochrzczeni jako dzieci dali dowody, \u017ce w ich \u017cyciu s\u0105 obecne owoce Chrztu \u2013 dzia\u0142anie Ducha \u015awi\u0119tego (np. Jan Hus).<\/p>\n<p>Spory kt\u00f3re M. Luter prowadzi\u0142 wok\u00f3\u0142 Chrztu koncentrowa\u0142y si\u0119 wi\u0119c wok\u00f3\u0142 dw\u00f3ch temat\u00f3w: obrona jego znaczenia dla ca\u0142o\u015bci \u017cycia chrze\u015bcija\u0144skiego (przeciw rzymskiemu uj\u0119ciu sakramentalnej pokuty jako drugiej deski ratunku po rozbiciu statku Chrztu), oraz obrona wa\u017cno\u015bci Chrztu dzieci przeciw zarzutom anabaptyst\u00f3w. Je\u017celi chodzi o kwesti\u0119 Wieczerzy Pa\u0144skiej to takie zasadnicze w\u0105tki sporne by\u0142y w latach 20. XVI w. trzy. Wszystkie one dochodz\u0105 do g\u0142osu ju\u017c w pi\u015bmie \u201eO niewoli babilo\u0144skiej Ko\u015bcio\u0142a\u201d. S\u0105 to: po pierwsze, postulat przywr\u00f3cenia udzielania sakramentu pod obiema postaciami, po drugie, negacja ofiarniczego charakteru sakramentu, po trzecie za\u015b, pojmowanie obecno\u015bci cia\u0142a i krwi Chrystusa w sakramencie. Te trzy w\u0105tki to w \u201eO niewoli babilo\u0144skiej Ko\u015bcio\u0142a\u201d trzy niewole w jakie popad\u0142 sakrament pod papiestwem. Wszystkie trzy tematy by\u0142y przedmiotem polemiki M. Lutra z teologami wiernymi Rzymowi, przy czym trzeba zauwa\u017cy\u0107, \u017ce najgor\u0119tszy okaza\u0142 si\u0119 w latach 20. sp\u00f3r o pojmowanie obecno\u015bci Chrystusa po tym, jak miejsce Rzymu w polemice zaj\u0119li Reformatorzy szwajcarscy (przede wszystkim Ulryk Zwingli) i przedstawiciele Reformacji radykalnej (przede wszystkim Andreas Karlstadt).<\/p>\n<p>Argumentacja w pierwszej kwestii, to jest udzielanie obu postaci Sakramentu O\u0142tarza tak\u017ce \u015bwieckim, jest prosta. Dla M. Lutra istnieje jeden zasadniczy i rozstrzygaj\u0105cy argument za przywr\u00f3ceniem tej praktyki, a s\u0105 nim s\u0142owa ustanowienia sakramentu, kt\u00f3re m\u00f3wi\u0105 o udzielaniu kielicha wszystkim. Znaczenie ustanowienia Chrystusowego jest oczywiste do tego stopnia, \u017ce w \u201eArtyku\u0142ach szmalkaldzkich\u201d z 1536 r. (cz. III, art. VI) pisz\u0105c o Wieczerzy Pa\u0144skiej M. Luter podkre\u015bla, \u017ce nawet je\u015bli by\u0142oby tak, \u017ce w jednej postaci udzielony jest tyle samo co w dw\u00f3ch, a wi\u0119c inaczej rzecz ujmuj\u0105c nauka o konkomitacji stanowi\u0105ca przyj\u0119te przez sob\u00f3r w Konstancji teologiczne uzasadnienie udzielania sakramentu pod jedn\u0105 postaci\u0105 jest prawdziwa, to i tak taka praktyka sprzeniewierza si\u0119 s\u0142owom ustanowienia i nale\u017cy j\u0105 zarzuci\u0107.<\/p>\n<p>Druga z kwestii dotyczy\u0142a pojmowania sakramentu jako ofiary sk\u0142adanej przez kap\u0142ana Bogu w imieniu tych, w kt\u00f3rych intencji by\u0142a odprawiana msza. Z tym wi\u0105za\u0142a si\u0119 praktyka mszy prywatnych. Odrzucenie takiego pojmowania sakramentu M. Luter tak\u017ce dokonuje w oparciu o analiz\u0119 s\u0142\u00f3w ustanowienia, w kt\u00f3rych widzi nie nakaz sprawowania ofiary, ale testament Chrystusa. Istot\u0105 testamentu jest ofiarowanie w nim przez testatora spadku jego spadkobiercom. Warunkiem tego jest \u015bmier\u0107 testatora. Testatorem w przypadku Wieczerzy Pa\u0144skiej jest Chrystus. To On zatem ofiaruje co\u015b przyjmuj\u0105cym sakrament, a mianowicie swoje cia\u0142o i krew zawarte w obietnicy, a nie oczekuje, \u017ce co\u015b jemu zostanie ofiarowane. Zatem pojmowanie Wieczerzy Pa\u0144skiej jako ofiary przeb\u0142agalnej w nieuprawniony spos\u00f3b o 180 stopni odwraca logik\u0119 sakramentu. To co by\u0142o dane jako dzie\u0142o i dar Bo\u017cy wzgl\u0119dem cz\u0142owieka, staje si\u0119 wyrazem ludzkiej aktywno\u015bci, na podstawie kt\u00f3rej domaga si\u0119 on uznania przed Bogiem. W tym kontek\u015bcie pojawia si\u0119 oczywi\u015bcie zdecydowanie wypowiedziany postulat wiary w s\u0142owa obietnicy zawarte w s\u0142owach ustanowienia, kt\u00f3ra jest konieczna do tego, by przyj\u0105\u0107 zbawczy dar ofiarowany w sakramencie. Wi\u0105\u017ce si\u0119 te\u017c z tym postulat praktyczny, by s\u0142owa ustanowienia by\u0142y w liturgii odczytywane\/\u015bpiewane g\u0142o\u015bno i wyra\u017anie w j\u0119zyku zrozumia\u0142ym dla ludu, by ten wiedzia\u0142 na jak\u0105 obietnic\u0119 powinien odpowiedzie\u0107 w wierze.<\/p>\n<p>Sp\u00f3r w ostatniej z kwestii toczy\u0142 si\u0119, jak ju\u017c wspomniano na dw\u00f3ch frontach. Stanowisko M. Lutra odno\u015bnie obecno\u015bci cia\u0142a i krwi w sakramencie nie by\u0142o tak odleg\u0142e od Rzymu jak p\u00f3\u017aniej od Reformator\u00f3w szwajcarskich. W sporze z Rzymem M. Luter podziela\u0142 przekonanie o realnej obecno\u015bci cia\u0142a i krwi w elementach Wieczerzy Pa\u0144skiej. Odrzuca\u0142 jednak j\u0119zyk opisu tego faktu w kategoriach transsubstancjacji. Wym\u00f3g wiary w takie obja\u015bnienie obecno\u015bci cia\u0142a i krwi w sakramencie M. Luter uznawa\u0142 za podnoszenie do rangi dogmatu jednej z opinii teologicznych, co wi\u0119cej, opartej na arystotelejskiej filozofii, kt\u00f3rej zastosowanie w teologii odrzuca\u0142. Kluczowym argumentem za realn\u0105 obecno\u015bci\u0105 by\u0142 dla M. Lutra nie jej opis w kategoriach filozoficznych, ale proste odczytanie s\u0142\u00f3w ustanowienia: \u201eTo jest cia\u0142o moje\u201d, \u201eTo jest krew moja\u201d. Sta\u0142a za tym nie tyle literalna interpretacja, co wy\u017cej wskazane rozumienie S\u0142owa Bo\u017cego, z kt\u00f3rego wynika\u0142o g\u0142\u0119bokie przekonanie o jego dzia\u0142aniu, kt\u00f3re zmienia rzeczywisto\u015b\u0107. Skoro S\u0142owo m\u00f3wi, \u017ce chleb jest cia\u0142em Chrystusa, a wino jest Jego krwi\u0105, to tak jest, a ludzie nie powinni wnika\u0107 i pr\u00f3bowa\u0107 obja\u015bnia\u0107 tego fenomenu. Jest on bowiem przedmiotem wiary.<\/p>\n<p>W polemikach z przedstawicielami innych nurt\u00f3w Reformacji, kt\u00f3rzy odrzucali realn\u0105 obecno\u015b\u0107 cia\u0142a i krwi w sakramencie, M. Luter musia\u0142 rozwin\u0105\u0107 swoj\u0105 argumentacj\u0119. Nie odszed\u0142 w niej jednak od kluczowego przekonania, \u017ce dzia\u0142aj\u0105ce S\u0142owo zawarte w s\u0142owach ustanowienia powoduje, \u017ce chleb jest cia\u0142em, a wino jest krwi\u0105 Chrystusa. Uku\u0142 w tych polemikach mi\u0119dzy innymi argument chrystologiczny odwo\u0142uj\u0105cy si\u0119 do unii natur w Chrystusie. Tak jak w Chrystus dzi\u0119ki unii personalnej jest zarazem Bogiem jak i cz\u0142owiekiem, tak te\u017c w sakramencie moc\u0105 unii sakramentalnej \u0142\u0105czy si\u0119 chleb i cia\u0142o oraz wino i krew Chrystusa. Jest to mo\u017cliwe ze wzgl\u0119du na wymian\u0119 przymiot\u00f3w jaka zachodzi mi\u0119dzy naturami Chrystusa \u2013 boska natura udziela jego ludzkiej naturze wszechobecno\u015bci, dlatego Chrystus na spos\u00f3b sakramentalny mo\u017ce by\u0107 obecny ciele\u015bnie wsz\u0119dzie tam, gdzie sprawowana jest Wieczerza Pa\u0144ska. M. Luter odrzuca przy tym tzw. kafarnaistyczne rozumienie obecno\u015bci Chrystusa w sakramencie, a wi\u0119c tez\u0119, jakoby spo\u017cywaj\u0105c sakrament przyst\u0119puj\u0105cy gry\u017ali fizycznie mi\u0119so Chrystusa. Jednocze\u015bnie reprezentuje nauczanie o <i>manducatio impioru<\/i>m, a wi\u0119c spo\u017cywaniu cia\u0142a i krwi Chrystusa tak\u017ce przez tych, kt\u00f3rzy nie wierz\u0105 w ich obecno\u015b\u0107. Jest to konsekwencja przekonania, \u017ce obecno\u015b\u0107 cia\u0142a i krwi Chrystusa w elementach jest ugruntowana nie na cechach b\u0105d\u017a wierze szafarza czy przyjmuj\u0105cych sakrament os\u00f3b, ale na s\u0142owach ustanowienia wypowiedzianych w trakcie konsekracji element\u00f3w.<\/p>\n<p>Nale\u017cy przy tym zauwa\u017cy\u0107, \u017ce rozpowszechnione przekonanie o tym, \u017ce M. Luter t\u0142umaczy\u0142 obecno\u015b\u0107 cia\u0142a i krwi Chrystusa w Wieczerzy Pa\u0144skiej za pomoc\u0105 kategorii konsubstancjacji, a wi\u0119c wsp\u00f3\u0142wyst\u0119powania substancji chleba i cia\u0142a oraz wina i krwi przy zachowaniu uchwytnych cech tej pierwszej, jest nietrafne. Stosuje ono bowiem do opisu sakramentu j\u0119zyk zaczerpni\u0119ty z filozofii Arystotelesa, a wi\u0119c ten, kt\u00f3ry M. Luter odrzuci\u0142 ju\u017c w sporze z Rzymem o transsubstancjacj\u0119. Znacz\u0105cym te\u017c jest to, \u017ce konsubstancjacja jako pogl\u0105d nominalist\u00f3w musia\u0142a by\u0107 dobrze znana M. Lutrowi, kt\u00f3ry w tym duchu zosta\u0142 wykszta\u0142cony. Nigdy jednak termin ten nie znalaz\u0142 si\u0119 w jego pismach, a stanowisko Lutra w ten spos\u00f3b zacz\u0119li opisywa\u0107 najprawdopodobniej dopiero polemi\u015bci ze strony szwajcarskiej w sporach jakie toczy\u0142y si\u0119 ju\u017c po jego \u015bmierci. Nale\u017cy tak\u017ce zauwa\u017cy\u0107, \u017ce statyczne poj\u0119cie substancji nie nadaje si\u0119 by trafnie odda\u0107 dynamizm dzia\u0142ania Bo\u017cego w S\u0142owie, z kt\u00f3rym mamy do czynienia Lutrowym uj\u0119ciu sakramentu.<\/p>\n<p>Warto w tym miejscu odnotowa\u0107, \u017ce M. Luter uchyla\u0142 si\u0119 tak\u017ce od jednoznacznej odpowiedzi na pytanie o czas trwania obecno\u015bci cia\u0142a i krwi w elementach po zako\u0144czeniu dystrybucji. Zapytany wzywa\u0142 raczej by spo\u017cy\u0107 wszystkie konsekrowane elementy. Nie dlatego jednak, \u017ce by\u0142 przekonany, \u017ce jest w nich cia\u0142o i krew Chrystusa, ale ze wzgl\u0119d\u00f3w duszpasterskich \u2013 by unikn\u0105\u0107 niepotrzebnych spekulacji na ten temat.<\/p>\n<p>Ukoronowaniem wyk\u0142adni nauczania Wittenberczyka o sakramentach okaza\u0142y si\u0119 jednak nie pisma b\u0119d\u0105ce owocami zarysowanych wy\u017cej polemik, ale w znacznej mierze pozbawione polemicznego zaci\u0119cia katechizmy wydane w 1529 r. Spos\u00f3b om\u00f3wienia w nich Chrztu i Wieczerzy Pa\u0144skiej jest do pewnego stopnia paralelny i skupiony wok\u00f3\u0142 schematu czterech pyta\u0144 zaproponowanych w \u201eMa\u0142ym katechizmie\u201d. Wsp\u00f3lne dla obu sakrament\u00f3w jest wywiedzenie ich definicji w oparciu o przytaczan\u0105 ju\u017c formu\u0142\u0119 augusty\u0144sk\u0105: \u201ePrzyst\u0105pi\u0142o s\u0142owo do \u017cywio\u0142u [elementu \u2013 dop. <span lang=\"en-GB\">JS], a sta\u0142 si\u0119 sakrament [<\/span><span lang=\"en-GB\"><i>accedit verbum ad elementum et fit sacramentum<\/i><\/span><span lang=\"en-GB\">]\u201d. <\/span>W Chrzcie i Wieczerzy Pa\u0144skiej S\u0142owo obietnicy zawarte dla Chrztu w nakazie misyjnym (Mt 28,19) i obietnicy z ko\u0144cowego fragmentu Ewangelii Marka (Mr 16,16), a dla Wieczerzy Pa\u0144skiej w relacjach Mateusza, Marka i \u0141ukasza oraz Paw\u0142a o Ostatniej Wieczerzy, \u0142\u0105czy si\u0119 z widzialnym elementem \u2013 odpowiednio wod\u0105 oraz chlebem i winem. Po drugie, zasadniczy po\u017cytek obu sakrament\u00f3w w wyk\u0142adzie katechizmowym to odpuszczenie grzech\u00f3w, to\u017csame z darem \u017cycia i zbawienia. Trzecim elementem wsp\u00f3lnym jest to, \u017ce zbawcze po\u017cytki udzielane s\u0105 pod zewn\u0119trznymi rzeczami \u2013 wod\u0105, chlebem i winem, ze wzgl\u0119du na do\u0142\u0105czone do nich nakazem Chrystusa S\u0142owo zbawczej obietnicy. Z tym wi\u0105\u017ce si\u0119 \u015bci\u015ble czwarta i ostatnia zbie\u017cno\u015b\u0107 w katechizmowym obja\u015bnieniu obu sakrament\u00f3w, a mianowicie fakt, \u017ce owo S\u0142owo obietnicy, powoduj\u0105ce, \u017ce w sakramencie jest obecny obiektywnie dar zbawczy, domaga si\u0119 subiektywnej wiary przyjmuj\u0105cego, kt\u00f3ra warunkuje to, czy jest on w stanie z owego daru z po\u017cytkiem skorzysta\u0107.<\/p>\n<p>R\u00f3\u017cnice w obja\u015bnieniu sakrament\u00f3w wynikaj\u0105 po pierwsze z nieco innej struktury s\u0142\u00f3w Chrystusa, kt\u00f3re je ustanowi\u0142y, po drugie z r\u00f3\u017cnego miejsce tych sakrament\u00f3w na drodze \u017cycia chrze\u015bcija\u0144skiego i, co \u015bci\u015ble z tym zwi\u0105zane, z towarzysz\u0105cych im r\u00f3\u017cnych duszpasterskich wyzwa\u0144. Do pierwszej kategorii r\u00f3\u017cnic nale\u017cy zaliczy\u0107 to, \u017ce w przypadku Wieczerzy Pa\u0144skiej katechizmowa odpowied\u017a na pytanie \u201eco to jest Sakrament O\u0142tarza\u201d k\u0142adzie silny nacisk na fakt, \u017ce pod chlebem i winem spo\u017cywaj\u0105cy otrzymuj\u0105 cia\u0142o i krew Pa\u0144sk\u0105. Z tym \u0142\u0105czy si\u0119 tak\u017ce fakt, \u017ce o ile w przypadku Chrztu dzia\u0142a zasada, \u017ce nadu\u017cycie nie niszczy istoty rzeczy, a ten kt\u00f3ry przyj\u0105\u0142 go bez wiary by skorzysta\u0107 ze zbawczych po\u017cytk\u00f3w Chrztu musi uwierzy\u0107 w ju\u017c ofiarowan\u0105 mu w rycie Chrztu obietnic\u0119, to w przypadku Wieczerzy Pa\u0144skiej spo\u017cywanie bez wiary w s\u0142owa obietnicy, a wi\u0119c bez rozr\u00f3\u017cniania cia\u0142a i krwi Pa\u0144skiej, jest spo\u017cywaniem na s\u0105d. St\u0105d te\u017c we wst\u0119pie do \u201eMa\u0142ego katechizmu\u201d wyra\u017any wym\u00f3g by ci, kt\u00f3rzy przyst\u0119puj\u0105 do Wieczerzy Pa\u0144skiej zostali w\u0142a\u015bciwie pouczeni z katechizmu, a ich poznanie na temat istoty sakramentu powinno zosta\u0107 zweryfikowane. Dokonywano tego w praktyce reformacyjnej podczas tzw. przes\u0142ucha\u0144 z katechizmu realizowanych podczas spowiedzi prywatnej poprzedzaj\u0105cej przyst\u0105pienie do Sakramentu O\u0142tarza.<\/p>\n<p>W drugiej kategorii mie\u015bci si\u0119 to, \u017ce Chrzest jest inicjacj\u0105 chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 oraz to, \u017ce przyjmuj\u0105c takie za\u0142o\u017cenie katechizmy k\u0142ad\u0105 nacisk no to, i\u017c jest on przede wszystkim fundamentem ca\u0142ego \u017cycia chrze\u015bcija\u0144skiego. St\u0105d czwarte pytanie \u201eMa\u0142ego katechizmu\u201d i fragment obja\u015bnienia \u201eDu\u017cego katechizmu\u201d m\u00f3wi\u0105cy o pokucie jako codziennym Chrzcie, a wi\u0119c codziennym topieniu starego grzesznego Adama i wy\u0142anianiu si\u0119 nowego cz\u0142owieka. Pokuta jest zatem przez M. Lutra ponownie opisana jako aktualizacja Chrztu. Chrzest jest sakramentem \u017cycia, Wieczerza Pa\u0144ska sakramentem \u015bmierci \u2013 posi\u0142kiem na ostatni\u0105 drog\u0119 przez bram\u0119 \u015bmierci, ale tak\u017ce wsparciem w codziennej walce chrze\u015bcijanina z cia\u0142em, \u015bwiatem i grzechem. Dlatego te\u017c o ile Chrzest nie mo\u017ce by\u0107 w \u017cadnym razie powtarzany, gdy\u017c by\u0142oby by to przejawem blu\u017anierczego lekcewa\u017cenia darowanej w Chrzcie obietnicy, to Wieczerza Pa\u0144ska powinna by\u0107 przyjmowana jak najcz\u0119\u015bciej, a jedynym godnym do niej przygotowaniem jest wiara w s\u0142owa obietnicy. Temu tematowi jest te\u017c po\u015bwi\u0119cony obszerny duszpasterski fragment \u201eDu\u017cego katechizmu\u201d, w kt\u00f3rym M. Luter zach\u0119ca, by chrze\u015bcijanie jak najcz\u0119\u015bciej korzystali z tego sakramentu. Kiedy si\u0119gniemy poza katechizmy, do \u201eArtyku\u0142\u00f3w szmalkaldzkich\u201d, to dostrze\u017cemy jeszcze jedn\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0119. Istnieje mo\u017cliwo\u015b\u0107 wykluczenia ze wsp\u00f3lnoty Wieczerzy Pa\u0144skiej. Chodzi o duszpasterskie napomnienie uporczywych grzesznik\u00f3w w postaci ekskomuniki. Ten element praktyki sakramentalnej nie ma odpowiednika w odniesieniu do Chrztu. Wracaj\u0105c do katechizm\u00f3w wyzwaniem duszpasterskim odno\u015bnie do Wieczerzy Pa\u0144skiej by\u0142o zach\u0119cenie do korzystania z niej, za\u015b w przypadku Chrztu takim wyzwaniem by\u0142a praktyka powtarzania Chrztu przez anabaptyst\u00f3w. M. Luter broni\u0105c jednorazowo\u015bci Chrztu, tak\u017ce, a mo\u017ce przede wszystkim, przyj\u0119tego jako dziecko, odwo\u0142uje si\u0119 w tym jedynym wyra\u017anie polemicznym fragmencie katechizmowym g\u0142\u00f3wnie do faktu, \u017ce w Chrzcie ze wzgl\u0119du na nakaz Chrystusa dzia\u0142a obietnica przekazana w jego S\u0142owie. Chrzest nie jest dzie\u0142em ludzkim, zale\u017cnym od kondycji przyjmuj\u0105cego b\u0105d\u017a udzielaj\u0105cego go cz\u0142owieka, ale dzie\u0142em Bo\u017cym, kt\u00f3re domaga si\u0119 wiary. Zatem je\u015bli zosta\u0142 dokonany nie nale\u017cy go powtarza\u0107, a jedynie uwierzy\u0107 w zawart\u0105 w nim obietnic\u0119.<\/p>\n<p>Na zako\u0144czenie prezentacji luterskich rozwa\u017ca\u0144 o sakramentach nale\u017cy wskaza\u0107 na jeszcze jeden istotny element jego sakramentalnej refleksji. Sakramenty to w teologii Reformatora nie tylko \u015brodki \u0142aski, przez kt\u00f3re zbawienie jedynie z \u0142aski przez wiar\u0119, dzi\u0119ki dzia\u0142aniu Ducha \u015awi\u0119tego budz\u0105cego wiar\u0119, trafia w obiektywny spos\u00f3b do konkretnego cz\u0142owieka, ale jako postaci S\u0142owa s\u0105 fundamentem Ko\u015bcio\u0142a, kt\u00f3ry jest stworzeniem S\u0142owa. W licznych luterskich katalogach znamion, po kt\u00f3rych mo\u017cna rozpozna\u0107 Ko\u015bci\u00f3\u0142, zawsze obok zwiastowania S\u0142owa Bo\u017cego znajduj\u0105 si\u0119 dwa sakramenty: Chrzest i Wieczerza Pa\u0144ska. Obecno\u015b\u0107 tych postaci S\u0142owa Bo\u017cego konstytuuje Ko\u015bci\u00f3\u0142.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Tytu\u0142owe sformu\u0142owanie odwo\u0142uje si\u0119 do, niejednokrotnie zapominanej, reformacyjnej zasady teologicznej streszczanej w ha\u015ble solum Verbum \u2013 Tylko S\u0142owo. By wyja\u015bni\u0107 jej znaczenie na gruncie teologii Marcina Lutra nale\u017cy si\u0119gn\u0105\u0107 do dw\u00f3ch zasadniczych tekst\u00f3w jego autorstwa, kt\u00f3re zyska\u0142y status lutera\u0144skich wyzna\u0144 wiary \u2013 ksi\u0105g wyznaniowych. Chodzi o obja\u015bnienie III artyku\u0142u wiary w \u201eMa\u0142ym katechizmie\u201d i fragment [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":585,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[39,58,68],"class_list":["post-584","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-marcin-luter-i-jego-teologia-12017","tag-luter","tag-sakramenty","tag-solum-verbum"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/584","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=584"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/584\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/media\/585"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=584"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=584"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=584"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}