Czy mo\u017cliwe jest oddzielenie Bo\u017cego Narodzenia od Chrystusa? To pytanie chodzi\u0142o mi po g\u0142owie przez ca\u0142e \u015bwi\u0119ta. Nurtowa\u0142o mnie, czy ateista, b\u0105d\u017a nie-chrze\u015bcijanin mo\u017ce obchodzi\u0107 na sw\u00f3j spos\u00f3b jedno z najwa\u017cniejszych \u015bwi\u0105t chrze\u015bcija\u0144skich. We wsp\u00f3\u0142czesnym \u015bwiecie mamy przecie\u017c do czynienia ze spo\u0142ecze\u0144stwami silnie zlaicyzowanymi, jak Czesi, Brytyjczycy, czy mieszka\u0144cy wschodniej cz\u0119\u015bci Niemiec.<\/p>\n
Z punktu widzenia chrze\u015bcija\u0144skiego Bo\u017ce Narodzenie to przede wszystkim upami\u0119tnienie narodzin Jezusa Chrystusa. \u015awi\u0119ta te dla chrze\u015bcijan s\u0105 okresem, kt\u00f3ry z jednej strony przypomina nam o tym, \u017ce B\u00f3g zst\u0105pi\u0142 w Chrystusie na ziemi\u0119, a z drugiej u\u015bwiadamia nam w jakim celu owo przyj\u015bcie si\u0119 dokona\u0142o (czym by\u0142oby Bo\u017ce Narodzenie bez Wielkiejnocy?). Wiara, \u017ce Jezus jest zapowiadanym Chrystusem, popchn\u0119\u0142a ludzi do szerokiej dzia\u0142alno\u015bci misyjnej. P\u00f3\u017aniejsze losy chrze\u015bcija\u0144stwa, w szczeg\u00f3lno\u015bci po edykcie mediola\u0144skim, doprowadzi\u0142y do ustabilizowania si\u0119 Ko\u015bcio\u0142a, jako g\u0142\u00f3wnej si\u0142y wyznaniowej w \u00f3wczesnej Europie. Teodozjusz I Wielki, cesarz rzymski, za pomoc\u0105 dekret\u00f3w sprawi\u0142, \u017ce chrze\u015bcija\u0144stwo sta\u0142o si\u0119 de facto religi\u0105 panuj\u0105c\u0105. Zwi\u0105zki chrze\u015bcija\u0144stwa z w\u0142adz\u0105 pa\u0144stwow\u0105 by\u0142y do\u015b\u0107 trwa\u0142e, nawet po prze\u0142omie o\u015bwieceniowym i Rewolucji Francuskiej. W niekt\u00f3rych krajach Europy, jak np. Wielka Brytania, wci\u0105\u017c mamy do czynienia z \u201ereligi\u0105 pa\u0144stwow\u0105\u201d. Mimo to, post\u0119puj\u0105ca od, mniej wi\u0119cej, lat sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych laicyzacja i imigracja wp\u0142yn\u0119\u0142y na relacje pa\u0144stwo-Ko\u015bcio\u0142y chrze\u015bcija\u0144skie, wymuszaj\u0105c tym samym bardziej inkluzywny model polityczny, wzgl\u0119dem nie-chrze\u015bcijan.<\/p>\n
Podej\u015bcie pa\u0144stwa do \u015bwi\u0105t i podej\u015bcie Ko\u015bcio\u0142\u00f3w chrze\u015bcija\u0144skich w krajach zachodnich, r\u00f3wnie\u017c tam, gdzie Ko\u015bcio\u0142y te maj\u0105 charakter pa\u0144stwowy jest zdecydowanie r\u00f3\u017cne, ni\u017c to, kt\u00f3re spotka\u0107 mo\u017cemy w zdominowanej przez rzymskich katolik\u00f3w Polsce. W spo\u0142ecze\u0144stwach wielokulturowych \u015bwi\u0119ta Bo\u017cego Narodzenia, zostaj\u0105 sprowadzone do \u015bwieckiego, nieeklezjalnego wymiaru. Mamy do czynienia ze swojego rodzaju Kulturchristentum<\/em>, chrze\u015bcija\u0144stwem sprowadzonym do wymiaru kulturowego. Religia staje si\u0119 sprywatyzowana, natomiast wsp\u00f3lnym mianownikiem staje si\u0119 kultura.<\/p>\n W Stanach Zjednoczonych, stanowi\u0105cych chyba najwi\u0119ksze skupisko wielu r\u00f3\u017cnych tradycji, wyra\u017anym symbolem tego zjawiska s\u0105 \u017cyczenia \u015bwi\u0105teczne sk\u0142adane za po\u015brednictwem telewizji przez prezydenta USA, kt\u00f3ry zamiast typowego dla chrze\u015bcijan zwrotu \u201eMerry Christmas\u201d, u\u017cywa neutralnego religijnie has\u0142a \u201eHappy Holidays\u201d. Wynika to z poprawno\u015bci politycznej i pr\u00f3by rozgraniczenia zwyczaj\u00f3w religijnych i pa\u0144stwowych. Prezydent sprawuje w\u0142adz\u0119 wobec wszystkich obywateli, nie tylko wobec wyznawc\u00f3w jednej religii. Wyr\u00f3\u017cnienie przez prezydenta w sytuacji publicznej na stanowisku jakiejkolwiek religii czy wyznania mog\u0142oby doprowadzi\u0107 do krytyki ze strony np. medi\u00f3w, tak jak mia\u0142o to miejsce za prezydentury Georga W. Busha.<\/p>\n W demokratycznym spo\u0142ecze\u0144stwie opartym na zasadzie pluralizmu kultura wydaje si\u0119 by\u0107 kompromisem w relacjach mi\u0119dzy pa\u0144stwem a obywatelami. Z drugiej strony mo\u017ce to wywo\u0142ywa\u0107 reakcj\u0119 ze strony co bardziej fundamentalistycznych grup religijnych. W przypadku ameryka\u0144skim zwrot \u201eHappy Holidays\u201d, kt\u00f3ry ma by\u0107 kompromisem \u0142\u0105cz\u0105cym, przede wszystkim, chrze\u015bcijan i \u017cyd\u00f3w (obchodz\u0105cych w podobnym czasie Chanuk\u0119) jest niekiedy odbierany, jako \u201eatak\u201d na chrze\u015bcija\u0144stwo (1). Symbolami Bo\u017cego Narodzenia w spo\u0142ecze\u0144stwie poddanym sekularyzacji staje si\u0119 nie Chrystus, lecz brodaty Miko\u0142aj znany z reklam pewnego gazowanego napoju.<\/p>\n Z drugiej strony mamy do czynienia z bardzo ciekaw\u0105 sytuacj\u0105 np. w Danii, gdzie wsp\u00f3lnoty muzu\u0142ma\u0144skie w wyniku dzia\u0142a\u0144 prawnych doprowadzi\u0142y dwa lata temu do nieumieszczania choinek w jednej z cz\u0119\u015bci Kopenhagi. Zaoszcz\u0119dzone pieni\u0105dze przeznaczy\u0142y na obchody islamskiego \u015awi\u0119ta Ofiarowania (2). Fakt funkcjonowania spo\u0142ecze\u0144stwa wielokulturowego ka\u017ce zada\u0107 pytanie, czy w og\u00f3le mo\u017cliwe jest wypracowanie takiego modelu kultury politycznej, kt\u00f3ry by odpowiada\u0142 wi\u0119kszo\u015bci grup religijnych przy okazji wydarze\u0144 dotychczas wi\u0105zanych z religi\u0105? W warunkach demokratycznych cz\u0119sto stosunek pa\u0144stwa do religii jest do pewnego stopnia zale\u017cny od woli wi\u0119kszo\u015bci wyborc\u00f3w, czego przyk\u0142adem s\u0105 relacje Ko\u015bcio\u0142a rzymskokatolickiego z pa\u0144stwem polskim lub wspomniana wcze\u015bniej decyzja o nieustawianiu choinki na kopenhaskim osiedlu. Aby spo\u0142ecze\u0144stwo w\u0142a\u015bciwie funkcjonowa\u0142o, wymagany jest kompromis, kt\u00f3rym w teorii powinno by\u0107 obowi\u0105zuj\u0105ce prawo, swoista umowa spo\u0142eczna.<\/p>\n Nie ka\u017cdy kompromis jest jednak mo\u017cliwy do osi\u0105gni\u0119cia. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 prezentuje zazwyczaj warto\u015bci kultury, kt\u00f3ra kszta\u0142towa\u0142a si\u0119 na danym terenie przez okre\u015blony, d\u0142u\u017cszy czas, st\u0105d wi\u0119kszo\u015bc pa\u0144stw europejskich bazuje na swoistej kulturowej recepcji chrze\u015bcija\u0144stwa. Jednym z rozwi\u0105za\u0144 jest uczestnictwo w\u0142adz w uroczysto\u015bciach wielu religii, tak jak ma to miejsce w Polsce, gdy np. w Wielki Pi\u0105tek Prezydent RP odwiedza Ko\u015bci\u00f3\u0142 Jezusowy w Cieszynie. Mimo wszystko zawsze pozostaje ryzyko, \u017ce jaka\u015b grupa religijna, b\u0105d\u017a niereligijna poczuje si\u0119 dyskryminowana zachowaniem w\u0142adz. Moim zdaniem w takich przypadkach wa\u017cne jest podkre\u015blanie przez w\u0142adz\u0119 warto\u015bci, kt\u00f3re konkretne wyznania czy religie wnios\u0142y w histori\u0119 danego kraju. Z tego samego powodu logicznym wydaje si\u0119 np. przeznaczanie z bud\u017cetu pa\u0144stwa sum pieni\u0119dzy na renowacj\u0119 zabytkowych ko\u015bcio\u0142\u00f3w wszystkich wyzna\u0144.<\/p>\n R\u00f3wnie\u017c w polskim spo\u0142ecze\u0144stwie spotykamy si\u0119 z mnogo\u015bci\u0105 r\u00f3\u017cnych deklaracji wiary (b\u0105d\u017a niewiary). Wed\u0142ug CBOS w 2012 roku w Polsce ok. 6% spo\u0142ecze\u0144stwa stanowi\u0142y osoby niewierz\u0105ce (3). Jest to o ponad 5% wi\u0119cej os\u00f3b ni\u017c cz\u0142onk\u00f3w obu Ko\u015bcio\u0142\u00f3w ewangelickich, lecz wci\u0105\u017c w skali Europy do\u015b\u0107 niewiele. W por\u00f3wnaniu z innymi pa\u0144stwami dawnego bloku wschodniego, Polska jest prawdziwym fenomenem. Mamy do czynienia z pewnym przenikaniem si\u0119 rzeczywisto\u015bci pa\u0144stwowej z religijn\u0105, czego najlepszym symbolem jest krucyfiks w sali obrad Sejmu. Bo\u017ce Narodzenie, 25 i 26 grudnia s\u0105 dniami ustawowo wolnymi od pracy, a wi\u0119c s\u0105 to \u015bwi\u0119ta pa\u0144stwowe. Podobnie jest ze \u015bwi\u0119tem Epifanii, Wielkanoc\u0105 i innymi \u015bwi\u0119tami nawi\u0105zuj\u0105cymi do chrze\u015bcija\u0144skiej tradycji.<\/p>\n Polskie chrze\u015bcija\u0144stwo jest r\u00f3wnie\u017c fenomenem w innej materii. Wed\u0142ug wspomnianego wcze\u015bniej sonda\u017cu 93,1% Polak\u00f3w uznaje si\u0119 za cz\u0142onk\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a katolickiego, (a, co mnie naprawd\u0119 zaskoczy\u0142o, 0,8% za cz\u0142onk\u00f3w denominacji protestanckich). Jest to zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 (przynajmniej w\u015br\u00f3d tych obywateli, kt\u00f3rzy wzi\u0119li udzia\u0142 w ankiecie). Problem pojawia si\u0119 w analizie religijno\u015bci. Wed\u0142ug innego sonda\u017cu a\u017c 40% m\u0142odych chrze\u015bcijan nie uznaje Tr\u00f3jcy \u015awi\u0119tej, a 47% nie wierzy w zmartwychwstanie (4). Jakie, w takim wypadku, staje si\u0119 obchodzenie Bo\u017cego Narodzenia? Wydaje mi si\u0119, \u017ce jest ono silnie motywowane wzgl\u0119dami kulturowymi. \u015awi\u0119ta i rytua\u0142y religijne tak bardzo wros\u0142y w kultur\u0119 Polak\u00f3w, \u017ce trudno sobie wyobrazi\u0107 niekt\u00f3re rzeczy bez celebracji w ko\u015bciele.<\/p>\n Kiedy\u015b zdarzy\u0142o mi si\u0119 rozmawia\u0107 z jednym cz\u0142owiekiem, kt\u00f3ry spytany o to, czy w Boga wierzy, odpowiedzia\u0142, \u017ce nie. Spyta\u0142em go p\u00f3\u017aniej, dlaczego w takim razie wzi\u0105\u0142 \u015blub ko\u015bcielny. Odpowiedzia\u0142, \u017ce nie wyobra\u017ca sobie \u015blubu bez ko\u015bcio\u0142a, ksi\u0119dza i organ\u00f3w. Mam wra\u017cenie, \u017ce zjawisko nazwane przeze mnie wcze\u015bniej Kulturchristentum<\/em>, staje si\u0119 coraz bardziej powszechne i widoczne w naszym kraju. \u015awi\u0119ta staj\u0105 si\u0119 coraz bardziej nie\u015bwi\u0119te.<\/p>\n 1) Young, Cathy, What \u201eHappy Holidays\u201d?<\/em>, http:\/\/reason.com\/archives\/2004\/12\/28\/what-happy-holidays [wgl\u0105d: 10.01.2015]. Czy mo\u017cliwe jest oddzielenie Bo\u017cego Narodzenia od Chrystusa? To pytanie chodzi\u0142o mi po g\u0142owie przez ca\u0142e \u015bwi\u0119ta. Nurtowa\u0142o mnie, czy ateista, b\u0105d\u017a nie-chrze\u015bcijanin mo\u017ce obchodzi\u0107 na sw\u00f3j spos\u00f3b jedno z najwa\u017cniejszych \u015bwi\u0105t chrze\u015bcija\u0144skich.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":113,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[],"class_list":["post-99","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-2015-1"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/99","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=99"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/99\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/media\/113"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=99"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=99"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mateuszjelinek.pl\/kairos\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=99"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n2) Pawlicki, Jacek, Du\u0144scy muzu\u0142manie nie chc\u0105 choinki na Bo\u017ce Narodzenie<\/em>, http:\/\/wyborcza.pl\/1,76842,12977098,Dunscy_muzulmanie_nie_chca_choinki_na_Boze_Narodzenie.html [wgl\u0105d: 10.01.2015].
\n3) Boguszewski, Rafa\u0142 (opr.) Zmiany w zakresie wiary i religijno\u015bci Polak\u00f3w po \u015bmierci Jana Paw\u0142a II<\/em>, CBOS, 2012, Warszawa.
\n4) Pacewicz, Piotr Polacy odpowiadaj\u0105 papie\u017cowi: „Ko\u015bci\u00f3\u0142 nie wspiera nas na drodze wiary”,<\/em> http:\/\/wyborcza.pl\/1,76842,15154545,Polacy_odpowiadaja_papiezowi___Kosciol_nie_wspiera.html [wgl\u0105d: 10.01.2015].<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"