\u05d4\u05e8\u05e2\u05d9\u05dd<\/span> \u2013 \u201e<\/span>z\u0142e\u201d!] zarazy egipskie, kt\u00f3re pozna\u0142e\u015b\u201d; a w Przyp 15,10 (t\u0142umaczenie moje): \u201eNapomnienie jest z\u0142e dla porzucaj\u0105cego drog\u0119, a nienawidz\u0105cy nagany \u2013 umrze\u201d. Warto zauwa\u017cy\u0107, \u017ce om\u00f3wione powy\u017cej \u201ez\u0142o\u201d jest natury fizycznej. Trudno nie pokusi\u0107 si\u0119 o stwierdzenie, \u017ce tak poj\u0119te z\u0142o, dotyczy tylko cz\u0142owieka. Czy B\u00f3g \u201eukryty\u201d posiada cia\u0142o? \u2013 Je\u017celi nie, to nie mo\u017ce do\u015bwiadcza\u0107 cierpienia, a wi\u0119c i z\u0142a. M\u00f3g\u0142by je odczu\u0107 tylko B\u00f3g, kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 cz\u0142owiekiem.<\/p>\nSk\u0105d pochodzi z\u0142o?<\/b><\/p>\n
By\u0107 mo\u017ce z\u0142o jest kar\u0105 za grzechy? Zdaj\u0105 si\u0119 to sugerowa\u0107 niekt\u00f3re fragmenty z ksi\u0119gi Przypowie\u015bci Salomona. \u201eGrzesznik\u00f3w \u015bciga nieszcz\u0119\u015bcie, lecz nagrod\u0105 sprawiedliwych jest szcz\u0119\u015bcie\u201d (Prz 13,21). Je\u017celi ufasz Bogu prowadz\u0105c przyk\u0142adne \u017cycie, wszystko b\u0119dzie w porz\u0105dku: \u201ePan nie dopu\u015bci, aby sprawiedliwy g\u0142\u00f3d cierpia\u0142, lecz udaremnia \u017c\u0105dz\u0119 bezbo\u017cnych\u201d (Prz 10,3). \u201eGrzesznik\u201d zostaje przeciwstawiony \u201esprawiedliwemu\u201d; koniec ko\u0144c\u00f3w \u2013 drugi wzbogaci si\u0119 kosztem pierwszego: \u201eDobry cz\u0142owiek przekazuje dziedzictwo wnukom, lecz maj\u0105tek grzesznika jest zachowany dla sprawiedliwego\u201d (Prz 13,22). \u201eSprawiedliwy\u201d wiedzie szcz\u0119\u015bliwe, bo m\u0105dre \u017cycie. Je\u017celi cz\u0142owieka spotyka z\u0142o, m\u0105dro\u015b\u0107 \u2013 ta m\u0105dro\u015b\u0107, wo\u0142aj\u0105ca rozpaczliwie na ulicy, w\u015bciek\u0142a, bo nikt nie chce jej s\u0142ucha\u0107 (Prz 1,20nn), zdaje si\u0119 m\u00f3wi\u0107: A nie m\u00f3wi\u0142am? \u2013 \u201eNie chcieli mojej rady, gardzili ka\u017cdym moim ostrze\u017ceniem. Dlatego musz\u0105 spo\u017cywa\u0107 owoc swojego post\u0119powania i syci\u0107 si\u0119 swoimi radami, gdy\u017c odst\u0119pstwo prostak\u00f3w zabija ich, a niefrasobliwo\u015b\u0107 g\u0142upc\u00f3w ich gubi. Lecz kto mnie s\u0142ucha, bezpiecznie mieszka\u0107 b\u0119dzie i b\u0119dzie wolny od strachu przez nieszcz\u0119\u015bciem\u201d (Prz 1,30-33).<\/p>\n
Ale czy tak jest zawsze? Bardzo cz\u0119sto \u201ebezbo\u017cni\u201d i \u201egrzesznicy\u201d prowadz\u0105 dostatnie \u017cycie. Hiob zauwa\u017ca: \u201eDlaczego bezbo\u017cni zachowuj\u0105 \u017cycie, starzej\u0105 si\u0119, a nawet nabieraj\u0105 si\u0142y?\u201d (Hi 21,7) \u201eW dobrobycie sp\u0119dzaj\u0105 swoje dni i w pokoju schodz\u0105 do krainy umar\u0142ych. A przecie m\u00f3wi\u0105 Bogu: Odst\u0105p od nas, nie chcemy zna\u0107 twoich dr\u00f3g!\u201d (Hi 21,13). Szcz\u0119\u015bcie i nieszcz\u0119\u015bcie nie zale\u017cy od \u017cycia wed\u0142ug Bo\u017cych przykaza\u0144. Hiobowi wydaje si\u0119 to niesprawiedliwe. Ale wed\u0142ug jakiego kryterium os\u0105dza? \u201eLecz czy mo\u017ce kto Boga uczy\u0107 m\u0105dro\u015bci, tego, kt\u00f3ry nawet niebian s\u0105dzi?\u201d (Hi 21,22). Hiob stawia siebie w roli tego, kto zadaje pytania. Gdy w ko\u0144cu rozlega si\u0119 g\u0142os Boga, okazuje si\u0119, \u017ce wobec mo\u017cliwo\u015bci zrozumienia boskiego planu, cz\u0142owiek jest bezsilny. Jahwe zadaje Hiobowi szereg pyta\u0144 \u2013 retorycznych, oczywi\u015bcie. Konkluzja jest prosta \u2013 z\u0142o przekracza zrozumienie cz\u0142owieka. Po co\u015b pewnie ono jest, ale po co \u2013 pr\u00f3\u017cno pyta\u0107.<\/p>\n
Hiob buntuje si\u0119 przeciw z\u0142u, kt\u00f3re go spotyka, wierz\u0105c, \u017ce nic nie dzieje si\u0119 bez przyczyny: nihil est sine ratione<\/i> \u2013 nic nie jest bez racji, jak mawia\u0142 Leibniz. Po co wi\u0119c z\u0142o \u2013 mo\u017ce uszlachetnia? Fryderyk Nietzsche to autor znanej maksymy: \u201eCo ci\u0119 nie zabije, to ci\u0119 wzmocni\u201d \u2013 a co, je\u015bli zabije? By\u0107 mo\u017ce z\u0142o w \u201ema\u0142ych dawkach\u201d by\u0142oby z po\u017cytkiem dla cz\u0142owieka. Ale jak cz\u0119sto wyst\u0119puje w du\u017cych, ba \u2013 ogromnych. Jaki by\u0142 sens wymordowania mieszka\u0144c\u00f3w Jerycha? \u201eI wyr\u017cn\u0119li do nogi ostrzem miecza wszystko, co by\u0142o w mie\u015bcie, m\u0119\u017cczyzn i kobiety, m\u0142odych i starych, wo\u0142y, owce i os\u0142y.\u201d Nawet zwierz\u0105t nie oszcz\u0119dzili \u2013 czemu mia\u0142o to s\u0142u\u017cy\u0107? Albo ta nieszcz\u0119sna kobieta z Ksi\u0119gi S\u0119dzi\u00f3w, gwa\u0142cona przez ca\u0142\u0105 noc, a p\u00f3\u017aniej poci\u0119ta na dwana\u015bcie kawa\u0142k\u00f3w (Sdz 19, 24-30). Kogo to mia\u0142o uszlachetni\u0107? \u201eNihil est sine ratione<\/i>\u201d? A mo\u017ce jednak \u201emalum\u201d \u2013 z\u0142o \u2013 jest \u201esine ratione\u201d. Po prostu si\u0119 dzieje.<\/p>\n
Trudno si\u0119 dziwi\u0107, \u017ce wobec z\u0142a, \u0142atwo o bierno\u015b\u0107. Cz\u0119sto jest ona najlepszym rozwi\u0105zaniem, \u017ceby nie odej\u015b\u0107 od zmys\u0142\u00f3w. Pytano raz pewnego rabina: \u201eGdzie by\u0142 B\u00f3g podczas Holokaustu?\u201d Odpowiedzia\u0142, \u017ce B\u00f3g usun\u0105\u0142 si\u0119 w cie\u0144, nie mog\u0105c znie\u015b\u0107 tego ogromu z\u0142a wyp\u0142ywaj\u0105cego, koniec ko\u0144c\u00f3w, z wolnej woli cz\u0142owieka. Gdyby na nie spogl\u0105dn\u0105\u0142, rozp\u0142aka\u0142by si\u0119. \u2013 A jedna, nawet najmniejsza Jego \u0142za, spali\u0142a by \u015bwiat \u2013 doszcz\u0119tnie, r\u00f3wnie\u017c z jego dobrem. B\u00f3g wola\u0142 odej\u015b\u0107, nie ma go ju\u017c mi\u0119dzy nami \u2013 w gruncie rzeczy, dla naszego dobra.<\/p>\n
Rozpacz Hioba, zast\u0105pi\u0142a rezygnacja Koheleta: Nie ma ju\u017c z\u0142o\u015bci, wygra\u017cania Bogu \u2013 jej miejsce zast\u0119puje melancholijny patos: \u201ePozna\u0142em ze wszystkich dzie\u0142 Bo\u017cych, \u017ce cz\u0142owiek nie mo\u017ce doj\u015b\u0107 do sedna spraw, jakie si\u0119 dziej\u0105 pod s\u0142o\u0144cem. Chocia\u017c cz\u0142owiek si\u0119 trudzi, aby je zbada\u0107, nie dojdzie do tego; a chocia\u017c nawet m\u0119drzec twierdzi, \u017ce to rozumie, nie mo\u017ce tego zg\u0142\u0119bi\u0107\u201d (Kazn 8,18). Pozostaje jedynie smutna konstatacja: \u201emarno\u015b\u0107 nad marno\u015bciami, (…) wszystko marno\u015b\u0107\u201d (Kazn 1,1). \u201eWidzia\u0142em wszystkie sprawy, kt\u00f3re si\u0119 dziej\u0105 pod s\u0142o\u0144cem, a wszystko to jest marno\u015bci\u0105 i gonitw\u0105 za wiatrem\u201d (Kazn 1,14). \u201ePokolenie odchodzi i pokolenie przychodzi, ale ziemia trwa za wieki\u201d (Kazn 1,4). Trwa \u2013 z ca\u0142ym swoim z\u0142em, wymykaj\u0105cym si\u0119 naszemu zrozumieniu. Kohelet radzi apathei\u0119<\/i>, zoboj\u0119tnienie \u2013 jak stoicy. Egzystencjalnie mo\u017ce by\u0107 por\u0119czna, ale czy zaspokaja pragnienia cz\u0142owieka, kt\u00f3ry, mimo \u017ce z natury irracjonalny, czasem po prostu \u2013 chce wiedzie\u0107? Kohelet narzeka i narzeka, radzi sceptycyzm wzgl\u0119dem plan\u00f3w Bo\u017cych, uwa\u017ca, \u017ce \u201edla ludzi nie ma nic lepszego, jak tylko radowa\u0107 si\u0119 i u\u017cywa\u0107, p\u00f3ki \u017cyj\u0105\u201d. S\u0142owem: carpe diem<\/i> \u2013 \u201echwytaj dzie\u0144\u201d! Jedno z polskich przys\u0142\u00f3w z okresu baroku brzmi: \u201eDzisiaj \u017cyjem, jutro gnijem \u2013 tylko to nasze, co dzisiaj zjem i wypijem!\u201d Z\u0142o jest niezg\u0142\u0119bione, a \u015bmier\u0107 i tak dotknie ka\u017cdego z nas. \u201eCo zosta\u0142o nam, co wszystko wiemy, kt\u00f3rym \u017cadna z dawnych wiar ju\u017c nie wystarcza, jaka\u017c jest przeciw w\u0142\u00f3czni z\u0142ego twoja tarcza?\u201d \u2013 pyta Kazimierz Przerwa-Tetmajer w wierszu \u201eKoniec wieku XIX\u201d. Jak odpowiada Kohelet? Z jednej strony \u201enie ma lepszego dla cz\u0142owieka jak to, \u017ceby je\u015b\u0107 i pi\u0107, i w tym upatrywa\u0107 przyjemno\u015b\u0107 w swoim trudzie\u201d \u2013 czyli: u\u017cywanie \u017cycia. Zarazem jednak Kohelet stwierdza, \u201e\u017ce r\u00f3wnie\u017c to pochodzi z r\u0119ki bo\u017cej. Bo kto mo\u017ce je\u015b\u0107 i kto mo\u017ce u\u017cywa\u0107 bez niego?\u201d (Kazn 2,24n). Przypomina to sprzeczno\u015bci pobo\u017cno\u015bci okresu baroku: Z jednej strony carpe diem<\/i>, a z drugiej \u2013 memento mori<\/i>. \u015awiadomo\u015b\u0107 \u015bmierci \u2013 ale r\u00f3wnie\u017c z\u0142a \u2013 popycha cz\u0142owieka do sprzecznych zachowa\u0144. Z jednej strony, w obliczu nieuchronnie zbli\u017caj\u0105cego si\u0119 kresu, pragnie zbli\u017cenia z Bogiem (np. poprzez kult religijny); z drugiej, rzuca si\u0119 na te ziemskie och\u0142apy, kt\u00f3re mu jeszcze zosta\u0142y, wpada w hedonizm. Jego \u015bwiadomo\u015b\u0107 staje si\u0119 w sobie sprzeczna: \u201eChcia\u0142bym st\u0105d wyrwa\u0107 si\u0119, obco tu czuj\u0119 si\u0119\u201d, jak m\u00f3wi\u0105 s\u0142owa jednej piosenki. Duchowi \u0142atwo \u015bpiewa\u0107, ale cia\u0142u trudno tego s\u0142ucha\u0107. Mimo t\u0119sknoty do \u201elepszego \u015bwiata\u201d, co\u015b nas do tej ziemi przyci\u0105ga, mo\u017ce te cz\u0119\u015bci naszej ludzkiej natury \u0142\u0105cz\u0105ce nas ze \u015bwiatem zwierz\u0119cym? Czysty duch pragnie si\u0119 uwolni\u0107, wlecie\u0107 gdzie\u015b wysoko, w przestworza, ale zarazem to brudne, materialne cia\u0142o jaki\u015b o\u0142\u00f3w mu do skrzyde\u0142 przytwierdza! Czysty duch \u2013 nigdzie sam z siebie nie wzleci. Jest czyst\u0105 abstrakcj\u0105. Cz\u0142owiek jest na tym \u015bwiecie jakby \u201ekrzywo ustawiony\u201d, z jednej strony tu, z drugiej strony \u2013 gdzie\u015b tam. Emmanuel Levinas m\u00f3wi\u0142 o \u201etranscendencji w immanencji\u201d. Brzmi jak sprzeczno\u015b\u0107? \u2013 Bo cz\u0142owiek jest sprzeczny.<\/p>\n
W tym samym wierszu, w \u201eKo\u0144cu wieku XIX\u201d, Kazimierz Przerwa-Tetmajer pyta: \u201eU\u017cycie?…\u201d i stwierdza: \u201eAle\u017c w duszy jest zawsze co\u015b na dnie, co w\u015br\u00f3d u\u017cycia pragnie, w\u015br\u00f3d rozkoszy \u017c\u0105da.\u201d Czy rezygnacja Koheleta rzeczywi\u015bcie daje szcz\u0119\u015bcie, czy odpowiedzi\u0105 na pytanie o z\u0142o, jest tak naprawd\u0119 \u2013 brak odpowiedzi? Tanie \u201eu\u017cycie\u201d? Przemilczenie? Jak d\u0142ugo mo\u017cna tak \u017cy\u0107? Pod ciemnym horyzontem roztaczaj\u0105cym si\u0119 nad nieszcz\u0119\u015bciem Hioba, ten wyznaje: \u201eWiem, \u017ce Ty mo\u017cesz wszystko i \u017ce \u017caden tw\u00f3j zamys\u0142 nie jest dla ciebie niewykonalny. Kt\u00f3\u017c jest w stanie zaciemni\u0107 tw\u00f3j zamys\u0142 nierozs\u0105dn\u0105 mow\u0105? Ale\u0107 to ja m\u00f3wi\u0142em nierozumnie o rzeczach cudownych dla mnie, kt\u00f3rych nie rozumia\u0142em. (\u2026) Tylko ze s\u0142yszenia wiedzia\u0142em od tobie, lecz teraz moje oko ujrza\u0142o ci\u0119\u201d (Hi 42, 2-5). Przys\u0142owie m\u00f3wi\u0105ce, \u017ce \u201ejak trwoga to do Boga\u201d niesie ze sob\u0105 g\u0142\u0119bok\u0105 prawd\u0119. Nie jest ni\u0105 bynajmniej podkre\u015blenie egoizmu cz\u0142owieka: \u201eJak wszystko jest w porz\u0105dku, to Boga ma si\u0119 gdzie\u015b, ale jak przyjdzie co do czego \u2013 Bo\u017ce ratuj!\u201d Bardzo \u0142atwo pos\u0142ugiwa\u0107 si\u0119 tym przys\u0142owiem do oskar\u017cania drugiego cz\u0142owieka o brak \u017carliwo\u015bci religijnej wtedy, gdy dobrze mu si\u0119 wiedzie. W szcz\u0119\u015bciu, owszem, bardzo \u0142atwo zapomnie\u0107 o Bogu. W szcz\u0119\u015bciu \u2013 Boga si\u0119 nie dostrzega. Dopiero nieszcz\u0119\u015bcie daje odpowiedni\u0105 perspektyw\u0119, punkt widzenia, z kt\u00f3rego mo\u017cemy ogl\u0105da\u0107 Boga. Hiob go znajduje w chwili najwi\u0119kszej rozpaczy: Utraci\u0142 wszystko co posiada\u0142, a i zdrowie zaczyna go opuszcza\u0107. Do tego B\u00f3g, kt\u00f3ry zamiast pociesza\u0107, m\u00f3wi co\u015b w stylu: \u201eZamknij si\u0119, i s\u0142uchaj!\u201d \u2013 po czym rozpoczyna oskar\u017caj\u0105c\u0105 tyrad\u0119: \u201eGdzie ty by\u0142e\u015b, gdy zak\u0142ada\u0142em ziemi\u0119? Powiedz, je\u015bli wiesz i rozumiesz\u201d (Hi 38,4). Hiob, oczywi\u015bcie, ani nie wie, ani nie rozumie. \u201eCzy otworzy\u0142y si\u0119 przed tob\u0105 bramy \u015bmierci i widzia\u0142e\u015b bramy mrok\u00f3w? Czy ogarn\u0105\u0142e\u015b rozumem rozmiary ziemi? Powiedz, je\u017celi to wszystko wiesz!\u201d (Hi 38,17n). \u201eKto wyr\u0105ba\u0142 chodnik dla ulewy i wyznaczy\u0142 drog\u0119 piorunowi (\u2026). Czy deszcz ma ojca, a kto zrodzi\u0142 krople rosy? Z czyjego \u0142ona wychodzi mr\u00f3z, a kto zrodzi\u0142 szron niebieski?\u201d (Hi 38,25-29). Wszystko to wielka tajemnica. Dla cz\u0142owieka, nie za\u015b \u2013 dla Boga. Cierpienie otwiera na to, co nieznane, na to, co niepoj\u0119te. Bogus\u0142aw Wolniewicz, we wst\u0119pie do \u201eTraktatu\u201d Ludwika Wittgensteina napisa\u0142: \u201eNa dramat utkany z fakt\u00f3w ludzkiego \u017cycia pada jaki\u015b blask, jaka\u015b lux aeterna<\/i>, co nie ze \u015bwiata fakt\u00f3w jest rodem \u2013 i o kt\u00f3rej zatem nic sensownego powiedzie\u0107 si\u0119 nie da\u201d. Dlatego Hiob milczy, pokornie przyjmuje wyroki losu. Z drugiej strony, co innego mu pozostaje? W ko\u0144cu B\u00f3g pyta wprost: \u201eCzy ten, kto spiera si\u0119 z wszechmocnym b\u0119dzie trwa\u0142 w uporze? Niech oskar\u017cyciel Boga odpowie!\u201d (Hi 40,2). Co mo\u017ce w takiej sytuacji powiedzie\u0107 Hiob? \u201eOtom ja n\u0119dzny, c\u00f3\u017c ci odpowiem? Swoj\u0105 r\u0119k\u0119 k\u0142ad\u0119 na ustach. Raz m\u00f3wi\u0142em i ju\u017c nie b\u0119d\u0119; drugi raz i ju\u017c nie powt\u00f3rz\u0119\u201d (Hi 40,4). S\u0105 takie chwile, w kt\u00f3rych najlepszym rodzajem mowy, jest milczenie. Teodycea \u2013 obrona dobroci Boga, wydaje si\u0119 by\u0107 grzechem. \u017beby m\u00f3c Boga broni\u0107, najpierw trzeba sformu\u0142owa\u0107 przeciwko niemu oskar\u017cenie \u2013 jakie mamy do tego prawo?<\/p>\n
Dygresja: Jak wygl\u0105da dysonans poznawczy?<\/b><\/p>\n
<\/b>Jak pogodzi\u0107 istnienie z\u0142a z istnieniem dobrego Boga? Tak postawione pytanie prowadzi do nieprawdopodobnej wr\u0119cz szarpaniny z w\u0142asnymi my\u015blami: chcia\u0142oby si\u0119 powiedzie\u0107 \u201etak\u201d, m\u00f3wi\u0105c jednocze\u015bnie \u201enie\u201d \u2013 a tak si\u0119, niestety, nie da.<\/p>\n
Autor\u00f3w \u201eTrudnych fragment\u00f3w Biblii\u201d, trudno\u015b\u0107 omawianego na pocz\u0105tku tego artyku\u0142u fragmentu, najwyra\u017aniej przerasta: S\u0142usznie zauwa\u017caj\u0105, \u017ce \u201etrudno\u015b\u0107 tych s\u0142\u00f3w sprowadza si\u0119 do pytania, czy B\u00f3g jest sprawc\u0105 z\u0142a?\u201d. Nast\u0119pnie, nie licz\u0105c si\u0119 z tym, o czym m\u00f3wi Iz 45,7, powo\u0142uj\u0105 si\u0119 na \u201eliczne teksty\u201d kt\u00f3re maj\u0105 temu przeczy\u0107. Je\u017celi b\u0119dziemy czyta\u0107 Pismo \u015awi\u0119te \u201ew jego pe\u0142nym kontek\u015bcie kanonicznym\u201d, nigdy nie dojdziemy do wniosku, \u017ce B\u00f3g m\u00f3g\u0142by stworzy\u0107 z\u0142o. Ale co mamy zrobi\u0107, je\u015bli napotykamy w Biblii fragment, kt\u00f3ry wprost temu przeczy? Zignorowa\u0107, uzna\u0107, \u017ce jego autorowi pomiesza\u0142o si\u0119 w g\u0142owie? I dlaczego te \u201eliczne teksty\u201d mia\u0142yby trafia\u0107 w sedno, a ten nasz, problematyczny \u2013 nie?<\/p>\n
Dalej s\u0142usznie stwierdzaj\u0105, \u017ce w Iz 45,7 mowa jest o z\u0142u fizycznym. Nast\u0119pnie uprawia si\u0119 bardzo popularn\u0105 teologiczn\u0105 sofistyk\u0119:<\/p>\n
\u201eCho\u0107 wiele z\u0142a fizycznego cz\u0119sto dokonuje si\u0119 r\u0119kami ludzi wyst\u0119pnych, ostatecznie to B\u00f3g je dopuszcza. Dlatego te\u017c, zgodnie z hebrajskim sposobem m\u00f3wienia, kt\u00f3ry pomija przyczyny drugorz\u0119dne w spos\u00f3b niejasny my\u015bli zachodniej, cokolwiek B\u00f3g dopuszcza, mo\u017cna bezpo\u015brednio uzna\u0107 za Jego dzie\u0142o, cz\u0119sto bez uwzgl\u0119dnienia tego, \u017ce bezpo\u015bredni\u0105 przyczyn\u0105 jakiego\u015b nieszcz\u0119\u015bcia byli drugorz\u0119dni i grzeszni sprawcy\u201d.<\/span><\/p>\nBardzo subtelnie sugeruje si\u0119, \u017ce bycie przyczyn\u0105 \u201epo\u015bredni\u0105\u201d jako\u015b Boga usprawiedliwia. \u201eZobaczcie, bezpo\u015brednio uczynili to ci grzeszni ludzi!\u201d \u2013 W ten spos\u00f3b zdejmuje si\u0119, oczywi\u015bcie nieuprawnienie, cz\u0119\u015b\u0107 winy Boga za z\u0142o<\/p>\n
Relacja przyczynowo\u015bci jest relacj\u0105 przechodni\u0105: Je\u017celi x jest przyczyn\u0105 y, i y jest przyczyn\u0105 z, to x jest przyczyn\u0105 z; y jest oczywi\u015bcie przyczyn\u0105 z najbli\u017csz\u0105, ale nie ostateczn\u0105. Pytanie o Boga jako przyczyn\u0119 z\u0142a powraca jak bumerang. Nic nie pomo\u017ce powtarzanie wci\u0105\u017c tych samych pyta\u0144: \u201eMo\u017cna jednak zada\u0107 pytanie, czy B\u00f3g, kt\u00f3ry dopuszcza katastrofy naturalne nie jest moralnie z\u0142y?\u201d, \u201eDlaczego B\u00f3g w og\u00f3le dopuszcza 'tego rodzaju rzeczy’?\u201d. Odpowied\u017a na nie jest, jak mo\u017cna zgadn\u0105\u0107, wewn\u0119trznie sprzeczna: \u201eKa\u017cde nieszcz\u0119\u015bcie musi by\u0107 podporz\u0105dkowane suwerennej woli Bo\u017cej, cho\u0107 sam B\u00f3g nie jest sprawc\u0105 z\u0142a\u201d. A wi\u0119c: \u201ePr\u00f3buj\u0105c pogodzi\u0107 te dwa stwierdzenia, zaczynamy wchodzi\u0107 w sfer\u0119 tajemnicy\u201d.<\/p>\n
\u201eTajemnica\u201d \u2013 tyle maj\u0105 po powiedzenia Autorzy.<\/p>\n
Bibliografia<\/b><\/p>\n
Ernst Jenni, Claus Westermann, \u201eTheologisches Handworterbuch zum Alten Testament<\/i>\u201d, Chr. Kaiser Verlag Munchen Theologischer Verlag Zurich, 1984.<\/p>\n
Walter C. Kaiser Jr., Peter H. Davids, \u201eTrudne fragmenty Biblii<\/i>\u201d, Oficyna Wydawnicza \u201eVocatio\u201d, Warszawa 2011.<\/p>\n
Bartosz Ciemniak<\/strong> \u2013 urodzony w Cieszynie, student teologii ewangelickiej na Chrze\u015bcija\u0144skiej Akademii Teologicznej. Interesuje si\u0119 filozofi\u0105, a w szczeg\u00f3lno\u015bci Wittgensteinem i Heglem.\u00a0Pasjonat szermierki historycznej, lubi w\u0119dr\u00f3wki po g\u00f3rach i dobr\u0105 muzyk\u0119.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"B\u00f3g i z\u0142o w Starym Testamencie Niewiele jest zagadnie\u0144, kt\u00f3re tak mocno zbli\u017caj\u0105 do siebie refleksj\u0119 teologiczn\u0105 i bieg najzwyklejszych my\u015bli. I dziwnym trafem, te potoczne pytania s\u0105 pytaniami najwa\u017cniejszym. Czym jest z\u0142o?\u201d i \u201esk\u0105d si\u0119 wzi\u0119\u0142o?\u201d \u2013 ju\u017c najm\u0142odsi je zadaj\u0105. Odpowiedzi na nie mo\u017cna szuka\u0107 w r\u00f3\u017cnych miejscach; niewa\u017cne, czy kto\u015b jest \u201ewierz\u0105cy\u201d […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":593,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":["post-592","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-2017-2"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/592","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=592"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/592\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/media\/593"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=592"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=592"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=592"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}