Praca analizuje genezę i przebieg sporu ariańskiego na tle ewolucji doktryny chrześcijańskiej do 325 roku.
Recenzja promotora dr. hab. Rafał Marcin Leszczyński (pdf)
Warszawa 2017
Streszczenie
Praca poświęcona jest sprawie Ariusza i jego teologii na tle rozwoju chrystologii i trynitologii w Kościele starożytnym aż do pierwszego synodu państwowego w 325 roku, znanego tradycyjnie jako Sobór Nicejski. W opinii autora niniejszej pracy, teologię Ariusza należy rozpatrywać w kontekście ewolucji wczesnochrześcijańskiej nauki o Chrystusie i Trójcy Świętej, gdyż tylko wtedy można właściwie określić miejsce jego teologii w rozwoju myśli chrześcijańskiej. Rozprawa ta stara się zatem przedstawić sprawę Ariusza wraz z kontrowersją chrystologiczną i trynitarną, która wybuchła w IV wieku, a także odpowiedzieć na pytanie: czym de facto była teologia Ariusza? W jaki sposób jego poglądy zostały odrzucone przez wielki sobór powszechny? Czy Ariusz zanegował doktrynę o Trójcy Świętej, która istniała wśród chrześcijan od zawsze? Czy przedariańskie koncepcje Chrystusa i Trójcy w pewnym stopniu uzasadniały jego stanowisko, a tym samym, czy mógł on w swoim nauczaniu odwoływać się do tradycji kościelnych? Czy sprzeciwiał się odwiecznej i niezmiennej doktrynie Kościoła o jednym Bogu w trzech równych osobach i czy trudne do zdefiniowania pojęcie herezji jest adekwatne do teologii Ariusza?
Celem niniejszej pracy magisterskiej jest odpowiedź na powyższe pytania oraz jak najbardziej obiektywne naświetlenie przyczyn prowadzących do sporów z początku IV wieku z Ariuszem w roli głównej. Autor zamierza przedstawić te konflikty w kontekście ewolucji wczesnochrześcijańskiej chrystologii i trynitologii, ponieważ – jego zdaniem – tylko umieszczenie ich w historii doktryn teologicznych pozwala zbliżyć się do właściwego zrozumienia istoty tych napięć oraz poglądów samego Ariusza.
Struktura pracy
Praca składa się z czterech rozdziałów merytorycznych:
- Rozdział I: Teologia judeochrześcijańska – opisuje pierwotną myśl chrześcijańską wywodzącą się z kręgów żydowskich, przed dominacją wpływów hellenistycznych.
- Rozdział II: Teologia poganochrześcijańska – analizuje spotkanie chrześcijaństwa z kulturą grecką, koncentrując się na rozwoju „teologii logosu” (u apologetów i w szkole aleksandryjskiej) oraz opozycyjnym wobec niej monarchianizmie.
- Rozdział III: Początek sporu – przed soborem nicejskim – rekonstruuje narastający konflikt w Aleksandrii między biskupem Aleksandrem a prezbiterem Ariuszem, przybliżając sylwetkę Ariusza i jego argumentację teologiczną.
- Rozdział IV: Sobór nicejski – omawia przyczyny zwołania synodu przez cesarza Konstantyna, przebieg obrad oraz sformułowanie nicejskiego wyznania wiary, które odrzuciło naukę Ariusza.
