Uchwalona w 1921 roku, w nieca\u0142e trzy lata\nod powstawania niepodleg\u0142ego pa\u0144stwa polskiego, konstytucja marcowa zaczyna si\u0119\nod s\u0142\u00f3w \u201e\u2009My, Nar\u00f3d Polski, dzi\u0119kuj\u0105c Opatrzno\u015bci za wyzwolenie nas z\np\u00f3\u0142torawiekowej niewoli…\u201d. W zdaniu tym kryje si\u0119 idea istnienia narodu\npolskiego jako trwaj\u0105cej przez pokolenia zbiorowo\u015bci, kt\u00f3ra niegdy\u015b posiada\u0142a\nniepodleg\u0142e pa\u0144stwo, p\u00f3\u017aniej je utraci\u0142a, a nast\u0119pnie odzyska\u0142a; zbiorowo\u015bci\nmaj\u0105cej uzasadnione prawo do posiadania suwerennego pa\u0144stwa b\u0119d\u0105cego\nreprezentantem i stra\u017cnikiem jej interes\u00f3w. W istocie, powstanie niepodleg\u0142ej\nPolski by\u0142o wynikiem d\u0105\u017ce\u0144 do samostanowienia grupy ludzi identyfikuj\u0105cych\nsiebie jako cz\u0142onk\u00f3w narodu polskiego, okre\u015blonej zbiorowo\u015bci zamieszkuj\u0105cej\nziemie r\u00f3\u017cnych pa\u0144stw lecz odwo\u0142uj\u0105cej si\u0119 do wsp\u00f3lnej to\u017csamo\u015bci opartej na\nj\u0119zyku, kulturze oraz historii (w tym szczeg\u00f3lno\u015bci dziedzictwie I\nRzeczypospolitej i wcze\u015bniejszych form organizacji pa\u0144stwowej).<\/p>\n\n\n\n
Znaczenie koncepcji narodu oraz pa\u0144stwa narodowego b\u0119d\u0105cego reprezentantem jego interes\u00f3w jest jednak zagadnieniem spornym. Czy w istocie w narodach nale\u017cy widzie\u0107 naturalne wsp\u00f3lnoty z\u0142\u0105czone wi\u0119zami wsp\u00f3lnej to\u017csamo\u015bci opartej na historii, kulturze, j\u0119zyku itd.? Z perspektywy teologicznej: czy tak rozumiane narody s\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 Bo\u017cego porz\u0105dku stworzenia? Czy w narodach nale\u017cy widzie\u0107 naturalne \u015brodowisko \u017cycia cz\u0142owieka, podobnie jak w rodzinie, i czy mo\u017cna z tego wywodzi\u0107 szczeg\u00f3lny obowi\u0105zek solidarno\u015bci i lojalno\u015bci wobec narodu? Czy w zwi\u0105zku z tym nar\u00f3d jest najwy\u017cszym dobrem w sferze polityki, jak widzi to ideologia nacjonalistyczna? W takim przypadku warto\u015b\u0107 istnienia suwerennego pa\u0144stwa, b\u0119d\u0105cego reprezentantem narodu polskiego, by\u0142aby zrozumia\u0142a sama przez si\u0119. Czy te\u017c mo\u017ce narody s\u0105 sztucznym tworem ideologii nacjonalistycznej, jak uwa\u017caj\u0105 inni? Czy koncepcja narodu nie jest wyrazem grupowego egoizmu, stoj\u0105cego na przeszkodzie prawdziwej jedno\u015bci rodzaju ludzkiego? Czy pa\u0144stwa narodowe nie s\u0105 w zwi\u0105zku z tym prze\u017cytkiem, albo wr\u0119cz zgo\u0142a b\u0142\u0119dnym rozwi\u0105zaniem, i nie powinny by\u0107 zast\u0105pione przez formy organizacji politycznej lepiej odpowiadaj\u0105ce na globalne wyzwania w duchu og\u00f3lnoludzkiej solidarno\u015bci? S\u0105dz\u0119, \u017ce setna rocznica odzyskania niepodleg\u0142o\u015bci jest dobr\u0105 okazj\u0105 do refleksji, w tym tak\u017ce refleksji teologicznej, nad postawionymi zagadnieniami.<\/p>\n\n\n\n
W swym artykule skupiam si\u0119 na problematyce narodu w my\u015bli szwajcarskiego teologa reformowanego Karla Bartha. Podstaw\u0105 jest tu g\u0142\u00f3wnie tom III.4 jego \u201eDogmatyki ko\u015bcielnej\u201d [1] wydany w 1951 roku, nied\u0142ugo po bolesnych do\u015bwiadczeniach II wojny \u015bwiatowej. Rozwa\u017cania Bartha maj\u0105 w znacznej mierze charakter polemiki z teologicznym uprawomocnieniem nacjonalizmu dokonanym przez cz\u0119\u015b\u0107 teolog\u00f3w niemieckich okresu mi\u0119dzywojennego. Uwa\u017cali oni, \u017ce narody, podobnie jak np. ma\u0142\u017ce\u0144stwo i rodzina, s\u0105 Bo\u017cymi porz\u0105dkami stworzenia (ordines, Ordnungen<\/em>) i jako takie s\u0105 najwy\u017csz\u0105 form\u0105 \u017cycia spo\u0142ecznego, nadrz\u0119dn\u0105 wobec innych wsp\u00f3lnot; na cz\u0142owieku natomiast spoczywa obowi\u0105zek lojalno\u015bci wobec narodu kt\u00f3rego, z woli Bo\u017cej, jest cz\u0142onkiem.<\/p>\n\n\n\n Barth nie znajduje podstaw dla takiego pogl\u0105du. Zauwa\u017ca, \u017ce faktem danym jest istnienie wsp\u00f3lnot ludzkich z\u0142\u0105czonych szczeg\u00f3lnym rodzajem zbiorowej to\u017csamo\u015bci. Podstaw\u0105 istnienia tych wsp\u00f3lnot nie s\u0105 wi\u0119zy krwi \u2013 w istocie, nigdzie nie znajdziemy \u201erasowo czystych\u201d narod\u00f3w, wszyscy s\u0105 \u201emiesza\u0144cami\u201d. W wi\u0119kszym stopniu \u017ar\u00f3d\u0142em jedno\u015bci jest wsp\u00f3lny j\u0119zyk. Zapewnia on mo\u017cliwo\u015b\u0107 porozumienia z cz\u0142onkami swojego narodu, co pozwala wsp\u00f3lnie dzia\u0142a\u0107 na jego rzecz. Nie ogranicza to jednak dzia\u0142ania cz\u0142owieka do ram jego narodu, gdy\u017c mo\u017ce si\u0119 on nauczy\u0107 j\u0119zyk\u00f3w obcych. Co wi\u0119cej, wsp\u00f3lnota j\u0119zykowa i wsp\u00f3lnota narodowa nie zawsze s\u0105 ze sob\u0105 to\u017csame (sam Barth pochodzi z wieloj\u0119zycznej Szwajcarii; istniej\u0105 natomiast, chocia\u017cby, r\u00f3\u017cne narody niemieckoj\u0119zyczne). To\u017csamo\u015b\u0107 narodowa powstaje raczej na gruncie splotu r\u00f3\u017cnych czynnik\u00f3w natury geograficznej, historycznej, kulturowej, religijnej itd. <\/p>\n\n\n\n Z teologicznego punktu widzenia powstania narod\u00f3w nie mo\u017cna uzna\u0107 za dzie\u0142o przypadku \u2013 dokona\u0142o si\u0119 ono nie bez udzia\u0142u Bo\u017cej opatrzno\u015bci. Nar\u00f3d nie stanowi jednak jedynej wsp\u00f3lnoty, do kt\u00f3rej nale\u017cy cz\u0142owiek \u2013 jest on cz\u0142onkiem wsp\u00f3lnoty mieszka\u0144c\u00f3w danej miejscowo\u015bci, regionu itd., a z drugiej strony \u2013 cz\u0142onkiem ludzko\u015bci. Nie da si\u0119 w \u017caden spos\u00f3b udowodni\u0107 nadrz\u0119dno\u015bci narodu wobec innego rodzaju wsp\u00f3lnot. Co wi\u0119cej, narody maj\u0105 charakter historycznie zmienny, i przez to relatywny. Narody znane z kart Biblii w wi\u0119kszo\u015bci ju\u017c nie istniej\u0105, ich miejsce zaj\u0119\u0142y nowe, w tym bardzo \u015bwie\u017ce twory, jak nar\u00f3d ameryka\u0144ski. Samo poj\u0119cie narodu zreszt\u0105 r\u00f3wnie\u017c ewoluowa\u0142o. Nie ma te\u017c przes\u0142anek by s\u0105dzi\u0107, \u017ce obecnie istniej\u0105ce narody nie przemin\u0105.<\/p>\n\n\n\n Narody, w odr\u00f3\u017cnieniu od ma\u0142\u017ce\u0144stwa i rodziny, nie stanowi\u0105 wi\u0119c zdaniem Bartha porz\u0105dk\u00f3w (ordines<\/em>) stworzenia lecz co najwy\u017cej ustanowienia (ordinationes<\/em>) Bo\u017cej opatrzno\u015bci. Biblijn\u0105 podstaw\u0119 takiego stwierdzenia Barth znajduje w fakcie, \u017ce w pierwszych 9 rozdzia\u0142ach Biblii nie znajdujemy \u017cadnej wzmianki o narodach. Ludzko\u015b\u0107 widziana jest w nich jako ca\u0142o\u015b\u0107, kt\u00f3ra wsp\u00f3lnie ponosi kar\u0119 za swe wyst\u0119pki w postaci potopu. Powstanie narod\u00f3w ukazane jest jako wydarzenie nast\u0119puj\u0105ce po potopie, co przedstawione jest w 10 i 11 rozdziale 1 Ksi\u0119gi Moj\u017ceszowej, a wi\u0119c tzw. tablicy narod\u00f3w oraz opowie\u015bci o wie\u017cy Babel. Zdaniem Bartha w fragmentach tych nie nale\u017cy widzie\u0107 opis\u00f3w dw\u00f3ch nast\u0119puj\u0105cych po sobie zdarze\u0144; w rozdziale 11 ludzko\u015b\u0107 przybywa bowiem do kraju Synear jako niepodzielona ca\u0142o\u015b\u0107 (1 M\u017c 11,1-2). Szwajcarski teolog przeciwstawia si\u0119 w ten spos\u00f3b interpretacji, jakoby sensem opowie\u015bci o wie\u017cy Babel by\u0142 Bo\u017cy sprzeciw wobec sztucznych pr\u00f3b odwr\u00f3cenia ustanowionego przez Boga podzia\u0142u na narody, o kt\u00f3rym mowa w rozdziale 10 (zwolennicy takiej interpretacji krytykowali np. dzia\u0142alno\u015b\u0107 Ligi Narod\u00f3w jako tak\u0105 sztuczn\u0105 pr\u00f3b\u0119). Oba fragmenty stanowi\u0105 raczej dwa r\u00f3wnoleg\u0142e, uzupe\u0142niaj\u0105ce si\u0119 teologiczne punkty widzenia na ten sam proces powstania narod\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n W tablicy narod\u00f3w powstanie wsp\u00f3lnot narodowych ukazane jest jako pewien naturalny, etycznie neutralny proces. Powstrzymuje to przed czysto negatywnym warto\u015bciowaniem podzia\u0142u ludzko\u015bci na narody, do czego mog\u0142oby sk\u0142ania\u0107 skupienie si\u0119 wy\u0142\u0105cznie na rozdziale 11. R\u00f3wnocze\u015bnie mowa jest o wsp\u00f3lnym pochodzeniu narod\u00f3w, co daje \u015bwiadectwo zasadniczej jedno\u015bci rodzaju ludzkiego. Opowie\u015b\u0107 o wie\u017cy Babel ukazuje natomiast podzia\u0142 ludzko\u015bci, a zw\u0142aszcza b\u0119d\u0105ce jej owocem niezrozumienie i konflikty, jako wyraz Bo\u017cego s\u0105du wobec niej. Czego ten s\u0105d jednak dotyczy? Zdaniem Bartha, grzechem budowniczych wie\u017cy by\u0142a pr\u00f3ba zbudowania i utrzymania jedno\u015bci rodzaju ludzkiego na czysto ludzkich podstawach, w oderwaniu od Boga i Jego \u0142aski. Ludzko\u015b\u0107 mo\u017ce bowiem stanowi\u0107 prawdziw\u0105 jedno\u015b\u0107 jedynie w Chrystusie, jako jedna owczarnia pod jednym pasterzem. Jedno\u015b\u0107 nie mo\u017ce by\u0107 osi\u0105gni\u0119ta dzi\u0119ki jakiejkolwiek ludzkiej pot\u0119dze ani na gruncie jakiejkolwiek ludzkiej ideologii. <\/p>\n\n\n\n Jednak r\u00f3wnie\u017c w s\u0105dzie Bo\u017cym zawiera si\u0119 element \u0142aski; podzia\u0142 ludzko\u015bci jest \u015brodkiem zabezpieczenia jej przed niebezpiecze\u0144stwem. W my\u015bli autor\u00f3w starotestamentowych, granice mi\u0119dzy narodami stanowi\u0105 poniek\u0105d bariery dla rozprzestrzeniania si\u0119 szczeg\u00f3lnie ra\u017c\u0105cych form ludzkiego z\u0142a. Dlatego odt\u0105d kary Bo\u017ce nie dotykaj\u0105 ca\u0142ej ludzko\u015bci, jak w przypadku potopu, lecz poszczeg\u00f3lne narody. W interpretacji Bartha, arogancka pot\u0119ga zjednoczonej w niepos\u0142usze\u0144stwie wobec Boga ludzko\u015bci mia\u0142aby dla niej samej destruktywne konsekwencje, przed kt\u00f3rymi w pewnym stopniu zabezpiecza podzia\u0142 na narody. Moja refleksja: istotnie, trudno zak\u0142ada\u0107 by niepodzielona na pa\u0144stwa i narody ludzko\u015b\u0107 mia\u0142a by\u0107 koniecznie pokojow\u0105 utopi\u0105 rodem z \u201eImagine\u201d, a nie raczej totalitarnym re\u017cimem, z kt\u00f3rego nie by\u0142oby ucieczki, dla kt\u00f3rego nie by\u0142o by alternatywy w postaci innych pa\u0144stw i byt\u00f3w politycznych (czego obrazu dostarczaj\u0105 r\u00f3\u017cne dystopie). Z drugiej strony, czy konsekwencje ludzkich czyn\u00f3w takie jak zmiany klimatu czy degradacja \u015brodowiska, pomimo trwaj\u0105cego podzia\u0142u na pa\u0144stwa i narody, nie dotykaj\u0105 ju\u017c dzi\u015b ludzko\u015bci w skali globalnej? Na ile te problemy s\u0105 pok\u0142osiem procesu globalizacji, a na ile s\u0105 od niego niezale\u017cne? Czy w obliczu tych wyzwa\u0144 brak jedno\u015bci i solidarno\u015bci nie staje si\u0119 szczeg\u00f3lnie pal\u0105cym problemem?<\/p>\n\n\n\n Zdaniem Bartha, daj\u0105c \u015bwiadectwo pierwotnej jedno\u015bci ludzko\u015bci, Biblia wzbudza zarazem t\u0119sknot\u0119 za jej przywr\u00f3ceniem \u2013 nie na gruncie samowolnych ludzkich dzia\u0142a\u0144, lecz dzi\u0119ki \u0142asce Bo\u017cej. Pierwszym krokiem ku temu jest powo\u0142anie Izraela jako zacz\u0105tku Bo\u017cych \u0142askawych dzia\u0142a\u0144 i ich \u015bwiadka wobec ludzko\u015bci. Widzialnym znakiem procesu odbudowywania jedno\u015bci jest wydarzenie Pi\u0119\u0107dziesi\u0105tnicy, w kt\u00f3rym prze\u0142amana zostaje bariera niezrozumienia, najpierw pomi\u0119dzy przedstawicielami \u017cydowskiej diaspory. W tym wydarzeniu uwidacznia si\u0119 cel dzia\u0142a\u0144 Ducha \u015awi\u0119tego, zbudowanie pokoju przez zburzenie muru wrogo\u015bci mi\u0119dzy narodami (Ef 2,13). <\/p>\n\n\n\n Jak jednak realizuje si\u0119 ta jedno\u015b\u0107? W sferze doczesnej zasadniczym miejscem jej urzeczywistnienia jest Ko\u015bci\u00f3\u0142, \u201ezgromadzenie braci, w kt\u00f3rym Jezus Chrystus jako Pan dzia\u0142a teraz przez Ducha \u015awi\u0119tego\u201d (Deklaracja z Barmen) [2]. Ko\u015bci\u00f3\u0142 nie jest jednak kr\u00f3lestwem Bo\u017cym, pe\u0142nym urzeczywistnieniem jedno\u015bci, a jedynie jego ziemskim obrazem. W teologii Bartha panowanie Chrystusa nie dotyczy przy tym jedynie Ko\u015bcio\u0142a, ale i wsp\u00f3lnoty obywatelskiej. Chrze\u015bcijanin wezwany jest do odpowiedzialnego i pos\u0142usznego Chrystusowi zaanga\u017cowania w sferze spo\u0142ecznej i politycznej, zadaniem Ko\u015bcio\u0142a jest natomiast przypominanie pa\u0144stwu i innym formom organizacji politycznej o ich naturze i celach. Barth pozytywnie odnosi\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c do dzia\u0142ania organizacji mi\u0119dzynarodowych, takich jak ONZ, widz\u0105c w nich \u201e\u015bwieckie podobie\u0144stwa\u201d kr\u00f3lestwa Bo\u017cego [3]. R\u00f3wnie\u017c jednak i sferze politycznej nie mo\u017cna osi\u0105gn\u0105\u0107 pe\u0142nej jedno\u015bci rodzaju ludzkiego; mo\u017ce j\u0105 urzeczywistni\u0107 jedynie B\u00f3g na ko\u0144cu czas\u00f3w. <\/p>\n\n\n\n Jakie p\u0142yn\u0105 z tego konsekwencje w kontek\u015bcie rocznicy odzyskania niepodleg\u0142o\u015bci? Jaki jest sens istnienia niepodleg\u0142ego pa\u0144stwa polskiego i patriotycznego zaanga\u017cowania na jego rzecz? Odpowiedzi na to pytanie nie znajdziemy bezpo\u015brednio w teologii Bartha (kt\u00f3ra mia\u0142a raczej charakter polemiczny wobec teologicznego uprawomocnienia nacjonalizmu ni\u017c konstruktywny). Mo\u017cna jednak poszukiwa\u0107 rozwi\u0105zania zgodnego z jej duchem, czemu po\u015bwi\u0119cone s\u0105 ostatnie akapity mojego tekstu (b\u0119d\u0105ce nie streszczeniem pogl\u0105d\u00f3w Bartha, a w\u0142asn\u0105 refleksj\u0105 na ich podstawie).<\/p>\n\n\n\n Z jednej strony, powstanie narod\u00f3w jest zrz\u0105dzonym przez Boga wydarzeniem, kt\u00f3rego \u2013 cho\u0107 zawiera element Bo\u017cego s\u0105du \u2013 nie mo\u017cna warto\u015bciowa\u0107 czysto negatywnie. Z tego punktu widzenia r\u00f3wnie\u017c istnienie narodu polskiego, tzn. wsp\u00f3lnoty identyfikuj\u0105cej si\u0119 jako Polacy, z\u0142\u0105czonej wi\u0119zami j\u0119zyka, kultury i historycznie ukszta\u0142towanej to\u017csamo\u015bci, mo\u017cna uzna\u0107 za fakt zrz\u0105dzony przez Bo\u017c\u0105 opatrzno\u015b\u0107. Wsp\u00f3lnota ta \u2013 podobnie jak inne narody \u2013 posiada swe uzasadnione prawa i interesy, np. prawo do poszanowania jej kultury czy ochrony przed ekonomicznym wyzyskiem ze strony innych narod\u00f3w i byt\u00f3w politycznych. Z tego punktu widzenia, niepodleg\u0142e pa\u0144stwo polskie mo\u017cna uzna\u0107 za cenne dobro, kt\u00f3re zapewni\u0142o Polakom ochron\u0119 przez opresj\u0105, jakiej do\u015bwiadczyli oni w okresie rozbior\u00f3w, i zapewni\u0142o im mo\u017cliwo\u015b\u0107 kultywowania swego historyczno-kulturowego dziedzictwa; za reprezentanta s\u0142usznych praw i interes\u00f3w narodu. Niepodleg\u0142a Polska stanowi dla Polak\u00f3w szczeg\u00f3lnie dogodne pole dzia\u0142ania na rzecz dobra wsp\u00f3lnego ze wzgl\u0119du na znajomo\u015b\u0107 j\u0119zyka oraz lokalnych uwarunkowa\u0144. Bycie cz\u0142onkami danej wsp\u00f3lnoty uprawnia te\u017c, czy wr\u0119cz zobowi\u0105zuje, do troski o jej uzasadnione prawa, zw\u0142aszcza w\u00f3wczas, gdy s\u0105 one zagro\u017cone przez dzia\u0142ania innych byt\u00f3w politycznych.<\/p>\n\n\n\n Z drugiej jednak strony nie ma teologicznych podstaw do przyznawania interesom wsp\u00f3lnoty narodowej pozycji nadrz\u0119dnej w por\u00f3wnaniu do praw jednostek czy innych wsp\u00f3lnot, w tym wsp\u00f3lnoty og\u00f3lnoludzkiej. Je\u015bli nawet bycie Polakami uzdalnia nas i uprawnia do szczeg\u00f3lnej troski o dobro naszego pa\u0144stwa i narodu, to jednak musi dokonywa\u0107 si\u0119 to w zgodzie z og\u00f3lnym porz\u0105dkiem sprawiedliwo\u015bci, z poszanowaniem praw innych narod\u00f3w (w tym mniejszo\u015bci narodowych zamieszkuj\u0105cych Polsk\u0119) oraz w duchu solidarno\u015bci wzgl\u0119dem nich; patriotyzm nie mo\u017ce przeistacza\u0107 si\u0119 w narodowy egoizm. Suwerenno\u015b\u0107 narodu posiada natomiast co najwy\u017cej funkcj\u0119 instrumentaln\u0105, a nie absolutn\u0105. Nie mo\u017ce ona sta\u0107 na przeszkodzie uczestnictwa w formach wsp\u00f3\u0142pracy mi\u0119dzynarodowej i ponadnarodowej niezb\u0119dnych w celu sprostania globalnym wyzwaniom (takim jak np. zmiany klimatu) ani wyrzeczenia si\u0119 solidarno\u015bci z innymi narodami (np. w kontek\u015bcie kryzysu migracyjnego). Podobnie, w\u0105tpliwe jest odwo\u0142ywanie si\u0119 do narodowej suwerenno\u015bci w celu uzasadnienia sprzeciwu wobec zaanga\u017cowania organizacji mi\u0119dzynarodowych i ponadnarodowych w ochron\u0119 praw i wolno\u015bci jednostki (takich jak prawo do niezawis\u0142ego s\u0105du). <\/p>\n\n\n\n W spos\u00f3b szczeg\u00f3lny teologia Bartha dotyczy dzia\u0142a\u0144 Ko\u015bcio\u0142\u00f3w, w tym Ko\u015bcio\u0142\u00f3w w Polsce. Jakkolwiek mog\u0105 one zach\u0119ca\u0107 do dzia\u0142ania na rzecz dobra wsp\u00f3lnego w ramach pa\u0144stwa i wsp\u00f3lnoty narodowej, jak i piel\u0119gnowa\u0107 pami\u0119\u0107 o zas\u0142u\u017conych dla dobra wsp\u00f3lnoty wsp\u00f3\u0142wyznawcach, to jednak nie mog\u0105 one zamienia\u0107 si\u0119 w miejsca kultu narodu i narodowych warto\u015bci; musz\u0105 one natomiast pami\u0119ta\u0107 o swoim pos\u0142aniu do wszystkich lud\u00f3w. Zasadnicz\u0105 misj\u0105 Ko\u015bcio\u0142a jest g\u0142oszenie Ewangelii, moc\u0105 kt\u00f3rej budowana jest spo\u0142eczno\u015b\u0107 braci i si\u00f3str w Chrystusie. Jednocze\u015bnie jednak, zadaniem Ko\u015bcio\u0142\u00f3w jest bycie \u015bwiadkami pokoju jako Bo\u017cego zamiaru wobec wszystkich ludzi. Szczeg\u00f3ln\u0105 odpowiedzialno\u015bci\u0105 Ko\u015bcio\u0142\u00f3w w tym zakresie jest d\u0105\u017cenie do pojednania mi\u0119dzy narodami poprzez burzenie mur\u00f3w wrogo\u015bci mi\u0119dzy nimi. Pozytywnym tego przyk\u0142adem jest zaanga\u017cowanie Ko\u015bcio\u0142\u00f3w w pojednanie polsko-niemieckie (zapocz\u0105tkowanym Memorandum Wschodnim Ko\u015bcio\u0142a Ewangelickiego w Niemczech z 1965 roku [4], oraz powsta\u0142ym wkr\u00f3tce p\u00f3\u017aniej listem polskich biskup\u00f3w katolickich do niemieckich). W obecnej natomiast sytuacji ich zadaniem jest przeciwstawianie si\u0119 postawom wrogo\u015bci wobec przedstawicieli innych grup etnicznych i religijnych. W tych wszystkich dzia\u0142aniach Ko\u015bci\u00f3\u0142 nie mo\u017ce jednak wyrzec si\u0119 zasadniczego przes\u0142ania, \u017ce prawdziwego zjednoczenia ludzko\u015bci nie mog\u0105 przynie\u015b\u0107 nawet najszlachetniejsze ludzkie dzia\u0142ania; sceptycznie musi ocenia\u0107 wszelkie utopijne pr\u00f3by budowy jedno\u015bci ludzko\u015bci na czysto ludzkich podstawach. Jest natomiast powo\u0142any by by\u0107 \u015bwiadkiem prawdziwej jedno\u015bci, jak\u0105 mo\u017ce ustanowi\u0107 jedynie B\u00f3g gromadz\u0105c wszystkie narody jako jedn\u0105 owczarni\u0119 pod jednym pasterzem.<\/p>\n\n\n\n Przypisy<\/strong><\/p>\n\n\n\n [1] Karl Barth, Church Dogmatics<\/em>,\ntom III.4, London\/New York: T&T Clark 1961, s. 285-323.<\/p>\n\n\n\n [2] Polskie t\u0142umaczenie deklaracji:\nhttp:\/\/www.ekumenizm.pl\/religia\/inne\/deklaracja-z-barmen\/<\/p>\n\n\n\n [3] Interview in der UNO. W: Karl Barth\nGesamtausgabe: Gespr\u00e4che 1959\u20131962, <\/em>Eberhard Busch (red.),Z\u00fcrich: Theologischer Verlag, 1995, s.\n528.<\/p>\n\n\n\n [4] Wydanie\ndwuj\u0119zyczne memorandum: Die Lage der Vertriebenen und das Verh\u00e4ltnis des\ndeutschen Volkes zu seinen \u00f6stlichen Nachbarn. Eine evangelische Denkschrift.\nPo\u0142o\u017cenie wyp\u0119dzonych i stosunek narodu niemieckiego do wschodnich s\u0105siad\u00f3w.\nEwangelickie memorandum, Bielsko-Bia\u0142a:<\/em> Wydawnictwo Augustana, 2015.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Uchwalona w 1921 roku, w nieca\u0142e trzy lata od powstawania niepodleg\u0142ego pa\u0144stwa polskiego, konstytucja marcowa zaczyna si\u0119 od s\u0142\u00f3w \u201e\u2009My, Nar\u00f3d Polski, dzi\u0119kuj\u0105c Opatrzno\u015bci za wyzwolenie nas z p\u00f3\u0142torawiekowej niewoli…\u201d. W zdaniu tym kryje si\u0119 idea istnienia narodu polskiego jako trwaj\u0105cej przez pokolenia zbiorowo\u015bci, kt\u00f3ra niegdy\u015b posiada\u0142a niepodleg\u0142e pa\u0144stwo, p\u00f3\u017aniej je utraci\u0142a, a nast\u0119pnie odzyska\u0142a; […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":654,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[96,97],"class_list":["post-632","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-2019-1","tag-barth","tag-narod"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/632","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=632"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/632\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":867,"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/632\/revisions\/867"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/media\/654"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=632"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=632"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=632"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}